Hoàn thiện thể chế, phân định rõ trách nhiệm

Những kết quả đạt được trong thời gian qua cho thấy chủ trương tinh gọn bộ máy đang được triển khai quyết liệt, đồng bộ, gắn với sắp xếp tổ chức, phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình này vẫn bộc lộ không ít khó khăn, thách thức cần tiếp tục được nhận diện và xử lý.

Thông tin tại hội thảo: Tinh gọn tổ chức bộ máy hành chính nhà nước, ông Đặng Quốc Việt, Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại Đắk Lắk cho biết, bất cập đầu tiên là ở một số nơi, tư duy tinh gọn thiên về giảm đầu mối tổ chức hơn là tái cấu trúc toàn diện quy trình và phương thức quản lý. Nếu các đầu mối được giảm nhưng quy chế phối hợp, luồng thông tin, trách nhiệm xử lý và thói quen công vụ chưa được đổi mới tương ứng thì hiệu quả cải cách sẽ chưa thể hiện rõ trong đời sống hành chính.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cũng tạo ra áp lực rất lớn đối với năng lực của chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp cơ sở. Khi được giao nhiều thẩm quyền hơn, địa phương cần có đủ nguồn lực về con người, ngân sách, dữ liệu, công nghệ và kỹ năng quản trị. Nếu các điều kiện bảo đảm chưa theo kịp, rất dễ phát sinh tình trạng nơi làm tốt, nơi còn lúng túng.

Ngoài ra, yếu tố con người vẫn là một điểm nghẽn. Việc sắp xếp, tổ chức lại bộ máy tác động trực tiếp đến vị trí việc làm, tâm lý công vụ, cơ hội nghề nghiệp, cách thức phối hợp và văn hóa tổ chức. Nếu không có cơ chế minh bạch, công bằng và hợp lý trong bố trí, sử dụng, đào tạo và đánh giá nhân sự, rất dễ phát sinh tâm lý cầm chừng, né tránh trách nhiệm hoặc chống đối thụ động.

Cùng với đó, việc gắn tinh gọn bộ máy với chuyển đổi số và quản trị dữ liệu đang trong quá trình hoàn thiện. Một bộ máy gọn hơn chỉ có thể vận hành hiệu quả hơn khi các hệ thống dữ liệu được kết nối, quy trình được chuẩn hóa, hồ sơ được số hóa, dịch vụ công được cung cấp trên nền tảng số.

Để giải quyết những bất cập nêu trên, ông Đặng Quốc Việt cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế về tổ chức và hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước. Trong quá trình rà soát, sửa đổi, bổ sung các luật, nghị quyết, nghị định và thông tư nhằm bảo đảm tính thống nhất, cần đặc biệt chú ý đến những lĩnh vực dễ phát sinh giao thoa thẩm quyền, những điểm nghẽn trong tổ chức chính quyền địa phương hai cấp cũng như các quy định chưa theo kịp yêu cầu của phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số. Chỉ khi thể chế đủ rõ, đủ đồng bộ và đủ khả thi thì bộ máy mới có nền tảng vận hành ổn định.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là cơ cấu lại và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức. Trong giai đoạn tới cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm, tiêu chuẩn chức danh, khung năng lực và cơ chế đánh giá cán bộ, công chức dựa trên kết quả thực chất. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cần hướng mạnh đến kỹ năng điều hành, phối hợp liên ngành, giải quyết công việc trên môi trường số, kỹ năng tham mưu chính sách và kỹ năng phục vụ người dân.

Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền phải tiếp tục được triển khai theo hướng thực chất, ổn định, rõ phạm vi và gắn với trách nhiệm giải trình. Cùng với việc giao quyền cần đồng thời giao nguồn lực, dữ liệu, công cụ quản trị và cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp.

Lấy người dân làm trung tâm phục vụ

Ông Trần Trọng Khiêm, Đại học Trà Vinh cho rằng, cần hoàn thiện đồng bộ thể chế phân định thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã. Mặc dù các nghị định phân định thẩm quyền theo ngành đã được ban hành trong năm 2025 nhưng cần tiếp tục rà soát để khắc phục tình trạng chồng chéo và xử lý những khoảng trống phát sinh trong thực tiễn, nhất là ở các lĩnh vực có nhiều hồ sơ và dễ phát sinh tranh chấp. Trọng tâm không chỉ là giao việc mà còn phải giao đủ quyền, đủ căn cứ pháp lý, đủ quy trình và đủ điều kiện thực hiện.

Theo ông Khiêm, cần tái thiết kế quy trình vận hành hành chính theo logic của mô hình hai cấp. Mỗi địa phương cần rà soát lại toàn bộ quy trình tiếp nhận, xử lý, phối hợp và trả kết quả đối với các nhóm thủ tục hành chính trọng điểm; từ đó loại bỏ các khâu trung gian không còn cần thiết sau khi cấp huyện kết thúc hoạt động, đồng thời xác định rõ đầu mối xử lý chính, thời hạn xử lý và cơ chế phối hợp giữa tỉnh với xã. Đây là giải pháp quan trọng bởi nếu chỉ thay đổi cơ cấu tổ chức mà không thay đổi dòng chảy công việc thì mô hình chính quyền địa phương hai cấp sẽ khó đạt được mục tiêu tinh gọn và hiệu quả.

Một yêu cầu quan trọng khác là tăng cường năng lực thực thi của cấp xã với vai trò là “mắt xích trọng tâm” của mô hình mới. Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, cần tập trung vào ba nhóm giải pháp: củng cố đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã theo hướng chuyên nghiệp hơn, có năng lực pháp lý, năng lực hành chính và năng lực số tốt; tăng cường hạ tầng làm việc, hạ tầng số và điều kiện tiếp nhận, xử lý thủ tục hành chính tại cấp xã; đồng thời thiết lập cơ chế hỗ trợ chuyên môn từ cấp tỉnh cho cấp xã theo hướng trực tuyến, theo chuyên đề và theo vụ việc, tránh để cấp xã phải “tự bơi” trong khi khối lượng nhiệm vụ ngày càng gia tăng.

Ông Khiêm cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh sang vận hành bộ máy dựa trên dữ liệu và nền tảng số. Mô hình hai cấp chỉ có thể phát huy hiệu quả thực sự khi khoảng cách giữa tỉnh và xã được rút ngắn bằng dữ liệu thời gian thực, hệ thống hồ sơ điện tử liên thông, định danh điện tử và cơ chế giám sát tiến độ xử lý trên môi trường số.

Cùng với đó, cần làm rõ trách nhiệm cá nhân và tăng cường kiểm soát quyền lực hành chính. Trách nhiệm của chủ tịchỦy ban nhân dân, của cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và của công chức đầu mối tại cấp xã đối với từng nhóm công việc cần được xác định cụ thể. Đồng thời, quy trình xử lý, thời hạn giải quyết, người chịu trách nhiệm và nguyên nhân chậm trễ nếu có cũng cần được công khai minh bạch.

Trong khi đó, TS. Trần Thị Thu Hương, Học viện cán bộ Thànhphố Hồ Chí Minhcho rằng, cần tiếp tục giảm mạnh các đầu mối bên trong các bộ, ngành và đơn vị sự nghiệp công lập theo nguyên tắc “một cơ quan thực hiện nhiều việc và một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì”. Đồng thời, cần đẩy nhanh việc rà soát, sửa đổi đồng bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật để khắc phục những khoảng trống pháp lý phát sinh sau sáp nhập.

Bà Hương đề xuất thiết lập cơ chế giám sát bằng công nghệ, ứng dụng AI và phân tích dữ liệu lớn (Big Data) để theo dõi hiệu quả hoạt động của bộ máy sau tinh gọn, qua đó phát hiện sớm dấu hiệu tiêu cực, lãng phí hoặc trục lợi chính sách.