Hoạt động giám sát kiến nghị giải pháp căn cơ

Tại Hội nghị HĐND toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ của nhiệm kỳ 2026-2031, bà Nguyễn Thị Việt Hà, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Hà Tĩnh cho biết, với 15 cuộc giám sát chuyên đề quy mô lớn, tập trung vào những lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm và những vấn đề cử tri đặc biệt quan tâm, hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Hà Tĩnh đã đi thẳng vào những “điểm nghẽn”, “nút thắt” trong quản lý, điều hành; không né tránh hạn chế, không dừng ở việc chỉ ra tồn tại mà tập trung kiến nghị giải pháp căn cơ nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu lực quản trị Nhà nước.

“Qua giám sát công tác cải cách hành chính, Hà Tĩnh đã tập trung vào việc xây dựng nền hành chính hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; năm 2025, tỉnh xếp thứ 2 khu vực Bắc Trung Bộ về Chỉ số Cải cách hành chính”, bà Nguyễn Thị Việt Hà cho hay.

Công tác giám sát văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) được HĐND tỉnh Hà Tĩnh chú trọng. Giai đoạn 2021-2025, UBND tỉnh và HĐND cấp cơ sở đã ban hành 586 văn bản QPPL. Qua công tác kiểm tra, giám sát đã phát hiện, kiến nghị xử lý nhiều văn bản, chủ yếu là văn bản của cấp cơ sở, có dấu hiệu chưa phù hợp quy định pháp luật hoặc còn nhiều vướng mắc trong thực tiễn thi hành.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Hà Tĩnh Nguyễn Thị Việt Hà cũng chỉ rõ một số khó khăn, hạn chế trong hoạt động giám sát văn bản QPPL: Khối lượng văn bản QPPL được ban hành ngày càng lớn, nội dung điều chỉnh trên nhiều lĩnh vực phức tạp, trong khi nguồn nhân lực tham mưu phục vụ hoạt động giám sát của HĐND các cấp còn mỏng. Hoạt động giám sát văn bản QPPL ở một số nơi còn nặng về xem xét báo cáo hành chính, thiếu giám sát chuyên sâu, thiếu theo dõi hậu kiểm và chưa phát huy đầy đủ vai trò của HĐND trong kiểm soát quyền lực, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật ở địa phương.

Phải đánh giá được hiệu quả tác động của chính sách

Để giải quyết những khó khăn, vướng mắc trên, bà Nguyễn Thị Việt Hà cho rằng: Trước hết, nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của hoạt động giám sát văn bản QPPL. Thường trực HĐND, các ban HĐND và từng đại biểu HĐND cần chuyển mạnh từ tư duy “xem xét văn bản” sang tư duy “giám sát quyền lực thông qua văn bản”. Giám sát phải đi vào thực chất, kịp thời phát hiện những quy định chồng chéo, vượt thẩm quyền, thiếu tính khả thi hoặc không còn phù hợp với thực tiễn để kiến nghị xử lý, hoàn thiện.

Bên cạnh đó, đổi mới phương thức giám sát theo hướng chủ động, thường xuyên, chuyên sâu và tích hợp. Cần chấm dứt tình trạng giám sát “thụ động theo báo cáo”, thiếu theo dõi thường xuyên và thiếu chiều sâu phân tích chính sách. Hoạt động giám sát phải đi sâu đánh giá tính khả thi, tính thống nhất, mức độ phù hợp với thực tiễn và hiệu quả tác động của chính sách khi áp dụng vào đời sống. Kịp thời phát hiện những quy định chồng chéo, thiếu đồng bộ, phát sinh vướng mắc hoặc tạo rào cản cho người dân, doanh nghiệp để kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện.

Ngoài ra, cần đổi mới tư duy xây dựng thể chế theo hướng “linh hoạt nhưng có kiểm soát”, nâng cao năng lực phản ứng chính sách trước những vấn đề mới phát sinh.

Một mặt, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ giám sát. Xây dựng hệ thống hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu thực tế (về biến động kinh tế, ngân sách, rủi ro thiên tai) thay vì chỉ dựa vào báo cáo hành chính thuần túy.

Bà Nguyễn Thị Việt Hà nhấn mạnh việc kiên quyết xử lý sau giám sát, tháo gỡ điểm nghẽn và bảo vệ cán bộ đổi mới. Sau giám sát, HĐND và Thường trực HĐND cần ban hành các kết luận rõ ràng, cụ thể, chỉ rõ sai sót, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân tham mưu và ấn định thời hạn khắc phục triệt để.

Đối với những văn bản phát hiện có dấu hiệu trái pháp luật nghiêm trọng, gây tác động tiêu cực đến lợi ích Nhà nước hoặc quyền lợi của công dân, phải kiên quyết kiến nghị đình chỉ thi hành, bãi bỏ hoặc thay thế ngay lập tức, đồng thời xem xét trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan tham mưu ban hành văn bản sai phạm.

Theo bà Hà, cần cụ thể hóa Kết luận số 14-KL/TW của Bộ Chính trị vào quy định địa phương nhằm xây dựng hành lang pháp lý an toàn, khuyến khích và bảo vệ những cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Phải phân định rõ ràng giữa sai phạm cố ý do động cơ vụ lợi cá nhân với những rủi ro phát sinh trong quá trình thử nghiệm các chính sách đột phá, sáng tạo trong tình huống khẩn cấp, từ đó cởi bỏ tâm lý e ngại, sợ sai của đội ngũ cán bộ tham mưu thể chế.

Bà Nguyễn Thị Việt Hà cho hay, qua thực tiễn triển khai, Thường trực HĐND tỉnh Hà Tĩnh có một số kiến nghị. Đó là, đề nghị Trung ương nghiên cứu quy định cụ thể hơn về phạm vi phân cấp, phân quyền cho chính quyền cấp xã, nhất là thẩm quyền quyết định các cơ chế, chính sách phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương; đồng thời phải gắn việc giao nhiệm vụ, thẩm quyền với bảo đảm nguồn lực thực hiện tương ứng. Việc phân cấp cần theo hướng “giao quyền phải đi đôi với giao nguồn lực, giao trách nhiệm phải đi đôi với bảo đảm điều kiện thực hiện”, qua đó tạo điều kiện để HĐND cấp xã thực sự phát huy vai trò là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, chủ động quyết định và tổ chức thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ phát triển trên địa bàn.

“Song song đó, cần có cơ chế, chính sách hỗ trợ về nguồn lực, hạ tầng công nghệ thông tin và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ hoạt động của hệ thống cơ quan dân cử các cấp; ban hành hướng dẫn thống nhất về chuyển đổi số, “Hội đồng nhân dân số” trong hoạt động của HĐND các cấp, bảo đảm kết nối, liên thông, khai thác hiệu quả dữ liệu phục vụ công tác giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng ở địa phương”, bà Hà nhấn mạnh.