Công ty quốc phòng Saab của Thụy Điển vừa công bố định hướng phát triển nền tảng tác chiến tự hành ACP - một mẫu máy bay không người lái tàng hình có khả năng bay siêu thanh, được kỳ vọng trở thành “đồng đội” công nghệ cao của tiêm kích Gripen E.

Saab cho biết ACP có thể được đưa vào biên chế Không quân Thụy Điển trong những năm 2030. Công ty đang phát triển hai mẫu máy bay trình diễn công nghệ A1 và A2, đồng thời giới thiệu mô hình kích thước thật A3 - thiết kế có khả năng tiến tới sản xuất.

So với các chương trình Máy bay chiến đấu hợp tác (CCA) của Không quân Mỹ, Saab định vị ACP ở phân khúc cao cấp hơn, với kích thước lớn hơn, thiết kế tiên tiến và hiệu suất hoạt động cao hơn. ACP nằm trong dự án “Khái niệm về máy bay chiến đấu tương lai” (KFS) của Thụy Điển.

Thiết kế tàng hình, hướng tới tốc độ siêu thanh

Điểm đáng chú ý nhất trong công bố của Saab là mô hình kích thước thật A3. Thiết kế này cho thấy hình dáng và những năng lực mà một mẫu ACP cao cấp có thể sở hữu nếu Saab được trao hợp đồng phát triển.

A3 kế thừa nhiều đặc điểm từ ý tưởng mà Saab đã giới thiệu năm 2024. Máy bay có cấu hình không đuôi, chú trọng khả năng tàng hình và có không gian bên trong tương đối lớn để chứa nhiên liệu, vũ khí.

A3 hiện mới dừng ở dạng mô hình, trong khi Saab đang phát triển hai máy bay trình diễn công nghệ A1 và A2 với nguồn tài trợ của Bộ Quốc phòng Thụy Điển.

Theo ông Peter Nilsson, người đứng đầu bộ phận Chương trình tiên tiến của Saab, A1 dự kiến thực hiện chuyến bay đầu tiên trong vòng 15 tháng tới. Bộ Quốc phòng Thụy Điển trước đó yêu cầu Saab chuyển chương trình từ giai đoạn ý tưởng sang bay thử nghiệm trong vòng 36 tháng, một tiến độ được đánh giá là khá thách thức.

A1 sử dụng động cơ turbofan F414 của GE Aerospace, cùng loại động cơ trang bị cho Gripen E/F. Động cơ tạo lực đẩy khoảng 22.000 lbs, cho phép A1 đạt tốc độ siêu thanh. Tuy nhiên, mục tiêu chính của A1 là chứng minh Saab có thể chế tạo và vận hành một máy bay không người lái có khả năng tàng hình, thay vì thử nghiệm toàn diện các năng lực tác chiến.

Hình ảnh thử nghiệm do Saab công bố cho thấy A1 có thiết kế tương đối giống A3, ngoại trừ hai cánh đuôi nghiêng ra ngoài. A1 có khoang vũ khí bên trong nhưng chưa được sử dụng để thử nghiệm phóng vũ khí.

Máy bay trình diễn A2 cũng có khoang vũ khí bên trong và nhiều khả năng được sử dụng để thử nghiệm vũ khí. Ngoài ra, A2 sẽ phục vụ thử nghiệm các công nghệ tiên tiến, trong đó có vật liệu và cảm biến mới.

A2 vẫn sử dụng động cơ F414, dù hình dáng sẽ không hoàn toàn giống A1. Saab lựa chọn F414 vì động cơ này sẵn có và công ty đã có nhiều kinh nghiệm khai thác thông qua chương trình Gripen E/F.

Đối với A3, Saab đang xem xét những lựa chọn động cơ khác. Tuy nhiên, nếu Thụy Điển quyết định mua ACP, việc dùng chung động cơ với Gripen sẽ giúp đơn giản hóa khai thác và bảo dưỡng, đặc biệt tại các căn cứ không quân ở xa.

ACP có thể phối hợp với Gripen E

Saab đã ký hợp đồng phát triển A1 và A2 đến năm 2030. Những bước tiếp theo sẽ phụ thuộc vào quyết định của Bộ Quốc phòng Thụy Điển. Hiện chưa có thỏa thuận đưa ACP từ giai đoạn trình diễn công nghệ lên nguyên mẫu hướng tới sản xuất như A3.

Theo định hướng của Saab, ACP có thể trở thành nền tảng quan trọng hỗ trợ Gripen E. Tiêm kích này có thể đóng vai trò chỉ huy nhiệm vụ chiến thuật cho một hoặc nhiều ACP, đồng thời phối hợp với máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không GlobalEye, loại máy bay cũng được Thụy Điển đặt mua.

Ngoài Gripen E, ACP có thể phối hợp với nhiều loại máy bay có người lái khác, phù hợp với mô hình “đồng đội trung thành” (loyal wingman), trong đó máy bay không người lái đảm nhiệm các nhiệm vụ hỗ trợ và tác chiến cùng máy bay có người lái.

Theo tầm nhìn của Saab, ACP sẽ kết hợp khả năng tàng hình với tốc độ siêu thanh, cho phép thực hiện những nhiệm vụ có mức độ rủi ro cao trong không phận được phòng thủ nghiêm ngặt. Các nhiệm vụ dự kiến gồm tác chiến không đối không, tác chiến điện tử, chế áp hệ thống phòng không đối phương và tấn công chính xác tầm xa.

Nếu Thụy Điển lựa chọn chương trình này, Saab có thể nhận hợp đồng phát triển vào khoảng năm 2030. Sau đó, A3 có thể thực hiện chuyến bay đầu tiên vào đầu những năm 2030, hướng tới đạt năng lực tác chiến ban đầu vào khoảng năm 2035.

Saab muốn trở thành một trong những doanh nghiệp đi đầu trong phân khúc máy bay “đồng đội trung thành” cao cấp. Tuy nhiên, tương lai chương trình vẫn phụ thuộc đáng kể vào việc có khách hàng sẵn sàng đầu tư hay không. Trong trường hợp Chính phủ Thụy Điển chưa cấp thêm kinh phí, Saab có thể sử dụng nguồn vốn của công ty cho giai đoạn phát triển ban đầu của A3. Dù vậy, ông Nilsson nhấn mạnh chương trình cần có khách hàng thực sự để duy trì đầu tư.

Chi phí cũng là yếu tố được Saab chú trọng. Theo ông Nilsson, chi phí vòng đời của ACP có thể chỉ bằng khoảng 1/3 so với Gripen, dù chi phí mua sắm ban đầu sẽ không thấp tương ứng. Trong một số cấu hình, một ACP có thể có giá bằng một nửa Gripen. Các báo cáo nguồn mở ước tính chi phí xuất xưởng của Gripen E vào khoảng 70-80 triệu USD.

Nếu ACP được phát triển với yêu cầu cao về khả năng sống sót, tỷ lệ triển khai là khoảng 2-3 ACP cho mỗi chiếc Gripen chứ không phải 10 máy bay không người lái cho một tiêm kích có người lái. Saab cũng muốn ưu tiên chào bán ACP cho các quốc gia đang vận hành Gripen E/F.

Công nghệ ACP mở đường cho tiêm kích kế nhiệm Gripen

ACP không chỉ nhằm tạo ra một máy bay chiến đấu không người lái. Saab còn xem chương trình là một phần trong định hướng phát triển lâu dài đối với máy bay chiến đấu có người lái.

Kiến trúc đang được phát triển cho ACP có thể trở thành nền tảng công nghệ và ý tưởng cho mẫu tiêm kích kế nhiệm Gripen. Không quân Thụy Điển có thể cần một loại máy bay mới thay thế Gripen sau năm 2055. Nếu Stockholm có nhu cầu, Saab cho biết có thể bắt đầu phát triển mẫu máy bay này từ giữa những năm 2030.

Một bản thuyết trình của Saab từng xuất hiện hình ảnh ý tưởng về máy bay chiến đấu có người lái tương lai. Thiết kế này được phát triển chi tiết hơn những ý tưởng trước đây và dường như hướng tới cả tốc độ cao lẫn khả năng tàng hình.

Một số đặc điểm của A3, trong đó có cấu hình thân-cánh liền mạch cũng xuất hiện trên thiết kế máy bay có người lái. Tuy nhiên, mẫu máy bay này có thêm các bề mặt đuôi nghiêng ra ngoài. Phần mũi và thân trước có nét tương đồng với F-35. Kích thước tổng thể dường như tương đương, thậm chí có thể lớn hơn một chút so với thiết kế của Mỹ.

Hiện ACP vẫn chỉ là đề xuất, chưa phải chương trình sản xuất được phê duyệt. Tuy nhiên, A1 và A2 sẽ là những bước thử nghiệm quan trọng nhằm chứng minh các công nghệ cần thiết cho một máy bay không người lái có khả năng sống sót cao, tốc độ siêu thanh và khả năng tàng hình. Mô hình A3 cho thấy hướng phát triển mà Saab đang hướng tới.

Dù Stockholm lựa chọn phát triển tiêm kích có người lái mới của Saab, tham gia chương trình máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu quốc tế hay xây dựng lực lượng dựa trên sự kết hợp ngày càng chặt chẽ giữa máy bay có người lái và không người lái, ACP vẫn giúp Thụy Điển nghiên cứu, đánh giá các phương án trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.