Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam-Timor-Leste đanghội tụ nhiều động lực phát triển mới. Đại sứ quán Việt Nam tại Dili đi vào hoạt động từ tháng 4/2026, tạo kênh phối hợp thường xuyên giữa các cơ quan, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp hai nước. Tiếp đó, chuyến thăm chính thức Việt Nam từ ngày 8-10/6 của Thủ tướng Xanana Gusmão đã xác lập những định hướng mớiđưa quan hệ chính trị tốt đẹp và sự tin cậy giữa hai nước chuyển hóa thành những kết quả kinh tế cụ thể.

Đại biện Phạm Bình Đàm chiasẻmặc dù trao đổi thương mại đã có những bước phát triển, quy mô hiện nay vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và nhu cầu của hai nền kinh tế.Năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 18,7 triệu USD; tuy nhiên, trao đổi hàng hóa vẫn chủ yếu theo một chiều, trong đó Việt Nam xuất khẩu sang Timor-Leste khoảng 18 triệu USD, với gạo là mặt hàng chủ lực.Theo Đại biện, nhữngsố liệu còn khiêm tốn cho thấy dưđịalớn để hai bên cùng khai thácvề quy mô thị trường, logistics và kết nối doanh nghiệp.

Bộ trưởng Filipus Nino Pereira cho biết Timor-Leste đang rà soát các ngành công nghiệp có tiềm năng thu hút đầu tư nước ngoài, đồng thời tìm kiếm những đối tác có thể đồng hành lâu dài trong quá trình xây dựng năng lực sản xuất trong nước. Chính phủ Timor-Leste đangtrao đổi với Ngân hàng Phát triển châu Á về quy hoạch,phát triển cácđô thị cảng và các ngành công nghiệp phụ trợ.Bộ trưởng bày tỏ mong muốn tìm hiểu kinh nghiệm của Việt Nam trong thu hút đầu tư, phát triển khu công nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, chế biến nông sản.

Trên cơ sở nhu cầu phát triển nông nghiệp và nâng cao năng lực sản xuất trong nước, Bộ trưởng Filipus Nino Pereira bày tỏ mong muốn hai bên tăng cường phối hợp, thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu đầu tư vào sản xuất lúa gạo và chế biến nông sản tại Timor-Leste; trước hết nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và từng bước hướng tới xuất khẩu. Chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi nền nông nghiệp từ phương thức canh tác truyền thống, quy mô hộ sang sản xuất cơ giới hóa, ứng dụng khoa học-công nghệ và phát triển nông sản có giá trị gia tăng, Đại biện Phạm Bình Đàm chia sẻ Việt Nam sẵn sàng đồng hành thông qua việc cử chuyên gia, hỗ trợ giống cây trồng, chuyển giao kỹ thuật canh tác, cơ giới hóa và chế biến sau thu hoạch.

Chia sẻrộngvề kinh nghiệm phát triển của Việt Nam, Đại biện Phạm Bình Đàm nhấn mạnh Việt Nam và Timor-Leste có nhiều điểm tương đồng về lịch sử và những thách thức đặt ra trong quá trình tái thiết đất nước.Việt Nam từng bước ra khỏi chiến tranh với cơ sở hạ tầng bị tàn phá, nền kinh tế lạchậu, thiếu lương thực và tỷ lệ suy dinh dưỡng cao. Quá trình mở cửa, bình thường hóa quan hệ và hội nhập quốc tế của Việt Nam chỉ thực sự được đẩy mạnh từ đầu thập niên 1990.Từ một nước thiếu lương thực, Việt Nam hiện trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu lớn về gạo, cà phê và thủy sản;Dầu khí từng giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế, nhưng Việt Nam đã từng bước đa dạng hóa các động lực tăng trưởng, thiết lập quan hệ kinh tế, thương mại rộng mở với nhiều đối tác và tham gia sâu vào các chuỗi cung ứng khu vực, toàn cầu.

Đại biện Phạm Bình Đàm nhấn mạnhtin tưởngrằngTimor-Leste hoàn toàn có thể xây dựng câu chuyện phát triển thành công của riêng mình. Việt Nam sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm với Timor-Leste với tư cách một người bạn chân thành và một đối tác cùng phát triển.

Theo Đại biện, Quỹ Dầu mỏ là nguồn lực rất quan trọng đối với Timor-Leste. Tuy nhiên, để tạo nền tảng phát triển lâu dài, nguồn lực này cần được chuyển hóa thành hạ tầng thiết yếu, năng lực sản xuất và một khu vực tư nhân năng động. Các chính sách hỗ trợ của Nhà nước cần khuyến khích tinh thần kinh doanh, đổi mới sáng tạo và việc học tập những kỹ năng khởinghiệptrong người dân, nhất là thế hệ trẻ.

Đại biện cũng gợi mở khả năng xây dựng một sáng kiến hợp tác ba bên giữa Timor-Leste, Việt Nam và một đối tác phát triển hoặc đơn vị tư vấn quốc tế có kinh nghiệm. Sáng kiến có thể hỗ trợ Timor-Leste đánh giá đầy đủ các lợi thế so sánh, xác định ngành có tiềm năng và lựa chọn mô hình phát triển phù hợp.Trên cơ sở đó, Timor-Leste có thể lựa chọn một số lĩnh vực để nghiên cứu kinh nghiệm của Việt Nam.Tinh thần chung là bắt đầu từ một số dự án nhỏ,cụ thể, triển khai từng bướcchắc chắnvà tạo ra kết quả có thể nhìn thấy.

Hai bên nhất trí cho rằng các khuôn khổ hợp tác đã được lãnh đạo cấp cao xác lập cần sớm được triển khai bằng những chương trình cụthể.Trong chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Xanana Gusmão, hai nước đã thống nhất thúc đẩy thực hiện Hiệp định khung về hợp tác kinh tế và kỹ thuật; sớm tổ chức phiên họp đầu tiên của Ủy ban hỗn hợp Việt Nam-Timor-Leste do hai Bộ trưởng Ngoại giao đồng chủ trì; đẩynhanhtriển khai Hiệp định Thương mại song phương ký năm 2013; thúc đẩy đàm phán Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư.

Hai bên cũng đã ký bốn văn kiện về miễn thị thực cho người mang hộ chiếu phổ thông, hợp tác giáo dục, giáo dục đại học và hợp tác giữa Thông tấn xã Việt Nam với Hãng thông tấn TATOLI. Đây là cơ sở thuận lợi để mở rộng giao lưu nhân dân, đào tạo nguồn nhân lực và hỗ trợ các hoạt động kinh tế trong thời gian tới.