Tháo gỡ chồng chéo pháp luật, giải phóng nguồn lực phát triển

Năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì xây dựng, sửa đổi ba dự án luật quan trọng gồm Luật Bảo vệ môi trường, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo và Luật Đất đai. Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, việc sửa đổi các luật lần này hướng tới mục tiêu tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế, chính sách; khắc phục tình trạng chồng chéo giữa các quy định pháp luật; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp.

Trong đó, Luật Đất đai tiếp tục được xem là một trong những lĩnh vực còn nhiều tồn tại, vướng mắc nhất hiện nay. Bộ đang triển khai tổng kết Nghị quyết 18-NQ/TW để làm cơ sở rà soát, đề xuất sửa đổi các quy định chưa phù hợp với thực tiễn. Sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 29 nhằm tháo gỡ khó khăn liên quan đến đất đai, Bộ cũng đã trình Chính phủ ban hành Nghị quyết 147 để xử lý các dự án tồn đọng kéo dài và các vướng mắc liên quan đến hơn 4.500 dự án trên cả nước.

Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nếu các dự án luật quan trọng được thông qua trong năm nay, đây sẽ là nền tảng quan trọng để tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, giải phóng nguồn lực đất đai, tài nguyên và tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế giai đoạn tới.

Đáng chú ý, định hướng xây dựng chính sách lần này được Bộ xác định theo hướng “luật chỉ quy định khung”, tránh quy định quá chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt trong điều hành thực tiễn. Những vấn đề phát sinh sẽ tiếp tục được điều chỉnh bằng hệ thống nghị định và văn bản hướng dẫn.

Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, cách tiếp cận này sẽ giúp chính sách thích ứng nhanh hơn với yêu cầu phát triển trong bối cảnh kinh tế - xã hội biến động ngày càng mạnh và đa dạng.

Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế biển

Một trong những nội dung thu hút nhiều sự quan tâm tại họp báo là quá trình sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo. Ông Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Namcho biết, sau gần 10 năm triển khai, nhiều quy định của luật hiện hành đã bộc lộ những hạn chế, không còn theo kịp yêu cầu phát triển kinh tế biển trong giai đoạn mới. Theo ông Toản, hiện nay có ba nhóm vướng mắc lớn cần được tháo gỡ.

Thứ nhất là tình trạng chồng chéo trong hệ thống pháp luật liên quan đến tài nguyên và môi trường biển. Nhiều luật cùng tham gia điều chỉnh như Luật Dầu khí, Luật Hàng hải hay các quy định chuyên ngành khác dẫn đến sự phân tán trong quản lý, thiếu thống nhất về không gian và đối tượng quản lý biển.

“Việc sửa đổi luật lần này hướng tới mục tiêu xây dựng một khuôn khổ quản lý tổng hợp, thống nhất và hiệu quả hơn”, ông Nguyễn Quốc Toản nhấn mạnh.

Nhóm vướng mắc thứ hai nằm ở cơ chế phân bổ và khai thác nguồn lực biển. Theo đánh giá của cơ quan quản lý, các quy định về giao, cho thuê và sử dụng tài nguyên biển hiện vẫn còn nhiều bất cập, chưa tạo được động lực đủ mạnh để thúc đẩy phát triển kinh tế biển. Trong khi đó, nhóm vấn đề thứ ba liên quan đến kiểm soát ô nhiễm môi trường biển và hải đảo. Theo ông Toản, hiện các thiết chế quản lý và giám sát vẫn chưa đủ mạnh trước áp lực phát triển ngày càng lớn. “Quan điểm xuyên suốt là không đánh đổi môi trường, hệ sinh thái biển để lấy tăng trưởng kinh tế”, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam khẳng định.

Từ thực tiễn đó, dự thảo luật sửa đổi sẽ tập trung vào bốn nhóm nội dung lớn: hoàn thiện thể chế và bổ sung các vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn; xây dựng cơ chế giao, cho thuê và đấu giá tài nguyên biển theo hướng công khai, minh bạch; tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường biển và bổ sung chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững.

Theo ông Nguyễn Quốc Toản, dự thảo luật sẽ được công bố rộng rãi để các địa phương, doanh nghiệp và người dân tham gia góp ý trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét. Cùng với việc hoàn thiện thể chế, vấn đề nâng cao hiệu lực quản lý và cải cách thủ tục hành chính cũng được đặt ra như một yêu cầu cấp bách.

Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp cho biết Việt Nam hiện có 21 trong số 34 địa phương có biển, mở ra dư địa rất lớn cho các ngành kinh tế biển như logistics, cảng biển, du lịch, năng lượng tái tạo ngoài khơi và khai thác tài nguyên biển sâu. Tuy nhiên, theo ông, điều quan trọng là phải tổ chức quản lý theo hướng tinh gọn, rõ đầu mối để người dân và doanh nghiệp không phải đi qua quá nhiều cơ quan khi giải quyết thủ tục. “Vấn đề của địa phương là phải có đầu mối rõ ràng”, Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp nhấn mạnh.

Ở góc độ dài hạn, nhiều ý kiến cho rằng việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo lần này không chỉ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trước mắt, mà còn đặt nền móng cho một chiến lược phát triển kinh tế biển theo hướng xanh và bền vững hơn trong tương lai.

Bởi trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và cạnh tranh tài nguyên ngày càng gay gắt, phát triển kinh tế biển sẽ không thể đi theo lối cũ - tức ưu tiên khai thác bằng mọi giá. Thay vào đó, yêu cầu đặt ra là phải cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, bảo tồn hệ sinh thái và gìn giữ không gian sinh tồn lâu dài cho các thế hệ sau.