Khai thác lợi thế địa phương để phát triển sinh kế

Dù mới ở giai đoạn đầu, các mô hình này không chỉ mở ra sinh kế mà còn từng bước thay đổi nếp nghĩ, cách làm nông nghiệp của người dân miền núi.

Giữa cái nắng vùng cao, tại thôn Xà Ruông, xã Sơn Tây Hạ, tỉnh Quảng Ngãi, gần 2 hadứa Queen của ông Phan Tấn Đức vẫn xanh tốt. Ít ai biết rằng trước đây, khu đất này từng là rừng keo của gia đình.

Trồng keo từng là sinh kế quen thuộc của người dân miền núi. Tuy nhiên, chu kỳ sản xuất keo kéo dài khoảng 5 năm, giá cả bấp bênh, hiệu quả kinh tế không cao khiến nhiều hộ dân trăn trở tìm hướng đi mới. Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm loại cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và có đầu ra ổn định trở thành yêu cầu cấp thiết.

Sau nhiều chuyến tham quan, học tập kinh nghiệm và khảo sát thực tế, Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Sơn Tinh (huyện Sơn Tây cũ), tỉnh Quảng Ngãi quyết định chuyển đổi sang trồng dứa Queen – giống cây được đánh giá phù hợp với điều kiện tự nhiên của vùng núi Sơn Tây Hạ.

Ông Phan Tấn Đức, thành viên Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Sơn Tinh cho biết, diện tích dứa được xuống giống từ tháng 4 năm nay. Toàn bộ khu vực được đầu tư hệ thống tưới phun tự động, bình quân 3 ngày tưới một lần. Tổng kinh phí đầu tư ban đầu cho giống, phân bón và nhân công khoảng 300 triệu đồng.

Ông Phan Tấn Đức nói: “Hợp tác xã được xã Sơn Tây Hạ đưa đi tham quan mô hình trồng dứa. Qua tìm hiểu thực tế, chúng tôi tiếp nhận mô hình này để triển khai trồng tại địa phương. Trong quá trình đó, hợp tác xã nhận thấy hiệu quả kinh tế cao nên các thành viên quyết định tham gia trồng. Chúng tôi đã tìm hiểu và thấy năng suất của cây dứa Queen rất hiệu quả, đồng thời loại cây này chịu được điều kiện nhiệt độ cao. Vì vậy, chúng tôi bắt đầu triển khai cho các thành viên của hợp tác xã thực hiện mô hình này. Hiện nay, hợp tác xã đã lắp đặt hệ thống tưới bằng béc, định kỳ khoảng 3 ngày tưới một lần”.

Điểm đáng chú ý là mô hình dứa không chỉ dừng ở sản xuất mà đã hình thành chuỗi liên kết tiêu thụ. Hợp tác xã đã ký kết với doanh nghiệp chế biến để bao tiêu sản phẩm. Sau khoảng 12 đến 14 tháng, cây dứa sẽ bắt đầu cho thu hoạch. Nếu đạt hiệu quả như kỳ vọng, vùng nguyên liệu dứa tại Sơn Tây Hạ sẽ tiếp tục được mở rộng, tạo nền tảng cho phát triển nông nghiệp hàng hóa ở khu vực miền núi.

Không chỉ trên các triền đồi, sự chuyển đổi trong sản xuất còn diễn ra ở những cánh đồng thiếu nước, năng suất thấp. Tại cánh đồng Mang Y Beo và Xà Ruông, dọc suối Ruông, xã Sơn Tây Hạ, gần 5 hađất lúa đã được chuyển đổi sang trồng khoai lang Nhật, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn.

Ông Đinh Văn Sinh, ở thôn Nước Kỉa, xã Sơn Tây Hạ cho biết, gia đình nhiều năm gắn bó với cây lúa nhưng việc sản xuất thường gặp khó khăn do nguồn nước không ổn định. Vụ Hè Thu này, ông chuyển hơn 6 sào đất trồng lúa sang trồng khoai lang Nhật. Hơn 10 ngày sau khi xuống giống, những luống khoai lang Nhật đang phát triển tốt, mang lại kỳ vọng về một hướng sản xuất mới hiệu quả hơn.

Điểm nổi bật của mô hình này là việc ứng dụng hệ thống bơm tưới bằng năng lượng mặt trời. Nguồn nước được bơm từ suối lên đồng ruộng mà không phát sinh chi phí điện năng, giúp người dân chủ động sản xuất. Đồng thời, máy cày công suất lớn cũng lần đầu tiên được đưa vào khu vực miền núi để làm đất, góp phần thay đổi phương thức canh tác truyền thống.

“Nguồn nước tưới cho mô hình này được vận hành bằng năng lượng mặt trời. Chính quyền địa phương đánh giá hình thức tưới này đáp ứng tốt nhu cầu sản xuất của người dân. So với việc kéo ống tưới truyền thống, hệ thống tưới bằng năng lượng mặt trời thuận lợi hơn nhiều. Bởi chỉ cần có thời gian ra kiểm tra, người dân bật mô-tơ là hệ thống sẽ tự vận hành tưới nước, mang lại hiệu quả cao hơn”, ông Đinh Văn Sinh chia sẻ.

Theo ông Lương Nhật Ân, Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Sơn Tây Hạ, việc chuyển đổi cây trồng được địa phương tính toán dựa trên điều kiện đất đai, khí hậu và nhu cầu thực tế của người dân nhằm nâng cao giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích. Địa phương không chỉ hỗ trợ giống, hạ tầng mà còn áp dụng phương thức quản lý mới. Các nhóm Zalo riêng được thành lập cho từng cánh đồng, kết nối lãnh đạo xã, cán bộ kỹ thuật và người dân để kịp thời hướng dẫn, giám sát sản xuất. Đặc biệt, đầu ra sản phẩm đã được tính toán ngay từ đầu với sự tham gia của doanh nghiệp bao tiêu. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp người dân mạnh dạn chuyển đổi phương thức sản xuất.

Ông Lương Nhật Ân, Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Sơn Tây Hạ cho biết thêm:“Chúng tôi xây dựng một nhóm Zalo riêng cho từng cánh đồng. Trong đó có Phó Chủ tịch phụ trách dự án, Phó Chủ tịch Thường trực của xã cùng các phòng, ban và hệ thống chính trị của xã tham gia. Việc này nhằm phục vụ công tác chỉ đạo, đồng thời tạo thuận lợi cho việc kiểm tra, giám sát. Việc chuyển đổi này đã mang lại nhiều thay đổi tích cực. Trước đây, bà con sản xuất lúa nhưng năng suất thấp, hiệu quả kinh tế không cao. Vì vậy, người dân đã chuyển sang phương thức canh tác mới phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu, thổ nhưỡng và đáp ứng nguyện vọng của bà con”.

Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã Sơn Tây Hạ xác định mục tiêu quan trọng nhất là nâng cao thu nhập cho người dân, giảm nghèo bền vững và từng bước thoát khỏi diện xã đặc biệt khó khăn. Với hơn 95% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, phát triển kinh tế luôn là bài toán lớn đối với địa phương.

Ông Cao Quốc Tiến, Bí thư Đảng ủy xã Sơn Tây Hạ, tỉnh Quảng Ngãi cho biết, địa phương đang tập trung xây dựng các mô hình sản xuất theo hướng ứng dụng khoa học công nghệ, liên kết chuỗi giá trị và nâng cao thu nhập cho người dân. Theo định hướng giai đoạn 2025–2030, địa phương đang triển khai gần 5 hakhoai lang Nhật, đồng thời xây dựng vùng nguyên liệu dứa khoảng 20 hacó liên kết doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm.

“Đối với khu vực miền núi, sinh kế của người dân chủ yếu dựa vào nông, lâm nghiệp. Tuy nhiên, nông, lâm nghiệp trong giai đoạn tới sẽ khác với trước đây, đó là chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang làm kinh tế nông nghiệp nhằm mang lại thu nhập cao hơn cho người dân. Hiện nay, xã đang từng bước triển khai định hướng này,thời gian qua, xã đã chuyển đổi một số diện tích đất ven suối thường xuyên thiếu nước sang thực hiện các mô hình sản xuất gắn với khoa học, công nghệ”, ông Cao Quốc Tiến nói.