Hơn 40 đơn vị giải ngân dưới mức trung bình cả nước

Theo Bộ Tài chính, tổng kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước năm 2026 được Thủ tướng Chính phủ giao là hơn 1.013.443,4 tỷ đồng. Theo quy định của Luật Đầu tư công, số vốn kế hoạch năm 2025 được kéo dài sang năm 2026 là 55.289,6 tỷ đồng.

Dù quy mô vốn ở mức rất lớn, song tiến độ giải ngân trong những tháng đầu năm vẫn khá chậm. Tính đến hết ngày 7/5, cả nước mới giải ngân khoảng 153.912 tỷ đồng, tương đương 15,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Đáng chú ý, vẫn còn 27 bộ, cơ quan Trung ương và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung cả nước; trong đó nhiều đơn vị gần như chưa giải ngân.

Bức tranh giải ngân cho thấy, sự phân hóa rõ nét giữa các bộ, ngành và địa phương. Tính đến thời điểm báo cáo, có 8 bộ, cơ quan trung ương và 16 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung cả nước.

Trong nhóm này, đáng chú ý có Ngân hàng Chính sách xã hội, Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam cùng nhiều bộ như Tư pháp, Công Thương, Quốc phòng, Ngoại giao, Nông nghiệp và Môi trường, Công an.

Ở cấp địa phương, một số địa phương ghi nhận tiến độ giải ngân tích cực, tiêu biểu như: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Hà Tĩnh, Sơn La và Khánh Hòa. Đây được xem là những điểm sáng trong triển khai kế hoạch vốn đầu tư công từ đầu năm đến nay.

Ngược lại, số lượng đơn vị giải ngân chậm vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Bộ Tài chính cho biết có tới 27 bộ, cơ quan trung ương và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức trung bình cả nước. Đáng chú ý, có tới 14 đơn vị gần như chưa triển khai giải ngân hoặc chỉ đạt dưới 1% sau hơn 4 tháng triển khai. Điều này cho thấy những vướng mắc đáng kể trong tổ chức thực hiện, từ khâu chuẩn bị đầu tư đến lựa chọn nhà thầu và triển khai dự án.

Năm 2026 không chỉ là năm đầu tiên triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, mà còn được kỳ vọng tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng cao trong nhiều năm tới. Trong bối cảnh nhiều động lực truyền thống như xuất khẩu hay tiêu dùng vẫn chịu tác động từ kinh tế thế giới, đầu tư công tiếp tục được xác định là “đầu kéo” quan trọng của nền kinh tế.

Loạt “điểm nghẽn” cũ tiếp tục cản tiến độ giải ngân

Dù được kỳ vọng đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng, thực tế triển khai đầu tư công cho thấy nhiều “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm vẫn chưa được tháo gỡ triệt để.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, quá trình thực hiện đầu tư công hiện chịu tác động của nhiều quy định pháp luật, đặc biệt ở các khâu liên quan tới đất đai, giải phóng mặt bằng, thẩm định dự án và điều chỉnh tổng mức đầu tư. Nhiều bộ, ngành, địa phương phản ánh quy trình xác định giá đất, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư còn kéo dài. Quy định chuyển mục đích sử dụng đất vẫn phức tạp; thủ tục thẩm định, phê duyệt dự án, thiết kế kỹ thuật và dự toán còn nhiều bước, có sự chồng chéo giữa các cơ quan.

Không chỉ vướng về thể chế, nhiều dự án còn chịu áp lực lớn từ thực tế thi công. Giá nguyên vật liệu xây dựng tăng, chi phí vận chuyển cao, trong khi nguồn cung vật liệu tại nhiều địa phương chưa đáp ứng nhu cầu khiến không ít công trình chậm tiến độ.

Đặc biệt, công tác giải phóng mặt bằng tiếp tục là “nút thắt” lớn khi việc xác định nguồn gốc đất, đơn giá bồi thường và tạo đồng thuận với người dân còn mất nhiều thời gian. Điều này khiến bài toán giải ngân không còn đơn thuần là vấn đề kỹ thuật, mà trở thành thước đo năng lực điều hành và tổ chức thực thi của từng địa phương, từng chủ đầu tư.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026 - 2030, nhiều ý kiến cho rằng, tư duy đầu tư công cần thay đổi theo hướng “kiến tạo phát triển”, thay vì thiên về quản lý thủ tục như trước đây. Theo đó, đầu tư công không chỉ đóng vai trò kích cầu ngắn hạn mà còn phải trở thành công cụ dẫn dắt đầu tư tư nhân, mở ra không gian phát triển mới và nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Giải ngân đầu tư công bước vào cuộc đua với thời gian

Theo TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia, đầu tư công vẫn là động lực quan trọng của tăng trưởng, nhưng hiệu quả phụ thuộc trực tiếp vào năng lực tổ chức thực hiện và khả năng tháo gỡ thủ tục tại địa phương.

Vị chuyên gia cũng cho rằng, nút thắt lớn nhất hiện nay không còn là thiếu vốn mà là khả năng hấp thụ vốn. Nếu không xử lý dứt điểm mặt bằng và thủ tục, áp lực sẽ tiếp tục dồn về cuối năm, dễ gây quá tải thi công và giảm hiệu quả đầu tư.

Với quy mô hơn 1 triệu tỷ đồng, áp lực giải ngân đầu tư công năm 2026 không còn là con số trên báo cáo. Nó đang hiện diện ở từng cuộc họp tiến độ, từng công trường và từng gói thầu. Khi quỹ thời gian ngày càng thu hẹp, bài toán đặt ra không chỉ là “giải ngân bao nhiêu”, mà còn là “giải ngân bằng cách nào để kịp tiến độ và hiệu quả thực chất”. Trong cuộc đua này, địa phương nào tháo được điểm nghẽn sớm, địa phương đó sẽ tạo được dư địa tăng trưởng rõ rệt hơn trong cả năm.

PGS. TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế nhận định, dòng vốn đầu tư công đã bắt đầu chuyển động tích cực khi nhiều dự án lớn bước vào giai đoạn thi công thực tế sau thời gian chuẩn bị đầu năm. Tuy nhiên, các “điểm nghẽn” như giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, thiếu hụt vật liệu xây dựng hay trách nhiệm thực thi ở một số đơn vị vẫn đang ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ triển khai.

Theo ông Long, đầu tư công không chỉ đóng vai trò kích cầu trực tiếp mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế. Vì vậy, việc ưu tiên vốn cho các dự án hạ tầng giao thông liên kết vùng, khu công nghiệp, khu du lịch và các công trình có tính kết nối cao sẽ giúp mở rộng không gian phát triển cho sản xuất, thương mại và dịch vụ.

Hiện nhiều công trình trọng điểm như Vành đai 3 TP.HCM hay cầu đi bộ vượt sông Sài Gòn đang được đẩy nhanh tiến độ thi công xuyên lễ, xuyên đêm nhằm bảo đảm kế hoạch đề ra.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng kiến nghị cần sớm tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến thủ tục pháp lý, định mức xây dựng và nguồn vật liệu, đồng thời đưa nhanh các dự án chuyển tiếp vào vận hành, trong đó có cơ sở 2 của Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Việt Đức.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang xuất hiện nhiều tín hiệu phục hồi tích cực từ sản xuất công nghiệp, xuất khẩu và dòng vốn đầu tư, việc giải ngân hiệu quả hơn 1,1 triệu tỷ đồng đầu tư công được xem là yếu tố then chốt để tạo ra tăng trưởng thực chất cho năm 2026.