Chưa rõ cơ quan nào kiểm tra, giám sát

Phát biểu tại hội thảo “Hoàn thiện pháp luật về ban hành quyết định hành chính”, ông Trần Thanh Hưng, Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Điện Biên cho biết, ở địa phương, khối lượng văn bản hành chính nói chung và quyết định hành chính (QĐHC) nói riêng được ban hành rất lớn, từ cấp xã đến các sở, ngành, đơn vị và UBND các cấp.

Trong quá trình ban hành và thực hiện phát sinhnhiều vướng mắc. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa phân định rõ cơ quan nào là đầu mối tham mưu kiểm tra, giám sát việc ban hành các văn bản hành chính. Khi có vướng mắc, UBND tỉnh yêu cầu một cơ quan đứng ra tham mưu xử lý. Trước đây, văn phòng là cơ quan xử lý, nhưng thực tế hiện nay, dù không có văn bản nào giao nhiệm vụ cụ thể, thì Sở Tư pháp tỉnh Điện Biên đang phải gánh trách nhiệm này. Hễ có vướng mắc về thẩm quyền, trình tự, thủ tục hay cách xử lý văn bản hành chính đều gọi trực tiếp cho giám đốc Sở Tư pháp để giải quyết. Ông hy vọng dự thảo Nghị định quy định thủ tục ban hành quyết định hành chính có thể tháo gỡ được những khó khăn cho địa phương.

Địa phương cũng đangvướng mắc về vấn đề xác định trách nhiệm của cơ quan tham mưu (như các sở) trong việc ban QĐHC. Tuy nhiên, dự thảo nghị định chưa làm rõ vai trò tham mưu. Hầu hết các quy định đều quy về “cơ quan có thẩm quyền ban hành”, từ khâu rà soát, đối soát, đính chính, điều chỉnh… nhưng lại không nói rõ trách nhiệm của cơ quan tham mưu.

Ví dụ, UBND tỉnh là cơ quan ban hành QĐHC, nhưng không thể yêu cầu văn phòng UBND tỉnh rà soát về pháp lý, trình tự, thủ tục ban hành, mà trách nhiệm đó là của cơ quan tham mưu. Vì vậy nếu chỉ quy trách nhiệm cho cơ quan ban QĐHC thì không hợp lý và thực tế cũng khó thực hiện.

Một vấn đề nữa là bất kỳ hoạt động nào cũng cần có cơ quan kiểm tra, giám sát và tham mưu xử lý. Nhưng trong dự thảo nghị định chưa thấy xác định rõ cơ quan nào thực hiện việc kiểm tra, giám sát việcban hành QĐHC.

“Về ban hành QĐHC nếu dự thảo nghị định chỉ bó hẹp như hiện nay thì chưa thật sự cần thiết phải ban hành một nghị định riêng, vì cuối cùng có nghị định rồi vẫn phụ thuộc rất nhiều vào luật chuyên ngành. Trong khi mong muốn của địa phương là tất cả các quyết định hành chính do cơ quan có thẩm quyền trên địa bàn ban hành đều phải bảo đảm đúng trình tự, thủ tục; đồng thời có cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá và xử lý vi phạm, có như vậy mới bảo đảm tính thống nhất”, ông Trần Thanh Hưng nêu ý kiến.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM bày tỏ mong muốn không chỉ xây dựng dự thảo nghị định mà cần thiết xây dựng thành Luật Ban hành QĐHC vì cho rằng nếuchỉ dừng ở việc xây dựng nghị định thì chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Ông Châu lấy ví dụ trong lĩnh vực bất động sản (BĐS), việc cấp chứng chỉ hành nghề môi giới BĐS hiện nay do Sở Xây dựng cấp tỉnh thực hiện. Trong khi đó với định hướng xã hội hóa thì nên giao cho các hiệp hội nghề nghiệp như Hiệp hội BĐS Việt Nam hoặc Hiệp hội BĐSTP.HCM tham gia sát hạch và cấp chứng chỉ hành nghề môi giớihay quản lý BĐS. Tuy nhiên, Luật Kinh doanh BĐS hiện nay chưa cho phép thực hiện điều đó.

Vì những bất cập trong thực tế, ông Châu bày tỏ mong muốn tiến trình xây dựng Luật Ban hành văn bản hành chính sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ hơn, nếu có thể thì đưa vào chương trình xây dựng luật năm 2026, chậm hơn thì vào năm 2027 để góp phần thực hiện Nghị quyết của Quốc hội khóa XV cũng như Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị, đưa thể chế pháp luật trở thành động lực phát triển đất nước và quản lý xã hội hiệu quả hơn.

Bà Nguyễn Quỳnh Liên, ĐBQH khóa XVI đề nghị việc xác định, khẳng định QĐHC dưới hình thức nào, thống nhất ở mức độ nào, hình thức ra sao cần cân nhắc để bảo đảm có một nghị định điều chỉnh về những vấn đề cấp thiết đặt ra hiện nay chứ không “làm thay” việc của các luật hay văn bản khác đã có. Về trình tự, thủ tục ban QĐHC đề nghị cơ quan soạn thảo lưu ý vấn đề, nếu đặt ra một quy trình chung ban hành QĐHC, nhưng lại dẫn chiếu đến luật chuyên ngành, vừa chung, vừa riêng, không có những cái “khóa” để kiểm tra, kiểm soát rủi ro sẽ là một thiếu sót.

Sẽ xây dựng luật khi điều kiện chín muồi

Bà Bùi Thị Nam, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính cho biết 4 định hướng cơ bản liên quan đến hoàn thiện pháp luật về thủ tục ban hành QĐHC, cụ thể:

Một là,thiết lập khuôn khổ pháp lý chung điều chỉnh hoạt động ban hành QĐHC trong hệ thống hành chính nhà nước, từ quá trình xây dựng, ban hành đến xử lý quyết định sau ban hành và tổ chức thi hành sau khi ban hành.

Hai là,tăng cường cơ chế kiểm soát quyền lực hành chính và trách nhiệm giải trình trong quá trình ban hành QĐHC. Pháp luật cần quy định rõ yêu cầu về căn cứ pháp lý, căn cứ thực tiễn của QĐHC để bảo đảm tránh khiếu kiện, khởi kiện.

Ba là,bảo đảm hài hòa giữa tính thống nhất của pháp luật và tính linh hoạt của hoạt động quản lý hành chính.Bốn là,gắn hoàn thiện pháp luật về thủ tục ban hànhQĐHC với yêu cầu chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho rằng, trong quản lý hành chính nhà nước, QĐHC là công cụ quản lý, điều hành các hoạt động kinh tế - xã hội và thể hiện quyền lực công thông qua các văn bản hành chính.

QĐHC không chỉ làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân mà còn tác động, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích, đời sống của người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh của DN. Chính vì vậy, việc ban hànhQĐHCđòi hỏi phải tuân theo đúng pháp luật, đúng quy trình, thủ tục và đặc biệt đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân và yêu cầu thực tiễn quản lý nhà nước trong từng giai đoạn cụ thể.

Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay, việc ban hành QĐHC còn những khó khăn, vướng mắc, bất cập nhất định như chưa được thực hiện thống nhất, đồng bộ trong phạm vi các bộ, ngành, địa phương và các lĩnh vực, phần nào ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chưa đáp ứng đầy đủ, toàn diện yêu cầu thực tiễn phát triển của đất nước.

Bộ Tư pháp được giao xây dựng dự thảo Nghị định quy định thủ tục ban hành QĐHCnhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, phù hợp với Hiến pháp năm 2013, sửa đổi, bổ sung năm 2025 và khắc phục những hạn chế, vướng mắc trong hoạt động ban hành QĐHC; qua đó góp phần hoàn thiện thể chế, pháp luật về ban hành quyết QĐHC, bảo đảm nền hành chính hiện đại, liêm chính, phục vụ, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Bộ Tư pháp đang tích cực phối hợp với các bộ, ngànhsớm trình Chính phủ dự thảo nghị định này. Khi điều kiện chín muồi, Bộ Tư pháp sẽ báo cáo cấp có thẩm quyền để xây dựng dự án Luật Ban hành QĐHC.