Chuyển từ đô thị đơn tâm sang đa cực

Vùng Thủ đô Hà Nội đang bước vào giai đoạn phát triển mang tính chiến lược với tầm nhìn quy hoạch dài hạn tới 100 năm. Trong bối cảnh hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn sắp được triển khai, việc hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn giao thông liên vùng được xem là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô xanh, thông minh và bền vững trong thế kỷ XXI.

PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường cho biết, theo định hướng quy hoạch, Hà Nội sẽ hình thành 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm phát triển và 9 trục động lực kinh tế. Đặc biệt, khu vực phía Đông Thủ đô được quy hoạch trở thành trung tâm logistics và dịch vụ quy mô lớn với diện tích khoảng 8.000 ha trong giai đoạn 2026-2035.

Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, định hướng này sẽ kéo theo nhu cầu rất lớn về phát triển hạ tầng giao thông liên vùng đồng bộ, hiện đại, có khả năng kết nối hiệu quả và đáp ứng yêu cầu của mô hình đô thị xanh, thông minh.

Hà Nội đang chuyển đổi từ mô hình đô thị đơn tâm truyền thống sang cấu trúc đô thị đa cực, đa trung tâm, gắn với các hành lang kinh tế và mạng lưới giao thông kết nối vùng. Trong cấu trúc phát triển mới, các tuyến vành đai, trục hướng tâm cùng hệ thống cầu vượt sông Hồng đóng vai trò xương sống, định hình không gian đô thị và phân bổ các cực tăng trưởng kinh tế.

Đáng chú ý, Luật Thủ đô 2024 đã trao quyền tự chủ lớn hơn cho chính quyền Hà Nội trong quản lý và đầu tư hạ tầng. Thành phố được phép lựa chọn áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong nước hoặc quốc tế đối với các dự án đầu tư công và đối tác công tư (PPP), đồng thời có thể xây dựng hệ thống quy chuẩn kỹ thuật địa phương phù hợp với đặc thù phát triển của Thủ đô.

Cùng với đó, Nghị quyết số 40/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố Hà Nội đã quy định chi tiết quy trình lựa chọn, áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật tiên tiến như AASHTO, Eurocode hay ISO, tạo cơ sở pháp lý cho việc nâng cao chất lượng các công trình hạ tầng chiến lược.

Hàng loạt siêu dự án hạ tầng sắp triển khai

Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Hà Nội đang chuẩn bị triển khai nhiều dự án có quy mô đầu tư rất lớn. Nổi bật là dự án phát triển đại lộ cảnh quan sông Hồng với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 855.000 tỷ đồng. Dự án bao gồm tuyến đại lộ dài khoảng 80km dọc hai bên sông Hồng, hệ thống tàu một ray (monorail) dài hơn 80km cùng khoảng 3.300ha không gian công viên, dịch vụ và du lịch.

Song song với đó là các tuyến Vành đai 4, Vành đai 5 và hệ thống giao thông kết nối liên vùng nhằm giảm tải cho khu vực nội đô, đồng thời hình thành mạng lưới logistics kết nối Hà Nội với các địa phương trong vùng như Bắc Ninh, Hưng Yên và Phú Thọ.

"Hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật hiện nay vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển của mạng lưới giao thông liên vùng.Một trong những bất cập lớn hiện nay là sự thiếu đồng bộ về cấp hạng kỹ thuật và tải trọng thiết kế giữa các tuyến giao thông thuộc các địa phương khác nhau. Trong nhiều trường hợp, các tuyến đường được đầu tư theo tiêu chuẩn cao tại Hà Nội lại kết nối trực tiếp với những tuyến tỉnh lộ có quy mô thấp hơn, tạo ra các "nút thắt cổ chai", làm giảm hiệu quả khai thác của toàn bộ mạng lưới. Bên cạnh đó, nhiều cầu, cống và tuyến đường được xây dựng theo tiêu chuẩn cũ đang phải chịu áp lực giao thông ngày càng gia tăng, dẫn đến nguy cơ xuống cấp nhanh, phát sinh chi phí bảo trì lớn và tiềm ẩn rủi ro mất an toàn giao thông. Đặc biệt, các tiêu chuẩn liên quan đến giao thông thông minh, quản lý dữ liệu giao thông, hạ tầng xe điện hay khai thác không gian ngầm đa tầng vẫn còn thiếu hoặc chưa được thể chế hóa đầy đủ",PGS.TS Nguyễn Đình Thọ nhấn mạnh.

Xây dựng nền tảng giao thông cho đô thị thông minh

Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, để đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn, Hà Nội cần hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn hạ tầng giao thông theo ba trụ cột chính gồm: đồng bộ hạ tầng liên vùng, phát triển giao thông thông minh và thúc đẩy đô thị xanh bền vững.

Trước hết, cần xây dựng chuẩn tải trọng thiết kế thống nhất cho toàn bộ mạng lưới giao thông liên vùng, đặc biệt đối với các tuyến vành đai, trục hướng tâm, cầu vượt sông và các tuyến kết nối logistics. Việc thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật sẽ giúp loại bỏ sự chênh lệch giữa các đoạn tuyến và nâng cao tuổi thọ công trình.

Các nút giao liên vùng cần được thiết kế theo dạng lập thể nhằm tăng năng lực thông hành và giảm xung đột giao thông. Đồng thời, các điểm kết nối giữa các địa phương phải bảo đảm tính liên thông về mặt cắt ngang, dải phân cách và tiêu chuẩn an toàn.

Về giao thông thông minh, các tuyến đường mới cần được quy hoạch đồng bộ hạ tầng số ngay từ giai đoạn thiết kế, bao gồm cáp quang, cảm biến giao thông, camera nhận diện biển số và bảng thông tin điện tử. Dữ liệu thu thập từ hệ thống giao thông thông minh (ITS) sẽ được kết nối với trung tâm điều hành giao thông của thành phố, tích hợp với các nền tảng GIS, BIM, CIM và mô hình "bản sao số đô thị" nhằm hỗ trợ dự báo nhu cầu giao thông, tối ưu hóa quy hoạch và quản lý đô thị theo thời gian thực.

Hướng tới Thủ đô xanh và bền vững

Bên cạnh các tiêu chuẩn kỹ thuật, chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu lồng ghép các tiêu chí phát triển xanh vào toàn bộ hệ thống hạ tầng giao thông. Các công trình lớn như nhà ga metro, bến xe trung chuyển hay trung tâm điều hành giao thông cần áp dụng các hệ thống đánh giá công trình xanh quốc tế như LEED, EDGE hoặc LOTUS nhằm tối ưu hóa sử dụng năng lượng, nước và vật liệu xây dựng, đồng thời giảm phát thải carbon.

Ngoài ra, Hà Nội cần thúc đẩy các giải pháp thiết kế sinh thái như mái xanh, vật liệu phản xạ nhiệt, hệ thống thoát nước bền vững và hành lang cây xanh dọc các tuyến giao thông để giảm hiệu ứng đảo nhiệt và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, việc hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là bước đi chiến lược nhằm tạo nền tảng cho một mạng lưới giao thông hiện đại, thông minh và bền vững. Đây sẽ là động lực quan trọng giúp Hà Nội nâng cao hiệu quả đầu tư hạ tầng, giảm chi phí logistics, tăng sức cạnh tranh kinh tế vùng và hiện thực hóa khát vọng trở thành đô thị xanh, thông minh tầm cỡ quốc tế trong thế kỷ XXI.