Doanh nghiệp Việt - lực lượng dẫn dắt tăng trưởng kinh tế
Cập nhật: 06/11/2026
Phiên chợ Lệ Thanh: Cơ hội giao thương các tỉnh giáp biên Việt Nam - Campuchia
Lâm Đồng khai mạc giao lưu kinh tế - văn hóa quốc tế với Hàn Quốc
VOV.VN - Khi mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào vốn, tài nguyên và lao động chi phí thấp ngày càng bị thu hẹp, thì yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng thêm số lượng doanh nghiệp, mà phải hình thành một lực lượng doanh nghiệp Việt đủ năng lực làm chủ công nghệ, dẫn dắt chuỗi giá trị và tạo ra những động lực tăng trưởng mới.
Việt Nam đã và đang bước vào một cuộc chơi mới, không chỉ cần nhiều doanh nghiệp hơn, mà cần những doanh nghiệp đủ sức trở thành “đầu tàu” cho cả nền kinh tế. Nghị quyết 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đã đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi này.
Khi dưđịa của mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào vốn, tài nguyên và lao động chi phí thấp ngày càng bị thu hẹp, thì yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng thêm số lượng doanh nghiệp, mà phải hình thành một lực lượng doanh nghiệp Việt đủ năng lực làm chủ công nghệ, dẫn dắt chuỗi giá trị và tạo ra những động lực tăng trưởng mới.
Nghị quyết số 19-NQ/TW xác định một sự chuyển dịch căn bản: từ mô hình tăng trưởng còn dựa nhiều vào vốn, tài nguyên và lao động chi phí thấp sang mô hình dựa trên năng suất, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 tạo đột phá về thể chế, khoa học - công nghệ, hạ tầng, nhân lực chất lượng cao và các doanh nghiệp Việt dẫn dắt là đầu tầu mũi nhọn cho phát triển kinh tế. Xa hơn, mô hình phát triển mới hướng tới một lực lượng doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh, có năng lực làm chủ công nghệ và giữ vị trí quan trọng trong các ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái phát triển hiện đại.
Trong nhiều năm, khả năng cung cấp lao động với chi phí cạnh tranh, nguồn tài nguyên, đất đai và mở rộng quy mô đầu tư đã góp phần đưa Việt Nam tham gia ngày càng sâu vào chuỗi sản xuất toàn cầu. Nhưng một nền kinh tế muốn tiến lên những nấc thang cao hơn của chuỗi giá trị không thể chỉ dựa vào việc làm nhiều sản phẩm hơn, sử dụng nhiều vốn hơn hay nhiều lao động hơn.
PGS. TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI đánh giá về tiềm năng và vai trò hạt nhân của khối tư nhân đối với mô hình phát triển mới: "Xu hướng bứt phá này của kinh tế tư nhân có thể được coi là nền tảng cốt lõi, là bệ phóng hướng tới mục tiêu xác lập mô hình tăng trưởng kinh tế mới và mục tiêu tăng trưởng 2 con số".
Nhìn lại chặng đường khoảng 20 năm về trước, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn tập trung ở thị trường trong nước, cạnh tranh chủ yếu bằng giá và lợi thế lao động. Đến nay, bức tranh đó đã thay đổi, ở một số ngành nghề, Việt Nam đã hình thành những doanh nghiệp hạt nhân như Vingroup, Viettel, Vinamilk,…
Doanh nghiệp phải chuyển dần từ lợi thế chi phí thấp sang cạnh tranh bằng năng suất, công nghệ, dữ liệu, chất lượng nhân lực và năng lực quản trị. Nếu doanh nghiệp Việt chủ yếu đứng ở khâu gia công, lắp ráp hoặc cung cấp nguyên liệu đơn giản, phần giá trị giữ lại trong nước sẽ còn hạn chế.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV cho rằng, yêu cầu chuyển mô hình tăng trưởng theo hướng lấy năng suất, khoa học - công nghệ và kinh tế số làm động lực thay cho việc phụ thuộc nhiều vào vốn và lao động là cần thiết. Đây cũng chính là phép thử đối với doanh nghiệp Việt.
Chuyển đổi số không thể chỉ dừng ở mua một phần mềm quản trị hay đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử. Công nghệ phải đi vào dây chuyền sản xuất, quản trị dòng tiền, thiết kế sản phẩm, logistics, dự báo thị trường và quá trình ra quyết định.
Tương tự, đổi mới sáng tạo không thể chỉ được hiểu là một phong trào. Nó phải tạo thành năng lực R&D, sáng chế, sản phẩm mới, tài sản trí tuệ và cuối cùng là doanh thu, năng suất và thị trường mới.
Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị quyết 19-NQ/TW là yêu cầu phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp theo các tầng liên kết, tập trung xây dựng doanh nghiệp dẫn dắt, doanh nghiệp đầu chuỗi và hệ sinh thái công nghiệp có sức cạnh tranh cao.
Nghị quyết đồng thời đặt ra cơ chế tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, hợp tác xã, viện nghiên cứu, trường đại học và các trung tâm đổi mới sáng tạo.
Điều này cho thấy “doanh nghiệp dẫn dắt” không nên được hiểu đơn thuần là một số tập đoàn có quy mô thật lớn và cần một chuỗi liên kết tương ứng bổ trợ lẫn nhau.
Nếu chỉ có một số doanh nghiệp lớn mạnh lên nhưng mối liên kết doanh nghiệp trong nước yếu, hiệu ứng lan tỏa về công nghệ và năng suất cũng theo đó sẽ bị hạn chế. Đây là điểm rất quan trọng bởi doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 98% số doanh nghiệp đang hoạt động.
Vì vậy, bài toán chính sách phải giải đồng thời hai yêu cầu: hình thành những doanh nghiệp đủ lớn để cạnh tranh quốc tế và nâng mặt bằng năng lực của hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa. Không thể có một nền kinh tế tự chủ chỉ với vài “shark đầu đàn” phải đứng trên một hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa yếu.
Đánh giá về yêu cầu chuyển đổi tư nhân thành lực lượng sản xuất cốt lõi, TS. Nguyễn Quốc Việt, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách - VEPR cho rằng: “Nhà nước cần chuyển từ “xin - cho”, tiền kiểm và kiểm soát sang kiến tạo, dẫn dắt, hậu kiểm, qua đó mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp và khơi thông các nguồn lực của nền kinh tế".
Vấn đề sẽ không còn gói gọn ở chỗ Việt Nam thu hút được bao nhiêu tỷ USD vốn đầu tư hay có thêm bao nhiêu nhà máy. Quan trọng hơn là sau mỗi dự án đầu tư, doanh nghiệp trong nước học được công nghệ gì, có bao nhiêu doanh nghiệp đủ điều kiện trở thành nhà cung cấp. Doanh nghiệp Việt vì thế cũng phải chuyển từ tư duy “tham gia chuỗi cung ứng” sang mục tiêu cao hơn: nâng vị trí trong chuỗi cung ứng.
Từ gia công sang thiết kế; nhập khẩu công nghệ chuyển dần sang làm chủ công nghệ; từ cung cấp linh kiện đơn giản sang linh kiện có hàm lượng kỹ thuật cao; sản xuất theo đơn đặt hàng sang xây dựng thương hiệu và hệ thống phân phối. Đây mới là nền tảng của năng lực tự chủ kinh tế.
Tuy nhiên, yêu cầu doanh nghiệp đổi mới sẽ khó trở thành hiện thực nếu môi trường thể chế không có sự thay đổi tương ứng. Theo ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), có một số vấn đề căn cơ đang là rào cản sự phát triển của doanh nghiệp.
“Thứ nhất, sự bất định của thể chế đang trở thành chi phí vô hình nhưng rất lớn – đó chính là khoảng trống pháp lý khi văn bản cũ đã bị bãi bỏ trước khi văn bản thay thế có hiệu lực, thiếu sự linh hoạt khi chuyển tiếp, dẫn đến doanh nghiệp rơi vào thế nếu tuân thủ cái cũ thì vướng, không tuân thủ thì bị coi là vi phạm; sự chồng chéo, mâu thuẫn không đồng bộ của một số Luật, văn bản.
Thứ hai, dòng tiền đang bị ách tắc ở nhiều khâu, đặc biệt là khâu hoàn thuế giá trị gia tăng. Thứ ba, tư duy tiền kiểm và chi phí tuân thủ vẫn đè nặng lên doanh nghiệp. Cuối cùng là nguồn lực dành cho đổi mới sáng tạo chưa được khơi thông, thiếu cơ chế chấp nhận rủi ro thực chất; tín dụng vẫn chủ yếu dựa vào bất động sản thế chấp” - ông Hùng chia sẻ.
Tính đến hết tháng 6/2026, Việt Nam có gần 1,062 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, với hơn 17,6 triệu lao động. Nhưng phía sau quy mô đó vẫn là nhiều điểm nghẽn về vốn, đất đai, thủ tục, công nghệ và chi phí tuân thủ.
Theo ông Hồ Sỹ Hùng, những vấn đề như bất định thể chế, sự chồng chéo của một số quy định, dòng tiền bị ách tắc, tư duy tiền kiểm và nguồn lực dành cho đổi mới sáng tạo chưa được khơi thông đầy đủ.
Thực tế chỉ ra rằng, doanh nghiệp khó có thể đầu tư dài hạn cho R&D, công nghệ hay nhân lực nếu môi trường pháp lý thay đổi khó dự báo hoặc nguồn lực của doanh nghiệp phải dành quá nhiều cho thủ tục và chi phí tuân thủ.
Ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam cũng đề nghị phải có cơ chế theo dõi và xử lý kiến nghị của doanh nghiệp, đồng thời tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, đầu tư, môi trường, tín dụng và thủ tục thuế.
“Cần mở rộng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa; doanh nghiệp khởi nghiệp thông qua cho vay dựa trên dòng tiền, hợp đồng, đơn hàng và dữ liệu kinh doanh. Đồng thời có những gói vốn phù hợp, có thể tỉ lệ 1-2% tổng dư nợ của các tổ chức tín dụng. Rà soát chính sách tiền thuê đất theo hướng ổn định, phù hợp với đặc thù từng ngành, tránh điều chỉnh đột biến, vượt khả năng duy trì hoạt động của doanh nghiệp.
Đẩy nhanh thoái vốn Nhà nước tại doanh nghiệp đã cổ phần hóa mà Nhà nước không nắm quyền chi phối, cần có lộ trình cụ thể, công khai, qua đó giải phóng nguồn lực, tăng tính chủ động trong việc đầu tư phát triển kinh doanh của doanh nghiệp” - ông Đặng Hồng Anh nhấn mạnh.
Thách thức lớn nhất của giai đoạn tới không đơn thuần là nâng số lượng doanh nghiệp, mà là thay đổi chất lượng của hệ sinh thái các doanh nghiệp Việt Nam. Một lực lượng doanh nghiệp dẫn dắt tăng trưởng mới phải được thể hiện bằng năng suất cao hơn, tỷ lệ đầu tư cho R&D lớn hơn, khả năng sở hữu công nghệ và tài sản trí tuệ tốt hơn, vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị và khả năng xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp Việt đi cùng.
Từ khóa: doanh nghiệp, nghị quyết 19, Nghị quyết số 19, tăng trưởng kinh tế, phát triển kinh tế,doanh nghiệp,doanh nghiệp việt, phát triển doanh nghiệp việt
Thể loại: Kinh tế
Tác giả: tuệ minh/vov.vn
Nguồn tin: VOVVN