Quan hệ Indonesia và Việt Nam rất hứa hẹn và đầy tiềm năng với hơn 380 triệu dân có sức trẻ và năng suất cao, đều là những nền kinh tế lớn trong khu vực cũng như tầm nhìn và định hướng phát triển ngày càng đồng nhất.

Tháo gỡ những điểm nghẽn và rào cản để tương xứng với tiềm năng của hai nước cũng như để mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam và Indonesia đi vào thực chất và hiệu quả hơn là nội dung cuộc phỏng vấn của phóng viên thường trú Đài TNVN tại Indonesia với Giáo sư Hikmahanto Juwana -cựu Hiệu trưởng Đại học Jenderal Achmad Yani, Indonesia.

Ngoài công tác học thuật, Giáo sư Hikmahanto cũng từng đảm nhiệm chuyên gia Pháp lý Bộ Quốc phòng, Bộ Điều phối Kinh tế; Thành viên cơ chế giải quyết tranh chấp ASEAN; Chuyên gia tư vấn của Hạ viện về đàm phán Hiệp định phân định đặc quyền kinh tế giữa Việt Nam và Indonesia.

PV: Hơn 1 năm kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện (03/2025-03/2026), xin ông đánh giá Việt Nam và Indonesia có những cơ hội và điều kiện thuận lợi nào để thúc đẩy quan hệ giữa hai nước trong thời gian tới?

Giáo sư Hikmahanto Juwana: Indonesia và Việt Nam có mối quan hệ hữu nghị truyền thống tốt đẹp. Với dân số rất đông, Indonesia đã nhập khẩu gạo của Việt Nam. Indonesia cũng có dầu cọ xuất khẩu sang nhiều nơi trên thế giới. Hiện nay, Việt Nam cần rất nhiều dầu cọ, vì hầu hết người châu Á đều sử dụng dầu cọ trong nấu ăn.

Tôi nghĩ đây là lĩnh vực mà Indonesia có thể xuất khẩu sang Việt Nam. Ngoài ra, lĩnh vực thủy sản, tôi nghĩ đây cũng là một vấn đề quan trọng đối với Indonesia và Việt Nam. Hai nước đã kýHiệp định phân định vùng Đặc quyền kinh tế (EEZ).

Trong những năm trước, vấn đề này đã trở thành tranh chấp giữa hai nước. Nhưng cuối cùng, chúng ta đã đạt được việc ký kết Hiệp định và đang chờ được phê chuẩn. Tôi hi vọng với Hiệp định được phê chuẩn, hai nước có thể hợp tác nhiều hơn trong lĩnh vực thủy sản.

Vấn đề khác là về quốc phòng. Hai nước đã nhất trí rằng có thể hợp tác trong việc phát triển máy bay không người lái. Cuộc chiến ở Trung Đông cho thấy đây là một lĩnh vực rất quan trọng. Indonesia có ngành công nghiệp quốc phòng và rất mong muốn hợp tác với Việt Nam để phát triển hệ thống máy bay không người lái.

Về mặt thương mại, Indonesia hoan nghênh các nhà đầu tư Việt Nam, trong đó có Vinfast. Ví dụ dịch vụ taxi do Xanh SM đang phủ sóng tại Indonesia. Vì vậy, không chỉ Indonesia có doanh nghiệp tại Việt Nam, mà các doanh nghiệp từ Việt Nam cũng đến Indonesia để tìm kiếm cơ hội kinh doanh. Điều này rất quan trọng, chứng minh rằng với các quốc gia láng giềng đang phát triển cũng có thể dành thị phần phát triển cho nhau. Với mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện này, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội khai thác thị trường đầy tiềm năng và khổng lồ với hơn 280 triệu dân của Indonesia.

PV: Hai nước có nhiều tiềm năng chưa khai phá hết- Đây là nhận định của nhiều chuyên gia khi đề cập quan hệ Việt Nam- Indonesia. Vậy ông đánh giá có những vướng mắc, khó khăn nào cũng như khuyến nghị một số giải pháp để hai bên có thể đưa mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện đi vào thực chất và hiệu quả hơn?

Giáo sư Hikmahanto Juwana: Một trong những điều mà tôi muốn nhấn mạnh rằng cả Indonesia và Việt Nam đều đang rất cần các nhà đầu tư đến từ nhiều nơi trên thế giới. Indonesia và Việt Nam đang cố gắng bằng nhiều biện pháp thu hút các nhà đầu tư quốc tế đến với quốc gia của mình. Điều này không nên là trở ngại, mà nên là cơ hội hợp tác, bởi vì nếu cạnh tranh với nhau để thu hút nhà đầu tư, điều này sẽ không tốt cho lợi ích của cả hai nước. Indonesia và Việt Nam đều có thể trở nên hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư nước ngoài, hay thậm chí phối hợp với nhau để đạt được lợi thế cạnh tranh, ví dụ trong trường hợp Mỹ áp thuế quan.

Ngoài ra, theo tôi cũng có một số vấn đề trở ngại đối với các nhà đầu tư Indonesia. Các nhà đầu tư trong nước đánh giá rất cao môi trường đầu tư thuận lợi của Việt Nam. Tuy nhiên, câu hỏi cũng đặt ra là nếu tỷ lệ thất nghiệp ở Indonesia cao, chính phủ Indonesia cũng sẽ đối mặt với áp lực tại sao lại để nhiều doanh nghiệp Indonesia sang Việt Nam hoạt động. Điều này có thể trở thành rào cản và trở ngại. Vì vậy, hai nước cần phải vượt qua được điều này. Một trong những giải pháp mà tôi nghĩ đến là hai nước cần thảo luận, đề cập những trở ngại là gì và tháo gỡ nó.

Ngoài ra, cũng cần tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau giữa người dân hai nước, do đó giao lưu nhân dân rất quan trọng. Số lượng người Indonesia đến Việt Nam du lịch khá đông. Đây sẽ là cơ hội để củng cố quan hệ hai nước, không chỉ là giao lưu nhân dân, mà còn là giải pháp để thúc đẩy các cơ hội phát triển kinh tế, thương mại và đầu tư.

PV: Trong bối cảnh mới, sự hợp tác giữa Việt Nam và Indonesia không nên chỉ giới hạn ở những trao đổi truyền thống, mà phải phát triển và mở ra các lĩnh vực hợp tác mới. Vậy xin ông đánh giánhững lĩnh vực mới cụ thể nào cần ưu tiên và thúc đẩy trong thời gian tới?

Giáo sư Hikmahanto Juwana: Theo quan điểm của tôi, có rất nhiều lĩnh vực chúng ta có thể hợp tác. Ví dụ, tôi đang giảng dạy tại trường đại học. Có lẽ chúng ta nên thúc đẩy việc hợp tác giữa các trường đại học. Khi tôi còn là Hiệu trưởng Đại học Jenderal Achmad Yani, tôi có sinh viên sang Việt Nam tham gia chương trình trao đổi với sinh viên Việt Nam. Tôi nghĩ điều này rất tốt, để các em không chỉ sang các nước phát triển học tập, mà còn học tập các nước trong khu vực. Khi ASEAN có một khối thương mại chung, để tồn tại, chúng ta phải có tầm nhìn ASEAN.

Nếu không có sự trao đổi giữa thế hệ tương lai của hai nước, tôi không nghĩ điều đó sẽ xảy ra. Vì vậy, đây là lĩnh vực mà tôi nghĩ chính phủ hai bên cần tập trung. Mặc dù Indonesia đã từng đạt được thành công trong một số giai đoạn nhất định, nhưng giờ đây chúng tôi cần tự nhìn nhận lại và học hỏi những gì người Việt Nam đã làm được.

Lĩnh vực hợp tác tiếp theo tất nhiên là quốc phòng. Điều này cũng rất quan trọng, bởi vì chúng ta nằm trong ASEAN. Điều lo ngại nhất là sự bất ổn của khu vực, với chiến tranh xảy ra hầu như khắp nơi, đặc biệt là ở châu Âu và Trung Đông. Chúng ta cần hợp tác cùng nhau về vấn đề này.

Cộng đồng Kinh tế ASEAN thực sự chưa tạo ra tác động lớn đối với các nước ASEAN. Giờ đây, tôi nghĩ, nếu Indonesia và Việt Nam có thể hợp tác cùng nhau và lấy sự hợp tác đó làm hình mẫu cho các nước khác trong ASEAN, sẽ rất tốt để thực sự hiện thực hóa Cộng đồng Kinh tế ASEAN. Chúng ta mong muốn một nền thương mại quốc tế công bằng hơn và để làm được điều đó, chúng ta cần hợp tác để đảm bảo Cộng đồng Kinh tế ASEAN hoạt động như một khối thống nhất. Khi phải đối đầu với các nước lớn như Trung Quốc, Ấn Độ, thậm chí cả Hoa Kỳ hay Liên minh châu Âu, chúng ta cần phải có khả năng hợp tác với nhau. Tôi nghĩ đây là điều quan trọng nhất cho sự tồn tại và phát triển không chỉ của Indonesia và Việt Nam mà còn cả các nước ASEAN nói chung.

PV: Vâng xin cảm ơn Giáo sư Hikmahanto Juwana