PV: Từ góc nhìn của ông, mục tiêu của Mỹ và Israel trong đợt tấn công Iran lần này là gì?

Tiến sĩ Andrew Wells-Dang:Hiện nay là ngày thứ ba của cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran, nhưng thực tế chúng ta vẫn chưa thấy rõ mục tiêu chiến lược cuối cùng của Mỹ là gì, hay chiến tranh sẽ kết thúc theo cách nào. Cho đến nay, phía Mỹ chưa đưa ra một chiến lược rõ ràng cũng như định nghĩa thành công sẽ được hiểu như thế nào.

Ban đầu, lý do được nhắc đến là chương trình vũ khí hạt nhân của Iran. Như chúng ta biết, từng có thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giữa Iran và các cường quốc(thoả thuận P5+1). Năm ngoái, Mỹ cũng đã tấn công một số cơ sở mà Iran sử dụng cho chương trình năng lượng hạt nhân. Tuy nhiên, hiện tại chưa rõ liệu có mối đe dọa hạt nhân mới nào khiến Mỹ và Israel phải hành động vào thời điểm này hay không.

Một mục tiêu khác có thể là hạn chế vai trò của Iran trong việc hỗ trợ các nhóm vũ trang phi nhà nước ở khu vực, đặc biệt là Hamas tại Gaza và Hezbollah tại Lebanon. Iran đã hậu thuẫn các nhóm này trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, sau các cuộc xung đột gần đây, đặc biệt là xungđột tạiGaza, năng lực của các nhóm này đã suy yếu đáng kể. Vì vậy, câu hỏi đặt ra là tại sao phải tấn công Iran vào lúc này, khi chưa có một lý do mới thật sự rõ ràng.

Một giả thiết thứ ba là thay đổi chế độ tại Iran. Có một số tiếng nói tại Mỹ cho rằng nên tạo điều kiện để người dân Iran nổi dậy hoặc gây sức ép nhằm thay đổi chính quyền. Đúng là trong nội bộ Iran có nhiều người mong muốn cải cách hoặc thay đổi. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy việc ném bom một quốc gia thường không dẫn đến thay đổi chính trị theo hướng mà bên ngoài mong muốn. Ngược lại, khi bị tấn công từ bên ngoài, người dân thường đoàn kết lại để bảo vệ chính quyền của mình. Vì vậy, khả năng bom đạn dẫn tới chuyển biến tích cực về chính trị nội bộ Iran là rất thấp.

Ngoài ra, cũng không thể bỏ qua yếu tố chính trị nội bộ tại Mỹ hoặc Israel. Ở Mỹ, các vấn đề như hồ sơ Epstein hay những cáo buộc tham nhũng đang được dư luận nhắc đến. Một số người đặt câu hỏi liệu việc chuyển hướng chú ý sang một cuộc chiến có phải là động cơ chính trị hay không. Tuy nhiên, ở Mỹ, tỷ lệ ủng hộ chiến tranh hiện rất thấp, chỉ khoảng 27% theo một số khảo sát. Quốc hội cũng chưa tuyên chiến. Vì vậy, động cơ chính trị nội bộ nếu có, cũng không thực sự vững chắc.

PV:Có ý kiến cho rằng Mỹ có thể sa lầy như từng xảy ra ở Iraq. Ông nghĩ sao?

Tiến sĩ Andrew Wells-Dang:Đúng là có những điểm tương đồng. Trong trường hợp, Iraq và Iran,một tổng thống Mỹ chủ động phát động tấn công vào một quốc gia khác mà không phải là phản ứng trực tiếp trước một cuộc tấn công vào lãnh thổ Mỹ. Trong các trường hợp đó, Quốc hội không tuyên chiến chính thức và dư luận trong nước không hoàn toàn ủng hộ.

Tuy nhiên, chúng ta vẫn chưa biết cuộc chiến hiện nay sẽ kéo dài bao lâu. Kịch bản tốt nhất là sau một thời gian ngắn giao tranh, các bên quay lại bàn đàm phán như từng xảy ra trước đây. Khi đó, nguy cơ sa lầy sẽ được hạn chế.

Điều đáng lo là một số phát biểu gần đây từ Tổng thống Trump và Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ không loại trừ khả năng triển khai bộ binh. Nếu điều đó xảy ra, nguy cơ sa lầy sẽ tăng lên đáng kể. Bài học từ Iraq cho thấy việc duy trì lực lượng bộ binh trong thời gian dài là một trong những sai lầm chiến lược lớn nhất, khiến chi phí nhân mạng và chính trị tăng cao, đồng thời làm dư luận trong nước phản đối mạnh mẽ hơn.

Hiện tại, lãnh đạo Mỹ vẫn chưa đưa ra một chiến lược chính trị rõ ràng để kết thúc chiến tranh, cũng như chưa xác định cụ thể “thành công” tại Iran sẽ được hiểu như thế nào.

PV:Cuộc chiến này sẽ tác động thế nào tới Trung Đông và rộng hơn?

Tiến sĩ Andrew Wells-Dang:Xung đột đã có dấu hiệu lan rộng sang các nước khác trong khu vực, bao gồm Lebanon và các nước vùng Vịnh. Một cuộc chiến như vậy khó có thể giới hạn trong lãnh thổ Iran mà có nguy cơ mở rộng ra toàn khu vực.

Ngoài ra, nó còn có thể ảnh hưởng tới các xung đột khác như Gaza, thậm chí cả cuộc chiến Nga - Ukraine, vì Iran có cung cấp vũ khí cho Nga. Nếu Mỹ và châu Âu phải tập trung nguồn lực cho Iran, mức độ hỗ trợ dành cho Ukraine có thể bị ảnh hưởng.

Một cuộc chiến kéo dài sẽ tạo ra những hệ quả an ninh không chỉ ở Trung Đông mà còn trên phạm vi toàn cầu, bao gồm năng lượng, thương mại và ổn định kinh tế.

PV: Theo ông, chiến lược tổng thể của Tổng thống Trump là gì sau các động thái ở Venezuela và Iran?

Tiến sĩ Andrew Wells-Dang:Thật khó để thấy một logic chiến lược rõ ràng. Trường hợp Venezuela cho thấy ông Trump có xu hướng bắt đầu một hành động mạnh mẽ rồi sau đó rút lại mà không leo thang thêm. Nếu áp dụng mô hình đó vào Iran, có thể sau các đòn tấn công ban đầu, Mỹ sẽ không tiếp tục mở rộng chiến dịch.

Tuy nhiên, việc loại bỏ một vài lãnh đạo không tự động mang lại lợi ích quân sự hoặc chính trị rõ ràng. Tôi chưa thấy một chiến lược dài hạn, nhất quán theo logic quan hệ quốc tế truyền thống. Cảm giác hiện nay là các hành động mang tính tức thời, thiếu tầm nhìn dài hạn, và điều đó gây nhiều lo ngại vì hệ quả có thể kéo dài và khó kiểm soát.

PV: Xin cảm ơn ông.

Xem thêm:

>> Mỹ tuyên bố “chiến đấu để chiến thắng” và xung đột Iran sẽ không bất tận như Iraq

>> Quân đội Iran chủ động tấn công huyết mạch kinh tế để gây khó cho Mỹ và Israel?

>> Xung đột lan rộng, các lực lượng dân quân thân Iran tham chiến