Vẫn còn ngập ngừng trong phân cấp, phân quyền

Mặc dù mục tiêu của Luật Đô thị đặc biệt là trao thêm quyền tự chủ cho TP.HCM, nhưng thực tế dự thảo vẫn bộc lộ sự ngập ngừng, còn mang nặng cơ chế "xin - cho".

Chỉ ra nghịch lý này, ông Nguyễn Hoàng Năng, nguyên Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc TP.HCM, nhắc lại bài học từ quy hoạch năm 1990.Thời điểm đó, thành phố giao cho các quận, huyện công bố quy hoạch, nhưng quy trình buộc phải xin ý kiến Sở Quy hoạch - Kiến trúc. Hệ quả là bản vẽ từ cấp trên không bám sát thực tiễn, khiến chính quyền địa phương phải chịu bức xúc từ người dân khi công bố. Việc "cái gì cũng hỏi Trung ương" đặt ra một dấu hỏi lớn về trách nhiệm giải trình.

Ông Năng nhấn mạnh: “Điều 9 và Điều 42 của Dự thảo luật, theo tôi thấy, gần như các nội dung chúng ta đều phải xin ý kiến Trung ương rồi mới quyết định. Vậy thì việc công bố đó, ai sẽ chịu trách nhiệm? Mình hỏi người ta rồi nhưng người ta không trả lời. Như anh Bảy nói: ‘Trước khi hỏi đã biết câu trả lời’. Thì với câu trả lời đó, mình sẽ là người lãnh đủ.”

Dù tinh thần của Luật Đô thị đặc biệt là phân cấp, phân quyền với việc giao cho thành phố hơn 300 thẩm quyền, nhưng nhiều điều khoản vẫn yêu cầu xin ý kiến cơ quan cấp trên đối với các chính sách thí điểm. Điều này cho thấy, việc làm luật vẫn còn bóng dáng của các cơ chế đặc thù trước đây.

Tham gia góp ý tại hội nghị, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình - Viện trưởng Viện Phát triển chính sách Đại học Quốc gia TP.HCM đề xuất, thành phố chỉ cần thông báo thay vì xin ý kiến Trung ương khi thực hiện thí điểm.

Sau thời gian triển khai, có thể là 48 tháng hoặc 5 năm, thành phố sẽ tổng kết, đánh giá và báo cáo cơ quan thẩm quyền để quyết định chuyển hóa thành luật, hoặc chấm dứt nếu không hiệu quả.

Chuyển đổi sang Quản trị vùng

Một trong những điểm nghẽn của dự thảo là chưa nêu lên được tầm nhìn của quản trị siêu đô thị và liên kết vùng. PGS.TS Phan Thanh Bình, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, khẳng định dự thảo Luật Đô thị đặc biệt phải tập trung vào chuyển đổi cơ chế quản trị xứng tầm cho một siêu đô thị có sức ảnh hưởng đến cả vùng và quốc gia.

Ông Bình phân tích, Quốc hội đã ban hành hai nghị quyết nhằm tháo gỡ từng vấn đề cụ thể cho TP.HCM. Tuy nhiên, trọng tâm hiện nay phải là cơ chế quản trị vùng. Việc phát triển TP.HCM không thể chỉ bị bó hẹp trong ranh giới hành chính hiện hữu.

PGS.TS Phan Thanh Bình phân tích:"Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị ghi rất rõ về cơ chế quản trị vùng. Thậm chí, Nghị quyết 09 còn nêu rõ phải có Ban điều phối vùng, phải có quỹ để phục vụ phát triển vùng. Những nội dung đó được nêu rất rõ trong Nghị quyết 09, nhưng hầu như trong dự thảo luật, chúng ta không đề cập gì đến cơ chế quản trị vùng.”

Đồng quan điểm này, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình cho rằng, nếu không quy định rõ vai trò đầu tàu của TP.HCM, việc triển khai trong thực tế sẽ gặp vô vàn trở ngại. Việc liên kết không thể chỉ dựa trên sự đồng thuận tự nguyện giữa các địa phương mà cần có hành lang pháp lý vững chắc.

"Bởi vì chỉ khi chúng ta thể chế hóa thì lúc đó TP.HCM mới có quyền điều tiết, điều phối các vấn đề liên vùng, vấn đề của vùng, và tiếng nói mới có giá trị pháp lý đối với các địa phương. Cần tránh tình trạng, khi các nội dung liên kết vùng trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt chủ yếu chỉ mang tính đồng thuận. Điều quan trọng nhất là phải thể chế hóa liên kết vùng, tức là giao cho Chủ tịch UBND TP.HCM làm Chủ tịch Hội đồng vùng TP.HCM, và các quyết định của Hội đồng vùng TP.HCM phải có giá trị pháp lý đối với các địa phương trong vùng TP.HCM cũng như các vấn đề liên kết vùng" - PGS.TSĐỗ Phú Trần Tình cho biết thêm.