AI mắc sai lầm kéo theo báo cáo sai lệch

Báo cáo tình báo này - được lưu hành trong nội bộ quân đội Mỹ vào mùa xuân 2026 giữa bối cảnh căng thẳng với Iran - đã ngay lập tức gióng lên hồi chuông cảnh báo: Một con tàu của Trung Quốc tại Trung Đông được cho là đang vận chuyển các linh kiện phục vụ chương trình vũ khí hạt nhân.

Đài CNN cho biết, quân đội Mỹ đã nhanh chóng triển khai kế hoạch đánh chặn con tàu, theo thông tin từ 4 nguồn thạo tin về vụ việc. Hai trong số các nguồn tin này cho biết, các quân nhân có vũ trang của Mỹ đã chuẩn bị sẵn sàng để đổ bộ lên tàu. Các máy bay quân sự cũng đã cất cánh, theo lời một trong những nguồn tin trên và một người khác nắm rõ vụ việc.

Chỉ ngay trước khi chiến dịch dự kiến ​​diễn ra, các quan chức mới xem xét kỹ lưỡng hơn báo cáo do một chuyên gia phân tích thuộc Bộ tư lệnh Tác chiến đặc biệt soạn thảo. Họ phát hiện ra rằng báo cáo này được tạo ra với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI) và một chatbot (phần mềm AI trả lời tựđộng) mà chuyên gia này sử dụng đã xác định sai loại hàng hóa mà con tàu đang vận chuyển. CNN không thể xác định được loại hàng hóa bị nhận diện sai đó là gì.

Theo một trong những nguồn tin, báo cáo này “hoàn toàn sai lệch”. Tuy nhiên, nguồn tin cũng cho biết nó “suýt nữa đã châm ngòi cho một cuộc chiến tranh”. Bất kỳ hànhđộng nào của Mỹ nhằm vào tàu Trung Quốc đều có nguy cơ leo thang thành xung đột vũ trang giữa hai quốc gia.

Trong toàn bộ hệ thống các cơ quan quân sự và tình báo Mỹ, các quan chức đang nỗ lực tích hợp AI vào hầu hết mọi khía cạnh công việc từ việc phân tích khối lượng dữ liệu tình báo thô khổng lồ mà Mỹ thu thập và lựa chọn mục tiêu tấn công, cho đến các ứng dụng thông thường hơn như quản lý ngân sách, hậu cần và chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, sự việc nói trên đã nhấn mạnh những rủi ro to lớn khi sử dụng công nghệ mới đầy mạnh mẽ nhưng chưa được hiểu thấu đáo này để xác định mục tiêu trong thời chiến. Các chuyên gia phân tích đã từ lâu lo ngại rằng AI có thể dẫn đến những sai lầm tính toán thảm khốc nếu các quốc gia dựa vào dữ liệu kém chất lượng hoặc bị sai lệch - kiểu sai lầm có thể khiến Mỹ nổ súng vào tàu Trung Quốc chỉ vì thông tin không chính xác.

Sử dụng AI trong cả thu thập thông tin và viết báo cáo

Trong trường hợp cụ thể này, một chuyên gia phân tích đã đặt câu hỏi cho một chatbot về thông tin tình báo liên quan đến bản kê khai hàng hóa của con tàu; thông tin này bắt nguồn từ Bộ tư lệnh Tác chiến đặc biệt Thái Bình Dương của Mỹ, có trụ sở tại Hawaii. Hiện chưa rõ liệu chatbot đó là sản phẩm thương mại hay là sản phẩm do chính phủ Mỹ phát triển.

“Các công cụ nội bộ phần lớn chỉ là những phiên bản thương mại được 'trang điểm' lại cho khác đi mà thôi”, một cựu quan chức cấp cao của Mỹ am hiểu về các hệ thống AI mà giới phân tích quân sự và tình báo sử dụng cho biết.

Chatbot này đã tổng hợp thông tin tình báo nguồn mở với thông tin tình báo tín hiệu tuyệt mật trong kho dữ liệu của chính phủ, từ đó đưa ra kết luận quan trọng về loại hàng hóa mà con tàu đang vận chuyển.

Sau đó, chuyên gia phân tích nói trên tiếp tục sử dụng AI để trình bày các kết quả này thành một bản báo cáo tình báo chuẩn mực - loại báo cáo được giới chức quân sự tin cậy - và phổ biến nó.

Bộ tư lệnh Tác chiến đặc biệt Thái Bình Dương và Lầu Năm Góc đã không phản hồi yêu cầu bình luận về vụ việc.

Quân đội Mỹ đẩy nhanh sử dụng AI

Lý do đằng sau việc nhanh chóng áp dụng AI là công nghệ này có thể giúp quân đội đưa ra các quyết định trên chiến trường - chẳng hạn như chọn mục tiêu tấn công hay điều động khí tài quân sự - một cách nhanh chóng hơn. Các quan chức Mỹ cho rằng nước này không thể để mình tụt hậu trong việc tích hợp AI, phòng trường hợp một ngày nào đó phải đối đầu với Trung Quốc hoặc một đối thủ khác có khả năng đi trước Mỹ một bước.

Vào tháng 1/2026, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã công bố “Chiến lược Đẩy nhanh ứng dụng trí tuệ nhân tạo” của cơ quan này nhằm thúc đẩy việc quân đội sử dụng AI.

“Chúng tôi sẽ đẩy mạnh thử nghiệm, loại bỏ các rào cản quan liêu, tập trung nguồn lực đầu tư và thể hiện phương thức triển khai cần thiết để đảm bảo vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực AI quân sự”, ông Hegseth phát biểu khi công bố chiến lược.

Chiến lược này cũng thúc đẩy việc ứng dụng AI rộng rãi trong toàn quân, yêu cầu Bộ Quốc phòng Mỹ cung cấp AI thông qua nhiều chương trình khác nhau. Mục tiêu là “phổ cập hóa việc thử nghiệm và chuyển đổi AI trong toàn Bộ bằng cách đưa các mô hình AI hàng đầu thế giới của Mỹ trực tiếp đến tay ba triệu nhân viên dân sự và quân sự, ở mọi cấp độ bảo mật thông tin”, theo nội dung bản ghi nhớ công bố chiến lược.

Có nhiều bộ AI khác nhau và rủi ro từ việc lệ thuộc AI

Tuy nhiên, theo nhiều quan chức Mỹ am hiểu tình hình, nỗ lực này diễn ra theo cơ chế phi tập trung; các bộ phận khác nhau trong chính phủ sử dụng những công cụ khác nhau, tuân theo các mệnh lệnh và tiêu chuẩn an toàn riêng biệt. Không có một bộ tiêu chuẩn thống nhất nào quy định cách thức Mỹ xác thực thông tin do các công cụ này tạo ra. Việc triển khai hàng loạt hệ thống AI đa dạng tại nhiều bộ phận khác nhau thuộc quân đội và cộng đồng tình báo đồng nghĩa với việc độ tin cậy và tính năng của chúng cũng rất khác biệt.

Trong nhiều tuần qua, các nhà hoạch định chính sách tại Washington đã tranh luận gay gắt về AI sau hàng loạt cảnh báo nghiêm trọng từ các kỹ sư và giám đốc điều hành công nghệ tại Thung lũng Silicon. Họ lo ngại AI có thể vượt khỏi tầm kiểm soát của con người, dẫn đến những hậu quả có nguy cơ hủy diệt nền văn minh.

Tuy nhiên, sự việc liên quan đến con tàu Trung Quốc lại làm nổi bật một rủi ro khác, cấp bách hơn: Con người đưa ra những quyết định thảm khốc dựa trên thông tin không chính xác hoặc gây hiểu lầm do AI hay các hệ thống tự động khác tạo ra. Các nguồn tin cho biết quân đội đang nhanh chóng chuyển sang sử dụng AI để hỗ trợ xác định mục tiêu - một lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ rõ ràng về những sai lầm chết người.

“Việc ứng dụng AI trong xác định mục tiêu chắc chắn đang gia tăng mạnh mẽ, nhưng lại thiếu các hướng dẫn cụ thể về việc làm thế nào để sự tham gia của con người vào quy trình này có thể ngăn chặn thương vong cho dân thường hoặc tình trạng quân ta bắn nhầm quân mình”, một nguồn tin khác am hiểu các chính sách hiện hành của quân đội cho biết.

Theo một trong những nguồn tin này, hiện tượng “ảo giác” - tức việc AI tự tạo ra thông tin sai lệch - mà công cụ của chuyên viên phân tích trong vụ việc trên gặp phải, không phải là trường hợp cá biệt trong cộng đồng tình báo kể từ khi các công cụ này bắt đầu được phổ biến rộng rãi trong chính phủ.

Đối với một số quan chức tình báo kỳ cựu - ngay cả những người ủng hộ việc sử dụng AI trong quân đội - công nghệ này đang gây áp lực buộc các chuyên viên phân tích phải tạo ra và phổ biến thông tin tình báo nhanh hơn, từ đó làm tăng nguy cơ xảy ra sai sót. Theo nhiều nguồn tin, các chuyên viên phân tích trẻ tuổi đặc biệt dễ tin tưởng mù quáng vào các công cụ này do họ đã quá quen thuộc với chúng.

Một trong những nguồn tin nhận định, “AI dễ khiến bạn đi đến một ý tưởng tồi nhanh hơn”.

Xem thêm:

>> Những điểm cộng và trừ của trí tuệ nhân tạo (AI)

>> Trung Quốc không thiếu đòn đáp trả khi Mỹ trừng phạt Iran

>> Chiến lược của Iran nhằm đe dọa các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh