Giữa cái nắng gay gắt của tháng 5 Tây Nguyên, ông Nguyễn An Sơn, ở xã Cư M’gar, tỉnh Đắk Lắk vẫn đều đặn kiểm tra từng đường ống tưới nhỏ giọt trong hơn 2 ha cà phê của gia đình.

Ông Sơn cho biết, trước đây, ông tưới xả, chỉ cần mở máy bơm vài giờ là đủ nước cho cả vườn. Nhưng vài năm gần đây nếu tưới theo cách cũ, giếng sẽ cạn khi còn tưới nửa chừng. Tưới nhỏ giọt như hiện tại, vừa ít tốn điện, vừa thích ứng với nguồn nước ngầm lưu lượng thấp: “Trước đây mình tưới bằng vòi rất tốn nước, lại mất nhiều thời gian. Giờ dùng hệ thống tưới nhỏ giọt vừa tiết kiệm nước, vừa giảm công lao động, hiệu quả kinh tế cũng cao hơn”.

Câu chuyện của ông Sơn phản ánh thực tế đang diễn ra tại Tây Nguyên: bài toán phát triển nông nghiệp hiện nay không chỉ là tăng sản lượng, nâng chất lượng hay giảm chi phí đầu vào, mà còn là giữ được nguồn nước để phát triển lâu dài.

Tây Nguyên hiện là vùng sản xuất cây công nghiệp và cây ăn quả lớn nhất cả nước, đóng góp giá trị xuất khẩu nông sản rất lớn. Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích cà phê, sầu riêng càng khiến áp lực lên tài nguyên nước trở nên nặng nề.

Năm 2024, riêng tỉnh Đắk Lắk thiệt hại khoảng 165 tỷ đồng do hạn hán, thiếu nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Trong vụ Đông Xuân 2024 - 2025, toàn vùng Tây Nguyên có từ 4.300 - 7.000ha cây trồng bị ảnh hưởng bởi thiếu nước. Nhiều hồ chứa nhỏ xuống dưới mực nước chết, hàng loạt giếng đào, giếng khoan cạn kiệt ngay từ đầu mùa khô.Đáng lo ngại, ở những khu vực không có hoạt động khai thác lớn, mực nước ngầm vẫn suy giảm liên tục.

Theo ông Chu Phạm Ngọc Hiển, Chủ tịch Hội Nước và Môi trường Việt Nam, trong nhiều năm, người dân vẫn xem nước là nguồn tài nguyên “trời cho”, có thể khai thác gần như vô hạn. Chính tư duy này dẫn đến tình trạng sử dụng nước còn lãng phí và thiếu tính toán dài hạn.

“Để việc sử dụng nước đạt hiệu quả cao, giải pháp tiên quyết là phải thay đổi và nâng cao nhận thức từ người dân, cộng đồng đến các nhà quản lý và doanh nghiệp. Công tác quản trị nguồn nước hiện nay phải dựa trên phương pháp tiếp cận tích hợp đa lĩnh vực. Chỉ khi thực hiện đồng bộ các giải pháp, chúng ta mới có thể khai thác và sử dụng tài nguyên nước một cách tiết kiệm, hiệu quả.”

Thay đổi nhận thức và hành vi sử dụng nước cho Tây Nguyên là đòi hỏi cấp bách. Và để đạt được những thay đổi đủ lớn, cần nguồn lực tài chính tương ứng. Từ hệ thống tưới tiết kiệm nước, hồ chứa quy mô nhỏ đến mô hình nông nghiệp sinh thái, tất cả đều đòi hỏi chi phí đầu tư không nhỏ, vượt quá khả năng của nhiều hộ nông dân và hợp tác xã.

Ông Nguyễn Quốc Hùng, nguyên Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho rằng, phát triển nông nghiệp xanh tại miền Trung – Tây Nguyên cần có cơ chế tín dụng đủ mạnh để hỗ trợ quá trình chuyển đổi:“Chúng tôi đã ban hành sổ tay quản lý rủi ro môi trường cũng như rủi ro tín dụng xanh. Các ngân hàng đều quan tâm và dành lãi suất ưu đãi cho nhóm lĩnh vực này. Tuy nhiên, hiện vẫn còn vướng mắc liên quan đến bộ tiêu chí xanh nên các tổ chức tín dụng còn thận trọng trong giải ngân. Chúng tôi đã tổng hợp dữ liệu để báo cáo Ngân hàng Nhà nước và kiến nghị Chính phủ sớm hoàn thiện hướng dẫn nhằm khơi thông dòng vốn xanh”.

Tây Nguyên không thiếu nước về tổng lượng. Điều thiếu hiện nay là một tư duy quản trị tổng hợp, liên vùng và hài hòa hơn với tự nhiên.Giữ an ninh nguồn nước không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành tài nguyên hay nông nghiệp, mà là nền tảng để bảo đảm an ninh lương thực, ổn định sinh kế và mở ra con đường phát triển xanh, bền vững cho toàn vùng, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt.Bởi chỉ khi biết giữ lại từng giọt nước hôm nay, vùng đất này mới có thể giữ được dòng chảy phát triển cho mai sau.