Dư địa kiểm soát lạm phát thu hẹp

Theo số liệu vừa được Cục Thống kê công bố, CPI tháng 5 tăng 0,29% so với tháng trước. Nguyên nhân chủ yếu là do giá điện, nước sinh hoạt tăng cùng nhu cầu sử dụng cao trong thời tiết nắng nóng; bên cạnh đó là sự gia tăng của giá vật liệu xây dựng, nhà ở thuê và giá xăng.

So với tháng 12/2025, CPI tháng 5/2026 tăng 5,6%. Tính bình quân 5 tháng đầu năm, CPI tăng 4,31% so với cùng kỳ năm trước.

Theo Bộ Tài chính, trong tháng 5 có tới 10/11 nhóm hàng hóa, dịch vụ tăng giá. Tác động lớn nhất đến từ nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng khi tăng 0,96%, chủ yếu do nhu cầu sử dụng điện, nước tăng cao và giá vật liệu xây dựng đi lên. Tiếp đó là nhóm giao thông tăng 0,83% do giá xăng tăng.

Tính chung 5 tháng đầu năm, nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,64%, đóng góp 1,51 điểm phần trăm vào mức tăng CPI chung. Nhóm giao thông tăng 5,22%, làm CPI tăng 0,52 điểm phần trăm; nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,77%, làm CPI tăng 1,71 điểm phần trăm...

Bộ Tài chính đánh giá, áp lực lạm phát hiện nay chủ yếu xuất phát từ yếu tố chi phí. Diễn biến tăng của giá xăng dầu thế giới cùng những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã làm gia tăng chi phí vận tải, logistics và sản xuất, từ đó lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ khác.

Điều này cho thấy, áp lực giá hiện nay không đến từ sự gia tăng mạnh của sức cầu trong nền kinh tế mà chủ yếu xuất phát từ việc chi phí đầu vào tăng lên, bao gồm: điện, nước, xăng dầu, vật liệu xây dựng và chi phí vận chuyển.

“Dư địa để kiểm soát lạm phát theo mục tiêu đặt ra (khoảng 4,5%) gặp nhiều thách thức”, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh tại phiên họp thường kỳ Chính phủ tháng 5/2026 diễn ra ngày 3/6.

Theo tính toán của Bộ Tài chính, để giữ lạm phát cả năm ở mức 4,5%, CPI bình quân các tháng còn lại chỉ còn dư địa tăng khoảng 0,05% mỗi tháng so với tháng trước. Đây là thách thức lớn trong bối cảnh giá năng lượng và nguyên vật liệu đầu vào vẫn duy trì ở mức cao. Bên cạnh đó, việc điều chỉnh giá điện, giáo dục và y tế trong năm 2026 cũng có thể tạo thêm áp lực lên mặt bằng giá.

CPI năm 2026 nhiều khả năng sẽ dao động trong khoảng 4,5 - 5%

Trao đổi với phóng viên Báo điện tử Tiếng nói Việt Nam, TS. Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Tài chính, Học viện Tài chính cho rằng, mức tăng CPI tháng 5 là thấp hơn so với các tháng 3 và 4, đồng thời vẫn nằm trong ngưỡng tăng vừa phải. Tuy nhiên, CPI tháng 5/2026 đã tăng 5,6% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy áp lực lạm phát vẫn ở mức khá cao.

“Với diễn biến hiện nay, khả năng lạm phát bình quân cả năm đạt mục tiêu 4 - 4,5% là tương đối khó khăn. Nếu giá dầu tiếp tục duy trì ở mặt bằng như hiện nay thì CPI cả năm nhiều khả năng sẽ dao động trong khoảng 4,5 - 5%”, TS. Nguyễn Đức Độ dự báo.

Theo ông, các yếu tố nền tảng của nền kinh tế như: tăng trưởng tiêu dùng, lãi suất, tỷ giá hay cung tiền hiện chưa xuất hiện biến động đủ lớn để tạo áp lực đáng kể lên mặt bằng giá. Nguyên nhân chính khiến lạm phát tăng thời gian qua là sự gia tăng của chi phí đầu vào, đặc biệt là giá xăng dầu trên thị trường thế giới. Giá nhiên liệu tăng đã kéo theo chi phí vận tải, vật liệu xây dựng và nhiều loại hàng hóa, dịch vụ khác tăng theo.

“Đây chủ yếu là cú sốc chi phí trong ngắn hạn, chứ không phải xuất phát từ sự gia tăng mạnh của tổng cầu hay các yếu tố nền tảng của nền kinh tế”, TS. Nguyễn Đức Độ nhận định.

Liên quan đến chính sách điều hành, TS. Độ cho rằng, trong bối cảnh Chính phủ theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao nhưng vẫn phải bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, chưa cần thiết phải chuyển sang trạng thái thắt chặt tiền tệ hoặc tài khóa.

Theo TS. Nguyễn Đức Độ, khi nguyên nhân chính của lạm phát là cú sốc giá dầu, các giải pháp nên tập trung trực tiếp vào yếu tố này như tiếp tục duy trì chính sách hỗ trợ thuế, phí đối với xăng dầu để giảm áp lực chi phí đầu vào cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng lưu ý đến nguy cơ thâm hụt thương mại nếu chính sách tài khóa được mở rộng quá mức. Khi nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, áp lực lên tỷ giá có thể xuất hiện và từ đó tác động ngược trở lại đến lạm phát.

“Hiện nay, lạm phát tăng chủ yếu do cú sốc nguồn cung, đặc biệt là giá xăng dầu. Vì vậy, chưa cần thiết phải thắt chặt chính sách tiền tệ hay tài khóa. Tuy nhiên, cần theo dõi sát diễn biến thương mại và tỷ giá để có những điều chỉnh phù hợp nếu xuất hiện rủi ro đối với ổn định kinh tế vĩ mô”, TS. Nguyễn Đức Độ nêu quan điểm.

Ổn định giá cả là điều kiện để tăng trưởng bền vững

Theo PGS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính), tăng trưởng kinh tế cao là mục tiêu cần thiết nhưng ổn định giá cả mới là điều kiện để những thành quả tăng trưởng thực sự đến với người dân và doanh nghiệp.

Ông cho rằng, nếu giá điện, xăng dầu, lương thực, thực phẩm, y tế, giáo dục và nhà ở cùng tăng mạnh, thu nhập thực tế của người dân sẽ bị bào mòn, trong khi chi phí sản xuất của doanh nghiệp tăng lên và niềm tin thị trường bị ảnh hưởng.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, điều hành giá trong năm 2026 không đơn thuần là nhiệm vụ kỹ thuật mà là một trong những trụ cột quan trọng của ổn định kinh tế vĩ mô. Trong bối cảnh nền kinh tế đang thúc đẩy tăng trưởng, việc kiểm soát tốt mặt bằng giá sẽ góp phần duy trì sức mua, hỗ trợ doanh nghiệp và bảo đảm an sinh xã hội.

“Điện và xăng dầu tiếp tục là hai nhóm hàng có tác động lan tỏa lớn nhất tới nền kinh tế. Vì vậy, việc điều hành cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phản ánh tín hiệu thị trường và mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô. Giá điện cần được điều chỉnh theo lộ trình phù hợp, minh bạch về cấu phần chi phí và gắn với nâng cao hiệu quả quản trị. Đối với xăng dầu, cần tiếp tục sử dụng linh hoạt các công cụ điều tiết như thuế, dự trữ và cơ chế cạnh tranh trong phân phối để giảm thiểu các cú sốc từ bên ngoài”, PGS.TS. Ngô Trí Long khuyến nghị.

Bên cạnh đó, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là kiểm soát kỳ vọng lạm phát. Khi người dân và doanh nghiệp hình thành tâm lý giá cả sẽ tiếp tục tăng, các quyết định tiêu dùng, đầu tư và định giá sẽ thay đổi theo hướng làm gia tăng áp lực lạm phát. Vì vậy, bên cạnh các giải pháp điều hành giá, công tác truyền thông, minh bạch thông tin và công khai các kịch bản điều hành cần được triển khai đồng bộ nhằm củng cố niềm tin thị trường và hỗ trợ mục tiêu kiểm soát lạm phát trong năm 2026.