Vùng nguyên liệu quy mô lớn tạo đà cho xuất khẩu trái cây

Tỉnh Đồng Tháp hiện có diện tích cây ăn trái trên 135.00 hecta chiếm hơn 10,3% so với diện tích cây ăn trái của cả nước; trong đó, diện tích lớn gồm sầu riêng hơn 39.000 hecta, mít khoảng 26.260 hecta, dừa 24.900 hecta, xoài hơn 16.800 hecta, khóm gần 15.000 hecta, nhóm cây có múi khoảng 14.100 hecta, thanh long 8.500 hecta và nhãn 5.600 hecta. Đến tháng 6 năm nay, sản lượng trái cây của tỉnh đạt khoảng 1,3 triệu tấn. Sầu riêng tiếp tục là ngành hàng nổi bật về giá trị và dư địa xuất khẩu, với sản lượng 6 tháng ước đạt trên 268.000 tấn.

Những năm gần đây, nhiều vùng sản xuất tập trung quy mô lớn đã hình thành, tạo điều kiện thuận lợi để triển khai đồng bộ các giải pháp về mã số vùng trồng, tiêu chuẩn chất lượng, liên kết doanh nghiệp và logistics phục vụ tiêu thụ. Hiện vùng sản xuất sầu riêng khoảng 33.600 ha, mít 26.260 ha, thanh long 8.500 ha, khóm khoảng 14.700 ha.

Quy mô sản xuất lớn giúp Đồng Tháp có điều kiện xây dựng các chuỗi cung ứng chuyên nghiệp, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về quy hoạch mùa vụ, chuẩn hóa vùng trồng, bảo quản sau thu hoạch và điều tiết thị trường nhằm hạn chế tình trạng được mùa nhưng khó tiêu thụ, giá cả biến động và chất lượng không đồng đều.

Để nâng cao giá trị gia tăng, tỉnh đã mở rộng các mô hình sản xuất VietGAP, GlobalGAP, ứng dụng công nghệ cao và sản xuất theo hướng hữu cơ. Theo ngành chuyên môn, các mô hình này giúp năng suất tăng khoảng 10-21%, hiệu quả kinh tế tăng khoảng 15-25% so với sản xuất thông thường.

Đến nay, toàn tỉnh có trên 2.400 ha cây ăn trái được chứng nhận VietGAP, GlobalGAP hoặc đủ điều kiện an toàn thực phẩm; diện tích sản xuất theo hướng hữu cơ và đạt tiêu chuẩn hữu cơ khoảng 847 ha. Đồng Tháp hiện có 1.147 vùng trồng cây ăn trái với 2.758 mã số, tổng diện tích 51.270 ha. Tỉnh cũng được cấp 496 mã số cơ sở đóng gói, trong đó 308 cơ sở đang hoạt động. Khoảng 133 hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ trái cây đã tham gia liên kết với doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng rau quả ước đạt 77,53 triệu USD, tăng 1,76% so với cùng kỳ, đạt 24,2% kế hoạch năm. Sầu riêng tiếp tục là mặt hàng chủ lực với kim ngạch xuất khẩu chiếm 30,56% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả; trái cây sấy khô chiếm 10,25% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả, xoài đông lạnh chiếm 7,60% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả và thanh long chiếm 5,26% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả.

Các mặt hàng chế biến khác kim ngạch xuất khẩu chiếm 16,32% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả. Cơ cấu mặt hàng cho thấy xu hướng gia tăng tỷ trọng các sản phẩm chế biến, đông lạnh và sản phẩm có giá trị gia tăng cao trong xuất khẩu rau quả của tỉnh.

Theo Sở Công Thương tỉnh Đồng Tháp, Trung Quốc và Hoa Kỳ tiếp tục là hai thị trường của sầu riêng và thanh long; sản phẩm nước dừa tinh khiết và trái cây sấy khô tập trung ở các thị trường như Singapore, Đức, Hà Lan, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Pháp,…

Khoảng cách giữa tiềm năng sản xuất và năng lực thương mại hóa

Mặc dù sở hữu vùng nguyên liệu lớn, ngành hàng trái cây Đồng Tháp vẫn còn khoảng cách đáng kể giữa tiềm năng sản xuất và năng lực thương mại hóa. Nguyên nhân chủ yếu là do tỷ lệ sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu còn hạn chế; việc duy trì mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát dư lượng giữa các vùng chưa đồng đều; năng lực sơ chế, đóng gói, bảo quản, kiểm nghiệm và logistics lạnh chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Bên cạnh đó, xuất khẩu trái cây của tỉnh còn phụ thuộc nhiều vào một số thị trường và phương thức tiêu thụ truyền thống; số doanh nghiệp đủ năng lực tổ chức chuỗi, đầu tư vùng nguyên liệu, chế biến sâu và xuất khẩu chính ngạch chưa nhiều. Sản phẩm chế biến sâu còn ít, thương hiệu trái cây Đồng Tháp trên thị trường quốc tế chưa thật sự nổi bật, trong khi yêu cầu của các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe hơn về kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, phát triển xanh và bền vững.

Do đó, vấn đề đặt ra không chỉ là mở rộng diện tích hay nâng sản lượng, mà quan trọng hơn là phải tổ chức lại chuỗi giá trị theo hướng chuyên nghiệp hơn, lấy thị trường làm trung tâm, doanh nghiệp làm đầu mối dẫn dắt, hợp tác xã làm nền tảng liên kết sản xuất và tiêu chuẩn chất lượng làm điều kiện bắt buộc để tham gia thị trường.

"Vừa qua, trái sầu riêng bị đứt gãy khâu kiểm nghiệm Cadimi do đó bị ứ đọng hàng dẫn đến tuột giá, nhà vườn bị thất thu khoảng 50%. Bây giờđể thực hiện chuỗi sản xuấtđúng như thực chất thì trách nhiệm của nhà vườn phải làm "trái cây sạch". Thứ 2 là làm sao sản xuất tập thể lớn để đầu ra an toàn hơn chứ hiện nay thực chất sản xuất nhỏ lẻ, manh mún thì ngày càng gặp rủi ro và khó khăn", ông Dương Văn Đây, nhà vườn trồng gần 3 ha cây sầu riêng tại xã Ngũ Hiệp, tỉnh Đồng Tháp chia sẻ.

Ngoài ra, chất lượng vùng nguyên liệu và mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn thị trường còn chưa đồng đều. Dù diện tích cây ăn trái lớn, tỷ lệ diện tích đạt chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ và các tiêu chuẩn an toàn vẫn còn thấp so với tiềm năng. Việc duy trì mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, nhật ký sản xuất và kiểm soát dư lượng cũng còn nhiều bất cập.

Tại hội nghị phát triển chuỗi ngành hàng các sản phẩm trái cây chủ lực của tỉnh Đồng Tháp do UBND tỉnh tổ chức ngày 6/6, các đại biểu là nhà quản lý, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp, hợp tác xã và nhà vườn đã phát biểu đánh giá thực tế ngành hàng trái cây của địa phương và nêu ra các khó khăn, tồn tại, giải pháp, kiến nghị để tháo gỡ giúp trái cây của tỉnh Đồng Tháp phát triển ổn định, bền vững.

Theo ông Nguyễn Văn Mười,Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), trong 3 năm trở lại đây, vấn đề xuất khẩu trái cây là vấn đề “nóng” tăng trưởng nhanh và nay đã rơi vào cảnh“ cung vượt cầu”; những quy định của nước nhập khẩu ngày càng khắt khe hơn; công tác liên kết chuỗi trong sản xuất trái cây thành công còn hạn chế. Vấn đề mà tỉnh Đồng Tháp và các địa phương cần quan tâm là nâng cao chất lượng trái cây thay vì chạy theo số lượng, quan tâm tháo gỡ các rào cản mà nước nhập khẩu đặt ra như Cadimi.

“Vấn đề đặt ra cho người sản xuất trái cây là phải nâng cao về nhận thức và phải đáp ứng được các nhu cầu các nước nhập khẩu cần. Muốn làm được điều đó thì phải thay đổi toàn bộ quy trình canh tác mà trước đây chúng ta làm chưa tốt.Sản lượng trái cây đến thời điểm hiện nay là đã “cung vượt cầu” nên ở thời điểm hiện tại chúng ta cần nâng cao chất lượng để đáp ứng nhu cầu của thị trường chứ không phải chạy theo năng suất để ảnh hưởng đến vấn đề chất lượng”, ông Mười nói.

Trước những thách thức đó, Đồng Tháp xác định sẽ tập trung tổ chức lại vùng nguyên liệu theo hướng tập trung, chất lượng và thích ứng thị trường; phát triển các vùng chuyên canh gắn với mã số vùng trồng, tiêu chuẩn chất lượng và liên kết doanh nghiệp. Tỉnh cũng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, sản xuất hữu cơ, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc.

Mục tiêu đến năm 2030, diện tích sản xuất hữu cơ đạt trên 2% tổng diện tích cây ăn trái chủ lực; tăng tỷ lệ sử dụng phân hữu cơ và thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Đồng thời, tỉnh ưu tiên thu hút đầu tư vào kho lạnh, sơ chế, đóng gói, chế biến sâu, logistics lạnh và các trung tâm thu mua, điều phối nông sản; tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp xuất khẩu, hệ thống phân phối, sàn thương mại điện tử với hợp tác xã và vùng nguyên liệu.

Ngành hàng trái cây Đồng Tháp đang đứng trước yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang tư duy "kinh tế ngành hàng", trong đó chất lượng, truy xuất nguồn gốc, liên kết chuỗi, logistics và chế biến sâu phải trở thành nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh, hướng tới xây dựng thương hiệu trái cây Đồng Tháp vững chắc trên thị trường trong nước và quốc tế.