Tại Hội nghị dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 23/6, GS.TS Trần Thục, Chủ tịch Hội Khí tượng Thủy văn Việt Nam cho rằng, khoảng cách giữa các bản tin dự báo và nhu cầu thực tế của người dân vẫn còn khá lớn.

Theo ông Thục, người dân không thực sự quan tâm El Nino mạnh hay yếu hoặc xác suất xuất hiện là bao nhiêu phần trăm. Điều họ cần biết là nếu El Nino xảy ra thì nơi mình sinh sống sẽ chịu tác động như thế nào, cây trồng nào có nguy cơ bị ảnh hưởng, nguồn nước sinh hoạt có bị thiếu hụt hay không và cần chuẩn bị những gì từ sớm.

“Công tác dự báo cần chuyển mạnh từ dự báo hiện tượng sang dự báo tác động. Thay vì chỉ cung cấp các thông tin mang tính học thuật, các bản tin cần trả lời được câu hỏi thời tiết cực đoan sẽ ảnh hưởng như thế nào tới đời sống và sinh kế của người dân”, ông Thục nhấn mạnh.

Mỗi địa phương cần một kịch bản El Nino riêng

Theo các chuyên gia, không thể xây dựng một kịch bản El Nino chung cho toàn quốc bởi mức độ ảnh hưởng giữa các vùng miền là rất khác nhau.

Một hộ dân trồng sầu riêng ở Đồng Tháp sẽ quan tâm nguy cơ xâm nhập mặn xuất hiện từ thời điểm nào và kéo dài bao lâu. Người dân tại Ninh Thuận, Bình Thuận cần biết khả năng thiếu nước sinh hoạt trong mùa khô tới ra sao. Trong khi đó, nông dân Tây Nguyên lại cần các thông tin liên quan đến nguồn nước phục vụ sản xuất cà phê, hồ tiêu và các loại cây công nghiệp dài ngày.

“Không thể có một kịch bản El Nino chung cho cả nước. Mỗi vùng sẽ chịu tác động khác nhau và người dân cần được tiếp cận thông tin sát với thực tế nơi mình sinh sống”, ông Thục nói.

Thực tế cho thấy cùng một đợt El Nino nhưng tác động giữa các địa phương có thể hoàn toàn khác biệt. Trong đợt El Nino lịch sử 2015-2016, Đồng bằng sông Cửu Long trải qua hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, khiến hàng trăm nghìn hộ dân thiếu nước sinh hoạt và nhiều diện tích cây trồng bị thiệt hại. Tuy nhiên, một số địa phương phía Bắc vẫn ghi nhận các đợt mưa lớn.

Thời tiết cực đoan ngày càng khó lường

Cùng quan điểm, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho rằng El Nino không đồng nghĩa với việc mọi nơi đều khô hạn.

Ông dẫn chứng ngay trong giai đoạn El Nino mạnh năm 2015, Quảng Ninh vẫn xảy ra trận mưa lũ lịch sử gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng. Điều đó cho thấy các hiện tượng thời tiết cực đoan trái quy luật hoàn toàn có thể xuất hiện trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Theo ông Thành, hệ thống khí hậu toàn cầu đang thay đổi theo hướng cực đoan hơn dưới tác động của biến đổi khí hậu. Vì vậy, thách thức hiện nay không chỉ là nâng cao độ chính xác của các bản tin dự báo mà còn là khả năng chuyển hóa thông tin khoa học thành quyết định quản lý và hành động ứng phó cụ thể.

“Năng lực dự báo, cảnh báo sớm và khả năng chuyển hóa thông tin khoa học thành các quyết định quản lý kịp thời đang trở thành một trong những yếu tố quyết định hiệu quả ứng phó với thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu”, Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.

Khẩn trương xây dựng báo cáo đánh giá tác động El Nino

Theo ông Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, để xây dựng các kịch bản ứng phó hiệu quả cần có sự tham gia của nhiều cơ quan chuyên ngành thay vì chỉ riêng ngành khí tượng.

Trong khi cơ quan khí tượng đảm nhiệm nhiệm vụ dự báo xu thế thời tiết và khí hậu, các đơn vị về trồng trọt, chăn nuôi, thủy lợi, tài nguyên nước cần phối hợp đánh giá tác động, xây dựng kịch bản rủi ro và đề xuất giải pháp ứng phó cho từng lĩnh vực cụ thể.

Ông Cường cho rằng, chỉ khi kết nối được dữ liệu và chuyên môn của nhiều ngành mới có thể xây dựng được bản đồ rủi ro chi tiết, phục vụ hiệu quả cho công tác điều hành và giúp người dân chủ động thích ứng.

Tại hội nghị, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã giao Cục Khí tượng Thủy văn khẩn trương xây dựng báo cáo đánh giá tác động và rủi ro của El Nino để báo cáo Chính phủ trong tháng 7 tới.

Báo cáo sẽ chỉ rõ các khu vực có nguy cơ cao, những lĩnh vực dễ bị tổn thương, đồng thời đưa ra các khuyến nghị hành động cụ thể cho từng vùng, từng ngành nhằm giúp địa phương và người dân chủ động ứng phó với các rủi ro khí hậu trong thời gian tới.