Thiếu quyết liệt trong công tác giải phóng mặt bằng

Dự có tổng mức đầu tư hơn 36.100 tỷ đồng, được triển khai theo phương thức PPP, mở rộng đoạn TP.HCM - Trung Lương lên 8 làn xe và đoạn Trung Lương - Mỹ Thuận lên 6 làn xe.

Để phục vụ mở rộng tuyến đường, phần diện tích mặt bằng cần giải phóng hơn 117 ha, tập trung tại TP.HCM, Tây Ninh và Đồng Tháp. Tuy nhiên, sau gần 7 tháng kể từ ngày khởi công, công tác giải phóng mặt bằng tại các địa phương vẫn chưa có chuyển biến rõ rệt, chủ yếu mới dừng ở bước giao nhiệm vụ cho các đơn vị thực hiện tiểu dự án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Theo ông Cao Văn Nghĩa - Phó Tổng giám đốc Công ty BOT cao tốc Sài Gòn - Mỹ Thuận (doanh nghiệp dự án - DNDA), điểm nghẽn lớn nhất hiện nằm ở đoạn Km9 - Km11+140, khu vực gần nút giao Chợ Đệm thuộc địa bàn TP.HCM. Tại đây, nhiều hạ tầng kỹ thuật như trụ điện trung thế, đường ống cấp nước, cáp viễn thông, biển quảng cáo, biển báo… vẫn chưa được di dời. Bên cạnh đó, một số đoạn tuyến khác rải rác trên dọc tuyến bên trái đang vướng mắc đường gom dân sinh nằm trong phạm vi mở rộng tuyến chính.

Những vướng mắc này khiến nhà thầu không thể tổ chức thi công đồng bộ, đặc biệt ở các hạng mục cầu, xử lý nền đất yếu, mở rộng nền đường và tổ chức giao thông trong quá trình thi công.

Ghi nhận tại nút khu vực thi công nút giao Chợ Đệm (TP. Hồ Chí Minh), nhà thầu Khải Thành đã huy động khoảng 65 nhân sự cùng nhiều thiết bị, gồm dàn khoan cọc xi măng đất (CDM), dàn khoan cọc nhồi, máy đào, xe ủi, xe ben, xe lu…nhưng tất cả đang phải tập trung co cụm tại phần mặt bằng nhỏ hẹp được giải tỏa từ giai đoạn 1.

Ông Vũ Đức Duy - Phó Chỉ huy trưởng nhà thầu Khải Thành cho biết, gói thầu đơn vị đang thi công khoảng 1.8km, bao gồm các hạng mục mở rộng tuyến cao tốc, xây dựng các đường nhánh kết nối, xây mới cầu vượt Chợ Đệm và thi công một đoạn cầu cạn. Tuy nhiên do vướng mặt bằng nên nhà thầu không thể tổ chức thi công đồng loạt. “Rất sốt ruột vì máy móc, con người nằm chờ mặt bằng. Chi phí phát sinh hàng ngày nhưng sản lượng thực hiện không nhiều, tiến độ không đạt theo kế hoạch yêu cầu”, ông Huy nói và mong muốn sớm được nhận mặt bằng để thi công bù tiến độ.

Trong khi đó, tại khu vực dự kiến giải tỏa, nhiều hộ dân cho biết vẫn chưa nhận được thông tin chính thức về phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Bà Nguyễn Thị Thanh Thúy (ngụ ấp 51, xã Tân Nhựt) cho biết gia đình đến nay vẫn chưa nhận được thông báo chính thức từ cơ quan chức năng liên quan đến việc thu hồi đất.

Cùng tâm tư, ông Nguyễn Tấn Kiệt (nhà gần khu vực nút giao Chợ Đệm) cho biết, nhiều năm qua gia đình không thể xây mới hoặc sửa chữa lớn do nằm trong khu vực quy hoạch, trong khi căn nhà đã xuống cấp nghiêm trọng.

Tương tự, ông Hồ Phú Cường (ấp 51, xã Tân Nhựt) cho biết đại diện ban quản lý dự án mới chỉ đến khảo sát hiện trạng, xác định mốc giải phóng mặt bằng và ghi nhận thông tin ban đầu. Việc đo đạc chi tiết cũng như phương án bồi thường vẫn chưa được triển khai. “Tôi mong các thủ tục bồi thường sớm được hoàn tất để người dân ổn định cuộc sống, đồng thời tạo điều kiện cho dự án triển khai đúng tiến độ”, ông Cường chia sẻ.

Áp lực kép từ mặt bằng và vật liệu

Trao đổi về tình hình triển khai dự án, ông Cao Văn Nghĩa đại diện DNDA thừa nhận, tiến độ hiện nay đang gặp áp lực rất lớn khi cả hai yếu tố quyết định là mặt bằng và vật liệu đều chưa được tháo gỡ.

Theo ông Nghĩa, đơn vị tư vấn thiết kế đã hoàn thành cắm cọc GPMB ngoài thực địa từ ngày 30/3/2026 và DNDA đã bàn giao toàn bộ cọc GPMB cho các địa phương, nhưng tốc độ thu hồi đất của các địa phương đang rất chậm, khiến các mũi thi công bị “ghìm chân”.

Đại diện DNDA cho biết, hiện nay trên công trường, các nhà thầu đã huy động hơn 1.100 nhân sự, khoảng 400 máy móc thiết bị và triển khai đồng loạt 67 mũi thi công (35 mũi thi công đường và 32 mũi thi công cầu), song do vướng mặt bằng nên nhiều hạng mục quan trọng vẫn phải thi công cầm chừng.

“Nếu mặt bằng không được bàn giao trong tháng 7/2026 sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch triển khai các hạng mục xử lý nền đất yếu, thi công cầu, đường và tiến độ hoàn thành của dự án”, ông Nghĩa cho hay.

Bên cạnh “nút thắt” mặt bằng, ông Cao Văn Nghĩa cũng cho biết nguồn cung vật liệu cho dự án hiện cũng rất khan hiếm. Cụ thể, công trình cần khoảng 3 triệu m3 đá và khoảng 3,7 triệu m3 cát san lấp phục vụ thi công. DNDA đã đề xuất tỉnh Đồng Tháp cấp phép 3 mỏ cát theo cơ chế đặc thù với trữ lượng dự kiến hơn 4 triệu m3 nhưng hiện vẫn chờ ý kiến chỉ đạo của thường trực Tỉnh ủy. Tương tự, mỏ cát Cổ Chiên 6 (trên 6,7 triệu m3) tại Vĩnh Long vẫn đang chờ UBND tỉnh chấp thuận chủ trương cho phép thăm dò, khai thác.

Theo đại diện doanh nghiệp dự án, nếu các vướng mắc về mặt bằng và vật liệu không được tháo gỡ trong quý 3/2026, thì kế hoạch thi công, giải ngân vốn và mục tiêu hoàn thành dự án theo yêu cầu của Chính phủ, Bộ Xây dựng sẽ bị ảnh hưởng.

Tại buổi kiểm tra tình hình triển khai dự án ngày 14/6, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã nhấn mạnh, dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận được đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), sử dụng nguồn vốn của doanh nghiệp và vốn huy động, không sử dụng ngân sách nhà nước. Đây là dự án có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hiện thực hóa chủ trương phát triển kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị quyết 68 của Trung ương.

Bộ trưởng yêu cầu Cục Đường bộ Việt Nam cùng các đơn vị liên quan phối hợp chặt chẽ với các địa phương, quyết liệt tháo gỡ vướng mắc về công tác giải phóng mặt bằng, xem đây là điều kiện tiên quyết để bảo đảm tiến độ chung của dự án.

Trước đó, Bộ Xây dựng cũng đã ban hành Công điện số 14/CĐ-BXD yêu cầu đẩy nhanh công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng phục vụ dự án. Theo công điện, Bộ Xây dựng đề nghị UBND TP.HCM cùng UBND các tỉnh Tây Ninh và Đồng Tháp chỉ đạo các cơ quan chức năng phối hợp chặt chẽ, đẩy nhanh công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bàn giao toàn bộ mặt bằng sạch trong quý 3/2026, để dự án án thành dúng theo tiến độ cam kết.

Trong đó, ưu tiên bàn giao trước ngày 30/7/2026 khoảng 20,157 ha mặt bằng phục vụ xây dựng hệ thống đường gom bổ sung, tạo điều kiện triển khai thi công tuyến chính; đây là hạng mục được xác định là đường găng quyết định tiến độ toàn dự án.

Chỉ đạo trực tiếp từ Thủ tướng Chính phủ

Ngày 1/7/2026, Văn phòng Chính phủ cũng đã ban hành Thông báo kết luận số 343/TB-VPCP của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm 2026 Ban chỉ đạo các công trình, dự án trọng điểm (Chuyên đề về giao thông vận tải).

Theo đó, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải coi việc triển khai các dự án trọng điểm là nhiệm vụ chính trị quan trọng hàng đầu, ưu tiên, tập trung chỉ đạo trong những tháng cuối năm. Trong quá trình thực hiện phải “chủ động, nỗ lực thực hiện theo đúng chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền; không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, trông chờ, ỷ lại”.

Người đứng đầu Chính phủ quán triệt nguyên tắc không được lùi, kéo dài hoặc điều chỉnh tiến độ nếu không có lý do khách quan, chính đáng; đây là tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ theo quy định của Đảng và phân bổ, giao vốn đầu tư công hằng năm.

Đặc biệt, đối với công tác giải phóng mặt bằng, Thủ tướng chỉ đạo rõ: “Công tác GPMB phải do đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực tiếp chỉ đạo; cần huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, bảo đảm tiến độ bàn giao mặt bằng cho các công trình, dự án đúng tiến độ; trong quá trình thực hiện phải quan tâm, chăm lo đời sống, tinh thần, sinh kế của người dân chịu ảnh hưởng; bố trí nơi ở, nơi sinh hoạt của người dân phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở hiện tại”.

Về tháo gỡ khó khăn vật liệu, Thủ tướng giao Thanh tra Chính phủ chủ trì, phối hợp với các Bộ liên quan tổ chức thanh tra, kiểm tra chuyên đề về vật liệu xây dựng tại một số địa phương hiện đang thiếu nguồn vật liệu xây dựng cung cấp cho các dự án để kịp thời có giải pháp tháo gỡ, xử lý các vi phạm nếu có theo quy định pháp luật. Trường hợp cần thiết, xử lý thu hồi các giấy phép đã cấp không thực hiện đúng quy định về khai thác vật liệu để phục vụ dự án, công trình quan trọng quốc gia.

Là tuyến giao thông huyết mạch kết nối TP.HCM với vùng Đồng bằng sông Cửu Long, cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội khu vực phía Nam. Việc mở rộng tuyến đường không chỉ nhằm giải quyết tình trạng quá tải kéo dài nhiều năm mà còn tạo dư địa phát triển mới cho toàn vùng.

Vì vậy, yêu cầu của Thủ tướng về việc người đứng đầu địa phương trực tiếp chịu trách nhiệm đối với công tác giải phóng mặt bằng cần sớm được cụ thể hóa bằng hành động, để những vướng mắc về thủ tục hành chính không tiếp tục trở thành rào cản đối với một công trình trọng điểm quốc gia.