Vào năm 1943, Không quân Mỹ phải đối mặt với một bài toán vô cùng nan giải. Dù có các máy bay ném bom B-17 Flying Fortress có thể vươn tới những mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Đức và các vùng châu Âu bị Đức chiếm đóng nhưngMỹ khi đó chưa có đủ số lượng tiêm kích hộ tống tầm xa để bảo vệ các đội hình ném bom trong suốt hành trình đến mục tiêu và quay trở về. Khi các tiêm kích hộ tống buộc phải quay đầu, những chiếc B-17 còn lại trở thành mục tiêu dễ bị tổn thương trước các đợt đánh chặn của Không quân Đức.

YB-40 ra đời nhằm lấp đầy khoảng trống đó. Đây là phiên bản cải tiến từ B-17với hỏa lực tăng cường đáng kể. Thay vì mang bom, YB-40 được trang bị thêm súng máy, giáp bảo vệ và lượng lớn đạn dược. Nhiệm vụ của nó là bay cùng đội hình B-17, bảo vệ các vị trí dễ bị tấn công và đánh trả tiêm kích Đức.

Không quân Mỹ cần một giải pháp khẩn cấp

Chiến lược ném bom ban ngày của Mỹ phụ thuộc rất lớn vào khả năng phòng thủ theo đội hình.

Một chiếc B-17 hoạt động đơn lẻ rất dễ trở thành mục tiêu. Ngược lại, khi bay theo đội hình dày đặc, các máy bay có thể tạo ra mạng lưới hỏa lực phòng thủ, buộc tiêm kích Đức phải xuyên qua nhiều lớp hỏa lực súng máy cỡ nòng 12,7 mm. Tuy nhiên, hệ thống này chỉ phát huy hiệu quả khi đội hình được duy trì nguyên vẹn.

Các phi công Đức nhanh chóng tìm ra cách khai thác những điểm yếu của đối phương. Họ thường tấn công từ phía trước – khu vực có hỏa lực phòng thủ yếu nhất trên các phiên bản B-17 đời đầu; tập trung vào những chiếc máy bay tách khỏi đội hình; hoặc chờ những chiếc B-17 bị hư hại tụt lại phía sau trên đường quay về căn cứ.

Theo Bảo tàng Quốc gia Không quân Mỹ, B-17 là lực lượng chủ lực trong chiến dịch ném bom chiến lược của Mỹ tại châu Âu. Tuy nhiên, trước khi xuất hiện các tiêm kích hộ tống tầm xa và các chiến thuật mới, các chiến dịch ném bom ban ngày phải chịu tổn thất rất lớn.

Trong bối cảnh đó, YB-40 được kỳ vọng sẽ trở thành giải pháp tạm thời, giúp bảo vệ các đội hình ném bom trong giai đoạn Mỹ chưa triển khai đầy đủ lực lượng hộ tống chuyên dụng.

Mang theo hỏa lực lớn

YB-40 ra đời mang theo rất nhiều sự thay đổi. Máy bay được bổ sung tháp pháo Bendix ở phía dưới mũi, một tháp pháo khác phía sau khoang vô tuyến, hai vị trí súng máy ở thân giữa, cùng lớp giáp tăng cường và lượng đạn dự trữ lớn hơn nhiều so với B-17 tiêu chuẩn. Theo các tài liệu của Không quân Mỹ, YB-40 có thể mang tới 11.200 viên đạn, trong khi một chiếc B-17F thông thường chỉ mang khoảng 3.900 viên.

Mục tiêu của Mỹ là tạo ra một loại máy bay có khả năng tự vệ và chống lại tiêm kích đối phương mạnh hơn đáng kể so với phiên bản tiêu chuẩn.

Tuy nhiên, do số lượng vũ khí được trang bị nhiều nên trọng lượng của YB-40 tăng lên đáng kể. YB-40 không chỉ được gắn thêm vài khẩu súng máy, mà còn phải mang theo giáp và đạn dược bổ sung. Khác với máy bay ném bom thông thường có thể giảm trọng lượng sau khi thả bom, YB-40 vẫn phải mang theo toàn bộ số vũ khí và phần lớn lượng đạn còn lại trong suốt chuyến bay. Chính điều này đã khiến ý tưởng đầy tham vọng đó thất bại.

Nhanh chóng bộc lộ điểm yếu chí mạng

YB-40 lần đầu tham chiến vào ngày 29/5/1943 trong một nhiệm vụ tấn công Saint-Nazaire. Bảy chiếc YB-40 được điều động bay cùng đội hình ném bom.

Dù sở hữu hỏa lực mạnh, YB-40 lại không thể theo kịp các máy bay B-17 trên hành trình quay về sau khi hoàn thành nhiệm vụ. Đây là điểm yếu mang tính chí mạng.

Sau khi thả bom, các máy bay B-17 tiêu chuẩn trở nên nhẹ hơn và bay nhanh hơn. Trong khi đó, YB-40 vẫn phải mang theo toàn bộ khối lượng vũ khí và giáp bảo vệ. Kết quả là chúng dần tụt lại phía sau chính những chiếc máy bay mà chúng được giao nhiệm vụ bảo vệ.

Điều này vô tình tạo ra đúng vấn đề mà YB-40 được thiết kế để giải quyết: những chiếc máy bay bị tách khỏi đội hình và dễ dàng trở thành mục tiêu cho tiêm kích Đức. Một máy bay hộ tống, dù được trang bị hỏa lực mạnh đến đâu, cũng không thể hoàn thành nhiệm vụ nếu không duy trì được vị trí trong đội hình.

Xét trên khía cạnh tác chiến đơn lẻ, YB-40 không phải là một thiết kế kém hiệu quả. YB-40 có thể ngăn chặn các đòn tấn công trực diện hoặc đánh từ bên sườn của tiêm kích Đức. Những máy bay đối phương tiếp cận từ phía trước giờ đây phải đối mặt với hỏa lực tập trung từ các tháp pháo bổ sung. Trong những cuộc đối đầu riêng lẻ, YB-40 có thể là đối thủ đáng gờm.

Tuy nhiên, trong những cuộc không chiến đòi hỏi phải có sự phối hợp theo đội hình, YB-40 gặp rất nhiều khó khăn. Do có trọng lượng lớn nên khả năng bay cao bị hạn chế, khiến việc duy trì đội hình khó khăn hơn, đồng thời làm tăng mức tiêu thụ nhiên liệu và áp lực lên động cơ. Khi bị tách khỏi đội hình, YB-40 lại trở thành một mục tiêu lớn, chậm chạp và dễ bị tấn công trong không phận đối phương.

Vấn đề của YB-40 không nằm ở việc thiếu hỏa lực, mà ở chỗ nó mang quá nhiều vũ khí, đạn dược. Nó có thể giành ưu thế trong một cuộc không chiến riêng lẻ, nhưng lại không thể hoàn thành vai trò hộ tống chiến lược.

Chương trình nhanh chóng bị hủy bỏ

Các tài liệu lịch sử cho thấy, có tổng cộng 25 chiếc YB-40 được chế tạo, trong đó 12 chiếc được triển khai tác chiến từ căn cứ RAF Alconbury tại Anh. Sau giai đoạn thử nghiệm thực tế, chương trình nhanh chóng bị chấm dứt vì YB-40 không thể theo kịp các máy bay B-17 thông thường, đặc biệt sau khi những chiếc máy bay ném bom này đã thả hết tải trọng.

Kết luận cuối cùng khá rõ ràng: việc biến một máy bay ném bom thành "pháo đài hỏa lực" không phải là giải pháp cho bài toán hộ tống tầm xa.

Giải pháp thực sự xuất hiện khi Mỹ triển khai các tiêm kích hộ tống có tầm hoạt động đủ lớn để đồng hành cùng đội hình ném bom xuyên suốt hành trình trong không phận đối phương.

YB-40 nhanh chóng biến mất khỏi tuyến đầu. Dù thất bại, nhưng chương trình chế tạo YB-40 đã cung cấp những bài học quan trọng về giới hạn của thiết kế máy bay hộ tống và góp phần định hình tư duy tác chiến trên không của Mỹ trong giai đoạn sau của Thế chiến II.