Từ năm 2026, hàng loạt chính sách thuế mới liên quan đến hộ kinh doanh bắt đầu đi vào cuộc sống, nổi bật là việc bãi bỏ thuế khoán, chuyển sang tự khai tự nộp và nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế lên 1 tỷ đồng/năm. Đặc biệt, Quốc hội cũng thông qua hướng điều chỉnh linh hoạt, không "đóng cứng" ngưỡng chịu thuế trong luật. Tuy nhiên, các hộ kinh doanh vẫn cần được hướng dẫn rõ ràng, dễ hiểu để họ tuân thủ khi mới chuyển đổi.

Tâm lý lo ngại của hộ kinh doanh khi triển khai chính sách thuế mới

Ghi nhận thực tế cho thấy, dù nhiều hộ kinh doanh đã quen dần với việc kê khai doanh thu thay cho thuế khoán, nhưng tâm lý lo kê khai sai, bị xử phạt hay truy thu vẫn hiện hữu. Nhất là trong thời điểm chuẩn bị bước vào mùa kinh doanh cuối năm.

Anh Trần Minh Thuận, chủ hộ kinh doanh tạp hóa tại phường Xuân Đỉnh, Hà Nội chia sẻ: "Mô hình kinh doanh của tôi thì lợi nhuận không cao mà quản lý lại rất là nhiều mã hàng, nhiều khi có thể xảy ra sai sót, nhưng nếucơquan thuế tạo điều kiện cho vấn đề đấy thì cảm thấy rất yên tâm. Và trước đây, chúng tôi rất là sợ, nếu làm sai thì sợ bị phạt này phạt nọ do có nhiều mã hàng, nhiều khixảy ra sai sót mà mình không ngờ tới…".

Không chỉ lo ngại rủi ro pháp lý, rào cản về năng lực quản trị, kế toán cũng khiến nhiều hộ lúng túng. Theo điều tra của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), có tới hơn 84% hộ kinh doanh chưa có kế hoạch lên doanh nghiệp trong 2 năm tới.

Điểm đáng chú ý là khó khăn pháp lý đã vượt qua chi phí đầu vào hay thị trường để trở thành áp lực lớn nhất. Nhiều hộ kinh doanh vẫn chưa phân định rõ đâu là chi phí sản xuất, đâu là chi tiêu gia đình. Dù vậy, điều tra cũng chỉ ra điểm sáng: Tỷ lệ muốn chuyển đổi lên doanh nghiệp đạt 33% ở nhóm hiểu luật, cao hơn hẳn mức 13% ở nhóm còn lại.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký Liên đoàn Thương Mại và Công nghiệp Việt Nam phân tích: "Đối với những hộ kinh doanh người ta hiểu biết về thuế, về kế toán thì họ có động lực để lớn lên, để trở thành doanh nghiệp nhiều hơn. Qua đâycho thấy rằng,nếucác hộ kinh doanh được trang bị đủ kiến thức, đủ thông tin, cảm thấy tự tin vềviệc tuân thủ pháp luật về thuế, về kế toán các loại thì chắc chắn đây là một giải pháp rất là quan trọng chứ không phải là nâng ngưỡng. Việc cần làm làtrang bị kiến thức,thông tinvà giúp họ có thể hoạt động một cách thuận lợi. Ngưỡng này cũng phải phục vụ cho mục tiêu bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng, tức là các hoạt động kinh doanhcần phải đóng thuế và những doanh nghiệp đóng thuế đầy đủ cũng phải cạnh tranh công bằng.Điểm nữa là cũng phải tạo động lực lành mạnh để khu vực hộ kinh doanh phải chuyển đổi lên doanh nghiệp".

Nâng ngưỡng doanh thu tạo động lực phát triển cho hộ kinh doanh

Đồng hành cùng người dân, ngành thuế đã đưa ra nhiều cam kết cởi bỏ gánh nặng tâm lý. Ngành thuế khẳng định không kiểm tra thuế, không sử dụng doanh thu năm 2026 để hồi tố đối với những hộ đã nộp thuế khoán từ năm 2025 trở về trước. Bán bao nhiêu nộp bấy nhiêu, dù doanh thu tăng vọt cũng không lo truy thu hay phạt.

Để hộ kinh doanh có thêm thời gian thích ứng, Hội Tư vấn thuế Việt Nam đề xuất, chính sách thuế cần dễ tra cứu, có hướng dẫn riêng theo từng ngành nghề và trong giai đoạn đầu chuyển đổi nên ưu tiên nhắc nhở, chưa áp dụng ngay chế tài xử phạt hành chính bằng tiền.

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam kiến nghị: "Vi phạm lần đầu thì chỉ nhắc nhở, những lần saukhông thực hiện thì lúc đó mới chuyển sang phạt bằng tiền. Vậy nên chúng ta cố gắng nếucó sai sót thì hộ kinh doanh báo với cơ quan thuế để được hướng dẫn và lúc đấy chúng ta sẽ bị xử lý ở mức độ nhắc nhở…".

Ở góc độ vĩ mô, việc nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế lên 1 tỷ đồng/năm, cùng đề xuất nâng ngưỡng áp dụng tính thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu từ 3 tỷ lên 10 tỷ đồng/năm, đang tạo dư địa tài chính rất lớn, giúp các hộ kinh doanh tích lũy nguồn lực để tái đầu tư. Đặc biệt, việc giao cho Chính phủ quy định cụ thể ngưỡng doanh thu miễn thuế giúp chính sách tài khóa linh hoạt và bám sát diễn biến thực tế của nền kinh tế– nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ dư luận.

Phát biểu về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết: "Đại biểu Quốc hội rất quan tâm đến ngưỡng doanh thu được miễn hoặc không phải nộp thuế. Và chúng tôi cũng đã cân nhắc rất nhiều mặt, tính toán kỹ, tác động đến cả thu ngân sách, cả đối tượng nộp thuế. Nênngưỡng 1 tỷ đồng/năm đưa ra là hài hòa với thời điểm hiện nay. Và trong luật cũng đã tiếp thu theo hướng là ngưỡng cụ thể thì sẽ giao cho Chính phủ quy định cho phù hợp với diễn biến kinh tế - xã hội, trên nguyên tắc là lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ".

Tiếp tục bàn về giải pháp hỗ trợ chính sách thuế cho hộ kinh doanh, các chuyên gia đề xuất: Trong năm 2026 chưa nên bắt buộc tất cả hộ kinh doanh phải áp dụng phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân theo thu nhập. Phương pháp này chỉ nên bắt đầu áp dụng từ năm 2027 đối với các hộ có doanh thu năm 2026 đạt trên 3 tỷ đồng, nhằm tạo thêm thời gian để người dân chuẩn bị. Bởi lẽ, việc tính thuế theo thu nhập thực chất là yêu cầu hộ kinh doanh chuyển sang mô hình hạch toán tương tự như doanh nghiệp – vốn đang là nỗi lo lớn của nhiều hộ trong năm 2026.

Liên quan đến vấn đề này, Bộ Tài chính cho biết, theo quy định hiện hành, hộ kinh doanh có doanh thu không quá 1 tỷ đồng/năm thuộc diện không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Đối với hộ có doanh thu trên 3 tỷ đồng, mức thuế suất tính trên thu nhập là 17%, còn trên 50 tỷ đồng là 20%. Tuy nhiên, Chính phủ đã thống nhất trình Quốc hội xem xét nâng ngưỡng doanh thu được lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản (theo tỷ lệ % trên doanh thu) từ 3 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng/năm. Đề xuất này dự kiến sẽ được đưa vào dự thảo sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa để trình Quốc hội vào kỳ họp tháng 10 tới.