Xuất khẩu rau quả tăng mạnh, nhưng bài toán lớn là giữ thị trường

Từ tháng 7 đến tháng 10 hằng năm, sản lượng sầu riêng tại Tây Nguyên bước vào giai đoạn thu hoạch lớn, tạo động lực đáng kể cho xuất khẩu rau quả. Theo ông Nguyễn Văn Mười, Trưởng cơ quan phụ trách phía Nam, Hội Làm vườn Việt Nam, 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu rau quả tăng khoảng 43% so với cùng kỳ. Riêng sầu riêng tháng 7 đã mang về hơn 1 tỷ USD.

Nếu không phát sinh những vấn đề về chất lượng, kiểm soát vùng trồng hay các rào cản thương mại, ba tháng cao điểm - từ tháng 8 đến tháng 10 được kỳ vọng tiếp tục đem lại kết quả tích cực.

Mục tiêu xuất khẩu rau quả cả năm khoảng 10 tỷ USD, trong đó sầu riêng có thể đạt hơn 4 tỷ USD.

Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng là một bài toán lớn hơn: làm sao duy trì thị trường khi các nước nhập khẩu ngày càng nâng cao yêu cầu, và cạnh tranh cũng ngày càng gay gắt.

Thực tế với bài học từ thanh long cho thấy, một thị trường lớn nếu không còn dư địa tăng trưởng sẽ nhanh chóng tác động đến sản xuất trong nước. Từ mức kim ngạch gần 1,3 tỷ USD năm 2018, xuất khẩu thanh long hiện chỉ còn hơn 500 triệu USD. Nguyên nhân được ông Mười phân tích là do Trung Quốc, thị trường chính của thanh long Việt Nam, đã chủ động được phần lớn nguồn cung trong nước.

Với sầu riêng, bài học càng đáng lưu ý khi Trung Quốc hiện chiếm tới 93% thị trường xuất khẩu trong 7 tháng đầu năm. Trong khi đó, ngoài Thái Lan, có thêm Philippines, Campuchia, Malaysia và Lào tham gia xuất khẩu sầu riêng vào thị trường này. Hiện họ đã có nghị định thư để xuất khẩu, cạnh tranh vì vậy sẽ khốc liệt hơn.

Để duy trì được sản xuất, đảm bảo đầu ra ổn định, theo ông Nguyễn Văn Mười -Trưởng cơ quan phụ trách phía Nam, Hội Làm vườn Việt Nam,phải quan tâm nhiều hơn đến chất lượng thay vì tiếp tục mở rộng diện tích, tăng cường chế biến sâu, giảm phụ thuộc vào trái tươi:

“Khi mùa vụ tập trung vào một thời điểm, việc tiêu thụ sẽ gặp nhiều khó khăn. Bài toán đặt ra là làm sao vừa giải quyết được diện tích, sản lượng hiện có, vừa đảm bảo thu nhập cho người nông dân. Muốn làm được điều đó thì phải có cả một chuỗi giá trị ngành hàng. Doanh nghiệp làm tốt thị trường, chế biến và bảo quản, còn nông dân phải tập trung làm tốt khâu chất lượng. Có như vậy mới cạnh tranh được với những nước có cùng ngành hàng”, ông Mười nói.

Chạy theo sản lượng có thể khiến rau quả "trả giá"

Từ câu chuyện sầu riêng, một yêu cầu khác cũng được đặt ra: không chạy theo sản lượng mà phảisản xuất theo nhu cầu thị trường. Việt Nam hiện có nhiều loại rau quả có tiềm năng xuất khẩu như chuối, xoài, vải, mít, bưởi… nhưng vấn đề không đơn thuần là tìm thêm một sản phẩm thay thế khi một mặt hàng gặp khó.

Bởi một lô hàng không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật có thể ảnh hưởng đến uy tín của cả vùng trồng, thậm chí tác động đến khả năng duy trì thị trường.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng Giám đốc Vina T&T Group - Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng: doanh nghiệp và người sản xuất phải xác định rõ yêu cầu của từng thị trường ngay từ đầu, từ mã số vùng trồng, tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật đến chất lượng và thương hiệu.

“Mỗi thị trường có một yêu cầu khác nhau. Ví dụ, Mỹ quy định không được sử dụng 7 hoạt chất mà họ cấm, trong khi EU có tới 36 chất cấm. Còn Trung Quốc lại chú trọng vấn đề cadimi...Vì vậy, muốn vào thị trường nào, trước hết chúng ta phải đáp ứng đúng các hàng rào kỹ thuật của thị trường đó. Bước thứ hai là khi đã vào được thị trường, phải đảm bảo chất lượng sản phẩm. Và bước thứ ba là xây dựng thương hiệu để tiêu thụ sản phẩm tốt hơn. Có đủ ba yếu tố này thì xuất khẩu rau quả mới có thể thành công và phát triển bền vững”, ông Tùng thông tin.

Giữ thị trường đang cấp thiết hơn mở thị trường. Bên cạnh chất lượng, ngành rau quả cần đẩy mạnh chế biến sâu để giảm áp lực mùa vụ. Cùng kỳ của năm 2025, sản phẩm chế biến đã đạt hơn 2/8,56 tỷ USD kim ngạch, cho thấy dư địa còn lớn. Cuối năm nay, rau quả Việt Nam có thể tiếp tục tăng trưởng, nhưng muốn bền vững phải giữ được thị trường, vùng trồng và khách hàng bằng chất lượng ổn định.