Trong cuộc trao đổi với PV báo điện tử Tiếng nói Việt Nam, TS Nguyễn Thị Thủy, Phó trưởng Khoa Pháp luật Hành chính-Nhà nước, Trường Đại học Luật Hà Nộiđã phân tích những giải pháp cốt lõi nhằm xây dựng nền quản trị địa phương hiện đại, hiệu lực, hiệu quả và phục vụ người dân tốt hơn.

Phân cấp thực chất, quản trị bằng dữ liệu

PV: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, sau khi không còn cấp huyện, yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát giữa cấp tỉnh với cấp cơ sở đặt ra nhiều vấn đề mới. Nếu không đổi mới mạnh mẽ phương thức chỉ đạo dễ dẫn đến hai nguy cơ: Hoặc cấp trên không nắm chắc cơ sở, hoặc cấp dưới lại phải xin ý kiến quá nhiều, làm giảm tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm. Theo bà, cần có giải pháp gì để không dẫn đến hai nguy cơ như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ ra?

TS Nguyễn Thị Thủy:Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra đúng thực trạng cũng như những thách thức của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Để không dẫn đến hai nguy cơ như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâmchỉ ra cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, cần phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm giữa cấp tỉnh với cấp xã. Những công việc đã được phân cấp, phân quyền phải được giao thực chất cho cấp xã thực hiện, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu nhằm hạn chế tình trạng đùn đẩy hoặc chờ xin ý kiến.

Cùng với đó, cần đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng quản trị dựa trên kết quả thay vì can thiệp vào từng công việc cụ thể. Cấp tỉnh tập trung vào việc xây dựng chiến lược, ban hành tiêu chuẩn, kiểm tra và đánh giá kết quả đầu ra, thay vì giải quyết những công việc mang tính sự vụ, tác nghiệp của cấp cơ sở.

Đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ thống quản trị và giám sát theo thời gian thực để cấp trên có thể nắm bắt đầy đủ tình hình. Song song với đó là hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát theo hướng quản lý rủi ro, vừa bảo đảm hiệu quả quản lý, vừa tạo điều kiện để địa phương chủ động trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Một yêu cầu quan trọng khác là nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ cấp xã. Khi thẩm quyền của cấp xã được mở rộng thì phải đi đôi với đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng quản trị và kỹ năng sốcho họ.

Đồng thời, cần có cơ chế bảo vệ cán bộ, công chức dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, tránh tình trạng e ngại, không dám quyết vì lo "tai nạn nghề nghiệp". Bên cạnh đó, cũng cần hoàn thiện cơ chế giải trình và kiểm soát quyền lực để bảo đảm việc thực thi quyền hạn được minh bạch, đúng trách nhiệm.

Tóm lạilà phải chuyển từ phương thức quản lý dựa trên tiền kiểm và cơ chế "xin - cho" sang mô hình phân cấp, phân quyền rõ ràng, quản trị bằng dữ liệu, kiểm soát bằng kết quả và trách nhiệm giải trình. Khi đó, cấp trên vẫn có thể nắm chắc tình hình thông qua hệ thống quản trị hiện đại, trong khi cấp dưới có đủ không gian để chủ động, sáng tạo và chịu trách nhiệm trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Đổi mới kiểm tra, giám sát theo hướng cảnh báo sớm, hỗ trợ kịp thời

PV:Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu hoàn thiện mô hình tổ chức và cơ chế vận hành của chính quyền địa phương 2 cấp.Việc hoàn thiện này cần tập trung vào những vấn đề cốt lõi gì, thưa bà?

TS Nguyễn Thị Thủy:Yêu cầu hoàn thiện mô hình tổ chức và cơ chế vận hành của chính quyền địa phương hai cấp không chỉ được hiểu đơn thuần là sắp xếp lại tổ chức bộ máy, mà quan trọng hơn là phải xây dựng mô hình này dựa trên các nguyên lý của quản trị địa phương hiện đại, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả và lấy người dân làm trung tâm phục vụ.

Để đạt được mục tiêu đó, trước hết cần hoàn thiện cơ chế phân định thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã như tôi đã nói. Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với phân bổ nguồn lực để địa phương có đủ điều kiện thực hiện hiệu quả.

Cùng với đó, cần đổi mới phương thức quản trị địa phương theo hướng chuyển đổi số và quản trị dựa trên dữ liệu. Chính quyền địa phương hai cấp phải được vận hành trên nền tảng dữ liệu dùng chung, tích hợp với hệ thống dịch vụ công trực tuyến và hệ thống điều hành thông minh. Đây là điều kiện quan trọng để giảm thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch, đồng thời cải thiện chất lượng phục vụ người dân và DN.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực nhằm bảo đảm việc phân cấp, phân quyền đi đôi với trách nhiệm giải trình.

Mọi cải cách về tổ chức bộ máy và cơ chế vận hành đều phải hướng tới mục tiêu lấy người dân và DN làm trung tâm. Hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương hai cấp cần được đo bằng chất lượng cung ứng dịch vụ công, mức độ hài lòng của người dân và DN, cũng như khả năng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

PV:Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm còn yêu cầu, đổi mới mạnh mẽ công tác kiểm tra, giám sát và phương thức chỉ đạo, điều hành. Theo bà, việc kiểm tra, giám sát cần đổi mới như thế nào để phát hiện sớm, xử lý sớm các vấn đề, không để những khó khăn nhỏ tích tụ thành những vấn đề lớn?

TS Nguyễn Thị Thủy:Theo tôi không chỉ đổi mới về cách thức kiểm tra, giám sát mà cốt yếu là phải đổi mới tư duy quản lý. Cần xác định rõ mục tiêu của kiểm tra, giám sát không chỉ là phát hiện và xử lý vi phạm, mà quan trọng hơn là đánh giá đúng thực trạng, cảnh báo sớm các rủi ro để hỗ trợ chính quyền cơ sở tháo gỡ khó khăn ngay từ khi mới phát sinh.

Để thực hiện được điều đó cần chuyển từ phương thức kiểm tra định kỳ, nặng về hồ sơ, giấy tờ sang kiểm tra dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro. Đồng thời phải tăng cường giám sát thường xuyên từ cơ sở thông qua nhiều kênh khác nhau, như phản ánh của người dân, hoạt động giám sát của cơ quan dân cử, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Đây là những nguồn thông tin quan trọng giúp phát hiện sớm những bất cập trong quá trình thực thi công vụ, từ đó có biện pháp xử lý kịp thời.

Bên cạnh đó đổi mới phương thức chỉ đạo, điều hành theo hướng đồng hành, hỗ trợ địa phương thay vì chỉ tập trung kiểm tra để phát hiện sai phạm; xây dựng cơ chế cảnh báo sớm và phản ứng nhanh đối với những lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro như quản lý đất đai, đầu tư công, giải quyết thủ tục hành chính.

Công tác kiểm tra, giám sát cũng cần được gắn chặt với trách nhiệm giải trình của người đứng đầu. Người đứng đầu không chỉ chịu trách nhiệm khi để xảy ra vi phạm, mà còn phải chịu trách nhiệm nếu chậm phát hiện hoặc chậm xử lý những tồn tại thuộc phạm vi quản lý của mình.

Tóm lại, công tác kiểm tra, giám sát cần được đổi mới theo phương châm: phát hiện sớm, cảnh báo sớm, hỗ trợ kịp thời và xử lý dứt điểm. Khi thực hiện tốt những yêu cầu này, các khó khăn, vướng mắc sẽ được giải quyết ngay từ cơ sở, không để tích tụ thành những vấn đề lớn. Qua đó, hiệu lực, hiệu quả quản trị địa phương sẽ được nâng cao, đồng thời củng cố niềm tin của người dân đối với bộ máy nhà nước.
PV:Xin cảm ơn bà!