Áp dụng mô hình "một trường chính đa phân hiệu, điểm trường"

PV: Thưa ông, thực hiện chủ trương sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục lần này, Nghệ An đang triển khai với tinh thần như thế nào?

TS.NGƯT Nguyễn Văn Khoa: Chủ trương này là sự cụ thể hóa các định hướng lớn từ Trung ương, trực tiếp là Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết 105/NQ-CP của Chính phủ, cùng Kế hoạch 1186 và Công văn 1054 của Bộ GD&ĐT. Cốt lõi của lần sắp xếp này không đơn thuần là câu chuyện cơ học, mà là bước chuyển mình mạnh mẽ từ tư duy "quản lý giáo dục" truyền thống sang "quản trị phát triển giáo dục". Chúng ta tái cấu trúc mạng lưới trường lớp để tương thích hoàn toàn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và xã/phường) đang vận hành, đồng thời bám sát thực tiễn quy mô dân số và sự phân bố dân cư trong giai đoạn mới.

Nghệ An vinh dự là một trong 15 địa phương được Bộ GD&ĐT tin tưởng chọn làm điểm thực hiện thí điểm. Chúng tôi xác định đây vừa là trọng trách chính trị lớn lao, vừa là "thời điểm vàng" để tái thiết và nâng tầm chất lượng giáo dục tỉnh nhà. Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt và kiên định của Sở GD&ĐT Nghệ Anlà: Lấy người học làm trung tâm tuyệt đối. Việc sắp xếp cốt để kiến tạo môi trường học tập tốt hơn, kiên quyết không để bất kỳ học sinh nào vì rào cản hoàn cảnh hay địa lý mà đứt gãy con đường đến trường; và tuyệt đối không chạy theo thành tích, không sáp nhập máy móc chỉ để đạt chỉ tiêu giảm đầu mối.

PV: Sự thay đổi nào cũng đi kèm những trăn trở. Hiện nhiều phụ huynh lo ngại việc sáp nhập trường sẽ khiến con em phải đi học xa hơn.Sở GD&ĐT Nghệ An có giải pháp chiến lược gì để giải quyết bài toán này?

TS.NGƯT Nguyễn Văn Khoa: Sự lo lắng của các bậc phụ huynh là hoàn toàn chính đáng, có cơ sở và chúng tôi rất thấu hiểu. Đây cũng chính là lằn ranh đỏ, là nguyên tắc tối thượng mà Bộ GD&ĐT cũng như tỉnh Nghệ An đã quán triệt: Việc sắp xếp tuyệt đối không được làm phát sinh rào cản về không gian địa lý hay gia tăng gánh nặng chi phí cho gia đình học sinh.

Giải pháp cốt lõi mà Nghệ An áp dụng là mô hình "một trường chính đa phân hiệu, điểm trường". Điều này có nghĩa là, sự xáo trộn (nếu có) chỉ nằm ở thượng tầng quản lý hành chính; còn hạ tầng cơ sở, tức là các phân hiệu vẫn được giữ nguyên trạng và ổn định. Các em học sinh, đặc biệt là lứa tuổi mầm non và tiểu học, vẫn đến lớp tại vị trí quen thuộc như trước nay.

Với đặc thù địa hình đồi núi, biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số địa hình phức tạp của Nghệ An, chúng tôi áp dụng biên độ linh hoạt tối đa. Trong những trường hợp bất khả kháng, Sở đã tính toán kỹ lưỡng các phương án hỗ trợ thiết thực như: tổ chức xe đưa đón, mở rộng mô hình trường bán trú, nội trú và có các phương án hỗ trợ đặc thù cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, đảm bảo không một em nào bị bỏ lại phía sau.

PV: Thưa ông, với một khối lượng công việc lớn như vậy, lộ trình cụ thể của tỉnh Nghệ An trong giai đoạn thí điểm này được thiết kế như thế nào để đảm bảo tính khả thi cao nhất?

TS.NGƯT Nguyễn Văn Khoa: Nghệ An là tỉnh rộng, có gần 1.500 trường học, các khu vực có sự khác biệt lớn. Toàn tỉnh có 130 xã, phường; trong đó 53 xã khu vực 3; 25 xã khu vực 2; 3 xã khu vực 1; còn lại không xếp khu vực. Để sắp xếp đảm bảo vừa tinh gọn, vừa khoa học phù hợp thực tiễn, chúng tôi đang tiến hành với một nhịp độ rất khẩn trương nhưng vô cùng cẩn trọng, bám sát các mốc thời gian chỉ đạo của Bộ. Cụ thể, bắt đầu từ ngày 01/7/2026, toàn ngành đã đồng loạt khởi động việc rà soát, đánh giá thực trạng để định hình phương án tổng thể.

Đến ngày 15/7, phương án tổng thể toàn tỉnh sẽ được hoàn thiện và chuyển trực tiếp xuống các xã, phường để xin ý kiến dân chủ, cởi mở. Sau khi có sự đồng thuận và thống nhất cao giữa Sở và cấp xã/phường, Sở sẽ tiếp tục tham vấn chuyên môn từ các cơ quan hữu quan như Sở Nội vụ, Ban Dân tộc... Cuối cùng, chúng tôi sẽ tổng hợp, tiếp thu, tinh chỉnh phương án tối ưu nhất để trình UBND tỉnh Nghệ An phê duyệt chính thức.

Mục tiêu định lượng chung theo sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo là giảm ít nhất 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập. Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh lại một lần nữa thông điệp cốt lõi: Chúng ta chỉ tinh gọn đầu mối quản trị hành chính, tuyệt đối không thu hẹp cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh.

PV: Sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục với tinh gọn bộ máy tất yếu sẽ dẫn đến dôi dư một số lượng cán bộ quản lý. Vậy Nghệ An sẽ giải quyết vấn đề nhân này như thế nào để đảm bảo thấu tình, đạt lý?

TS.NGƯT Nguyễn Văn Khoa: Việc tái cơ cấu nhân sự được chúng tôi thực hiện nghiêm túc theo lăng kính "giảm biên chế quản lý gián tiếp, tăng cường biên chế trực tiếp đứng lớp giảng dạy". Đối với đội ngũ cán bộ quản lý dôi dư sau sáp nhập, tỉnh đã chủ động xây dựng kịch bản điều chuyển rất chi tiết và nhân văn.

Các hướng giải quyết bao gồm: phân công đảm nhiệm vai trò cán bộ phụ trách giáo dục tại cấp xã (phù hợp với mô hình quản lý mới); luân chuyển trở lại làm giáo viên trực tiếp giảng dạy phát huy chuyên môn; hoặc linh hoạt giải quyết chế độ nghỉ hưu trước tuổi, nghỉ việc theo nguyện vọng cá nhân và năng lực thực tiễn.

Sở GD&ĐT đang phối hợp chặt chẽ, cùng Sở Nội vụ và Sở Tài chính để quá trình điều chuyển diễn ra công tâm, minh bạch nhất. Mọi chế độ, chính sách hiện hưởng của đội ngũ, bao gồm cả lộ trình bảo lưu phụ cấp chức vụ, đều được đảm bảo tối đa. Tinh thần của chúng tôi là làm quyết liệt nhưng phải nhân văn, thấu hiểu, tuyệt đối không gây đứt gãy tâm lý hay tạo ra những cú sốc trong đội ngũ nhà giáo.

Sáp nhập dọc và sáp nhập ngang

PV: Nhiều người dân vẫn băn khoăn về tiêu chí "chọn mặt gửi vàng" - xác định trường nào sáp nhập, trường nào giữ nguyên. Liệu có phải trường quy mô nhỏ sẽ bị nhập không, thưa ông?

TS.NGƯT Nguyễn Văn Khoa: Đây là câu hỏi rất thực tế. Tôi khẳng định việc sáp nhập được tiến hành dựa trên một bộ tiêu chí khoa học, rõ ràng và minh bạch, hoàn toàn không có sự tùy tiện.

Đúng là bước đầu, chúng tôi sẽ ưu tiên rà soát các cơ sở có quy mô quá nhỏ, manh mún, không đáp ứng đủ các định mức tối thiểu về hiệu quả hoạt động do Bộ GD&ĐT quy định. Tuy nhiên, "quy mô nhỏ" tuyệt đối không phải là tiêu chí duy nhất và chúng tôi không áp dụng nó như một công thức máy móc cho mọi vùng miền.

Triết lý của Nghệ An là sắp xếp theo tính đặc thù vùng miền:

Tại khu vực đồng bằng và đô thị: Nơi giao thông thuận lợi, mật độ trường lớp lớn, chúng tôi ưu tiên sáp nhập ngang (các trường cùng cấp học có vị trí gần nhau) để kiến tạo nên những ngôi trường trọng điểm, quy mô lớn, sở hữu hệ thống phân hiệu đồng bộ.

Tại vùng núi cao, biên giới, vùng sâu vùng xa: Việc sáp nhập ngang là bất khả thi vì khoảng cách giữa các trường cùng cấp quá lớn, gây khó khăn cho việc đi lại của học sinh. Tại đây, chúng tôi linh hoạt áp dụng chiến lược sáp nhập dọc – hình thành mô hình trường phổ thông liên cấp (nhiều cấp học gộp lại trên cùng một địa bàn). Phương án này vẹn cả đôi đường: vừa tinh gọn được bộ máy quản lý ở thượng tầng, vừa giữ vững được điểm trường ngay tại thôn bản, đảm bảo học sinh không phải băng rừng lội suối đi học xa.

PV: Theo ông, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin có vai trò quan trọng như thế nào trong công cuộc đổi mới này?

TS.NGƯT Nguyễn Văn Khoa: Trong bối cảnh bộ máy vận hành theo mô hình trực tiếp từ tỉnh xuống xã, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là điều kiện tiên quyết, mang tính sống còn để hệ thống trường quy mô lớn vận hành thông suốt. Khi một Ban Giám hiệu quản lý đồng thời nhiều phân hiệu ở các địa bàn khác nhau, việc điều hành nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất và hồ sơ chuyên môn bắt buộc phải được số hóa trên nền tảng quản trị tập trung. Điều này giúp triệt tiêu các thủ tục hành chính rườm rà.

Đến thời điểm hiện tại, Sở GD&ĐT Nghệ An đã cơ bản hoàn thiện và đưa vào vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu giáo dục liên thông trực tiếp từ Sở thẳng xuống cấp xã, phường và các điểm trường. Chúng tôi đang hướng tới một kho dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống", giúp các cấp lãnh đạo có thể bấm nút là nhận diện ngay lập tức bức tranh toàn cảnh: Nơi nào thừa - thiếu giáo viên, phòng học nào cần nâng cấp, hay kịp thời phát hiện và hỗ trợ những học sinh có nguy cơ bỏ học…

PV: Ông có mong muốn và cam kết gì với cán bộ, nhà giáo và các bậc phụ huynh trên toàn tỉnh Nghệ An trước bước ngoặt lớn này?

TS.NGƯT Nguyễn Văn Khoa: Sự thay đổi bao giờ cũng mang đến những thử thách nhất định. Đối với đội ngũ cán bộ, giáo viên, tôi mong muốn các đồng chí hãy chia sẻ tầm nhìn chung, xem sự dịch chuyển này là cơ hội quý báu để chúng ta tái phân bổ nguồn lực, giảm thiểu triệt để gánh nặng hành chính, từ đó toàn tâm toàn ý cống hiến cho chuyên môn và bồi dưỡng thế hệ trẻ. Đối với các bậc phụ huynh, tôi xin được đưa ra một lời cam kết mạnh mẽ: Mọi quyết sách của ngành giáo dục đều đặt quyền lợi và tương lai của con em chúng ta lên bục cao nhất. Việc sắp xếp lại mạng lưới cuối cùng cũng chỉ nhằm quy tụ mọi nguồn lực tốt nhất, tạo ra một môi trường giáo dục khang trang hơn, công bằng hơn và chất lượng hơn cho các cháu.

Sở GD&ĐT Nghệ An cam kết duy trì một cơ chế thông tin công khai, minh bạch tuyệt đối; luôn mở rộng cửa để lắng nghe, đối thoại thẳng thắn và giải quyết thấu đáo mọi tâm tư, nguyện vọng của nhân dân trong suốt chặng đường đổi mới này.

PV:Xin cám ơn ông!