Ba trụ cột giúp thí sinh tối ưu 15 nguyện vọng

Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 ghi nhận một thay đổi quan trọng khi thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng trên hệ thống tuyển sinh chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Quy định này được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng đăng ký tràn lan, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu thí sinh phải có chiến lược lựa chọn ngành học và sắp xếp nguyện vọng bài bản hơn.

Theo hướng dẫn tuyển sinh đại học, tuyển sinh cao đẳng năm 2026, thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng và sắp xếp theo thứ tự ưu tiên từ cao xuống thấp. Đối với các ngành đào tạo giáo viên, cơ sở đào tạo chỉ xét tuyển các nguyện vọng từ 1 đến 5. Thí sinh thực hiện đăng ký, điều chỉnh và bổ sung nguyện vọng từ ngày 2/7 đến 17h ngày 14/7/2026.

Nếu như những năm trước, không ít thí sinh đăng ký hàng chục nguyện vọng với tâm lý “càng nhiều càng chắc”, thì năm nay mỗi lựa chọn đều trở nên quan trọng hơn. Các chuyên gia tuyển sinh cho rằng việc giới hạn số lượng nguyện vọng sẽ buộc thí sinh phải đầu tư thời gian tìm hiểu kỹ hơn về ngành học, trường học và khả năng của bản thân trước khi đưa ra quyết định. Điều này cũng góp phần giảm tình trạng đăng ký theo phong trào hoặc lựa chọn cảm tính mà không có sự nghiên cứu kỹ lưỡng.

TS. Nguyễn Chí Thành, Trưởng khoa Sư phạm, Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, lựa chọn ngành học thực chất là lựa chọn con đường nghề nghiệp trong tương lai. Vì vậy, thay vì chạy theo những ngành nghề đang “hot” hay xu hướng nhất thời, học sinh cần trả lời được ba câu hỏi quan trọng: mình là ai, nghề đó là gì và công việc thực tế ra sao.

Chỉ khi hiểu rõ bản thân, hiểu đặc thù nghề nghiệp và nhu cầu của thị trường lao động, các em mới có thể đưa ra quyết định phù hợp và bền vững.

Thực tế, việc cố gắng vào một trường đại học danh tiếng nhưng phải học ngành không thực sự yêu thích có thể khiến sinh viên gặp áp lực trong quá trình học tập, giảm động lực phấn đấu, thậm chí dẫn đến chuyển ngành hoặc bỏ học giữa chừng.

Còn PGS.TS Nguyễn Văn Thụy, Trưởng phòng Tuyển sinh và Truyền thông Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM cũngcho rằng nêu ra 3 nguyên tắc chính: Thứ nhất, phải đánh giá đúng năng lực, sở trường và thế mạnh của bản thân để lựa chọn ngành học phù hợp. Thứ hai, nguyện vọng số 1 nên dành cho ngành học mà thí sinh thực sự yêu thích và mong muốn theo đuổi nhất. Việc đặt một ngành ít yêu thích hơn lên trên chỉ vì nghĩ rằng cơ hội trúng tuyển cao hơn có thể khiến các em bỏ lỡ cơ hội theo đuổi đúng đam mê và định hướng nghề nghiệp của mình. Thứ ba, cần tìm hiểu kỹ môi trường học tập sẽ gắn bó trong nhiều năm tới, từ chương trình đào tạo, cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên đến chính sách học phí, cơ hội thực tập và việc làm sau tốt nghiệp.

Theo nhiều chuyên gia tuyển sinh, sai lầm khá phổ biến của nhiều học sinh là chọn trường trước rồi mới tìm ngành học phù hợp. Trong khi đó, nguyên tắc quan trọng nhất phải là “chọn ngành trước, chọn trường sau”. Trước hết, thí sinh cần xác định ngành học phù hợp với năng lực, sở thích và mục tiêu nghề nghiệp; đồng thời tìm hiểu chương trình đào tạo, mức độ liên ngành cũng như khả năng đáp ứng xu hướng phát triển của thị trường lao động trong tương lai. Sau khi xác định được ngành học phù hợp mới tiếp tục lựa chọn cơ sở đào tạo có thế mạnh ở lĩnh vực đó.

Thay vì sắp xếp nguyện vọng theo tên trường, thí sinh nên phân nhóm theo ngành học hoặc lĩnh vực yêu thích. Chẳng hạn, nếu quan tâm đến công nghệ thông tin, tài chính, kinh tế, marketing hay logistics, các em nên lựa chọn những trường có thế mạnh đào tạo trong lĩnh vực này và sắp xếp theo mức độ mong muốn từ cao xuống thấp.

Chiến lược phân bổ 3 nhóm nguyện vọng: Từ yêu thích đến dự phòng

Với việc áp dụng quy định giới hạn số lượng nguyện vọng, các chuyên gia tuyển sinh khuyến nghị thí sinh nên phân bổ 15 nguyện vọng theo nhiều nhóm khác nhau thay vì dồn toàn bộ vào các ngành hoặc trường có mức cạnh tranh cao.

Theo đó, từ nguyện vọng 1 đến 3 nên là những ngành học hoặc trường học yêu thích nhất, dù mức độ cạnh tranh có thể cao hơn năng lực hiện tại của bản thân.

Từ nguyện vọng 4 đến 8 nên là nhóm nguyện vọng phù hợp với năng lực thực tế, có mức điểm chuẩn các năm gần đây tương đương hoặc thấp hơn khoảng 1 điểm so với mức điểm dự kiến. Đây được xem là nhóm nguyện vọng có khả năng trúng tuyển cao nhất.

Các nguyện vọng từ 9 đến 15 đóng vai trò dự phòng. Thí sinh nên lựa chọn những ngành hoặc trường có điểm chuẩn thấp hơn đáng kể so với năng lực dự kiến để bảo đảm vẫn còn cơ hội trúng tuyển nếu kết quả thi không như mong đợi.

Bên cạnh đó, các em cũng cần đặc biệt lưu ý những ngành học có điều kiện tuyển sinh riêng như sư phạm, khối ngành sức khỏe, luật, công an hay quân đội. Thực tế những năm trước đã có trường hợp thí sinh đạt mức điểm rất cao nhưng vẫn không đủ điều kiện trúng tuyển do không đáp ứng các tiêu chí bổ sung của ngành đào tạo.

Theo các chuyên gia, một trong những sai lầm phổ biến nhất của thí sinh là dành quá nhiều thời gian theo dõi điểm chuẩn mà bỏ qua việc tìm hiểu nội dung chương trình đào tạo, học phí, chuẩn đầu ra và cơ hội nghề nghiệp. Trong khi đó, đây mới là những yếu tố quyết định chất lượng trải nghiệm học tập cũng như khả năng thích ứng với thị trường lao động sau khi ra trường.

Cô Nguyễn Ngọc Thúy, chuyên gia tư vấn hướng nghiệp ở Hà Nội, cho rằng để xác định nhóm ngành phù hợp, học sinh nên dựa trên ba yếu tố gồm năng lực học tập, tính cách và mục tiêu nghề nghiệp trong tương lai. “Điều quan trọng nhất không phải là có bao nhiêu nguyện vọng mà là hiểu rõ bản thân muốn gì, phù hợp với ngành nào và lựa chọn những trường đáp ứng được mục tiêu đó. Khi làm được điều này, cơ hội trúng tuyển sẽ cao hơn rất nhiều”, cô Thúy nhấn mạnh.

Có thể thấy, việc giới hạn 15 nguyện vọng có thể khiến nhiều thí sinh lo lắng trong năm đầu tiên áp dụng. Tuy nhiên, nếu có chiến lược lựa chọn phù hợp, bởi đích đến cuối cùng không phải là đỗ đại học bằng mọi giá, mà là bước vào đúng ngành học phù hợp với năng lực, sở thích và mục tiêu nghề nghiệp để tạo nền tảng vững chắc cho chặng đường phía trước.