Khoảng cách lớn về năng lực

Tại Hội thảo "Xu hướng và giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu" do Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức chiều 26/5, các chuyên gia và cộng đồng DN cập nhật xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, phân tích vị thế mới của Việt Nam.Từ đó đánh giá cơ hội, thách thức và tiềm năng thực tế của DN nội địa khi gia nhập mạng lưới sản xuất thế giới, thông qua các giải pháp về tài chính, công nghệ, chuẩn hóa năng lựcDN.

Xác định yêu cầu về công nghệ, tiêu chuẩn xanh và năng lực quản trị ngày càng khắt khe, nếu DN muốn tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, bà Vương Thị Oanh, Chuyên viên Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, khoảng cách năng lực giữa DN Việt với yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn khá lớn. Tỷ lệ nội địa hóa ở nhiều ngành công nghiệp chủ lực như điện tử, ô tô hay cơ khí chính xác hiện vẫn ở mức thấp. Trong khi đó, phần lớn DN nội địa mới chỉ tham gia ở các công đoạn có giá trị gia tăng thấp như bao bì, linh kiện đơn giản hoặc gia công cơ bản.

“Nhiều DN nhỏ và vừa vẫn đang vận hành với máy móc cũ, thiếu hệ thống quản trị số, thiếu kỹ sư công nghệ cao và phụ thuộc vào mô hình sản xuất OEM. Điều đó khiến DN nội địa phải cạnh tranh trực tiếp ngay trên sân nhà về nhân lực kỹ thuật, thị phần công nghiệp hỗ trợ và khả năng đáp ứng đơn hàng quy mô lớn. Nếu DN vẫn duy trì mô hình quản trị thủ công, không có khả năng kết nối ERP hay MES với hệ thống của đối tác FDI, nguy cơ bị loại khỏi chuỗi là rất rõ ràng”, bà Oanh nêu thực tế.

Đại diện doanh nghiệp Trà shan tuyết cổ thụ Suối Giàng tham gia trưng bày sản phẩm tại hội thảo cho biết, chương trình mang lại nhiều thông tin hữu ích trong bối cảnh DN nông sản đang chịu áp lực lớn từ các tiêu chuẩn xanh và yêu cầu truy xuất nguồn gốc của thị trường quốc tế. Qua các tham luận, DN hiểu rõ hơn về xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đồng thời tiếp cận thêm các giải pháp công nghệ và logistics nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.“Đây không chỉ là diễn đàn chia sẻ thông tin, còn mở ra cơ hội để DN chè kết nối đối tác, tìm hướng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu”,đại diện DN chia sẻ.

Cơ hội cho doanh nghiệp chuyển mình

Hiện nay, các tập đoàn lớn trên thế giới tiếp tục mở rộng sản xuất tại Việt Nam, từ đó kéo theo nhu cầu nội địa hóa nguồn cung ngày càng lớn nhằm tối ưu logistics và tận dụng ưu đãi thuế quan từ các FTA thế hệ mới. Đại diện Cục Xuất nhập khẩu cho rằng, DN Việt Nam đứng trước cơ hội lớn để thoát khỏi vai trò gia công thuần túy, chủ động trở thành đối tác trực tiếp trong chuỗi sản xuất. Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu của Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, trong đó đặt trọng tâm gia tăng hàm lượng giá trị nội địa trong cơ cấu hàng hóa xuất khẩu.

Từ năm 2026, cục diện địa chính trị và kinh tế thế giới tiếp tục trải qua những biến động sâu sắc, phức tạp. Làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra với tốc độ mạnh mẽ. Xác định bối cảnh này, ông Lê Hoàng Tài, Phó Cục trưởng CụcXúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, các tập đoàn đa quốc gia đang đẩy nhanh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung, nhằm giảm thiểu rủi ro hệ thống thông qua các mô hình dịch chuyển sản xuất tiên tiến.

Trong làn sóng dịch chuyển đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng thu hút sự chú ý đặc biệt nhờ giữ vững được sự ổn định vĩ mô và sở hữu mạng lưới liên kết kinh tế sâu rộng với 17 Hiệp định thương mại tự do đã được ký kết và thực thi. Việt Nam đứng trước cơ hội lớn để khẳng định vị thế, chuyển mình từ 1 mắt xích gia công đơn thuần, thành 1 trung tâm sản xuất và cung ứng quan trọng, có hàm lượng giá trị gia tăng cao trong mạng lưới toàn cầu.

Tuy nhiên, đi kèm với thời cơ chiến lược luôn là những thách thức vô cùng gai góc. Để có thể bước chân vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, các DN nội địa đang phải đối mặt với những tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt. Đó là các rào cản xanh liên quan đến phát triển bền vững, các tiêu chí đánh giá khắt khe về môi trường, xã hội và quản trị, yêu cầu bắt buộc về tối ưu hóa quy trình sản xuất thông qua chuyển đổi số sâu rộng, cũng như tính minh bạch tuyệt đối trong công tác truy xuất nguồn gốc sản phẩm, từ nguyên liệu đầu vào cho đến thành phẩm đầu ra.

"Đứng trước những tiêu chuẩn khắt khe đó, các DN trong nước cần thẳng thắn nhìn nhận vào thực trạng của mình. Nếu không kịp thời nhận diện và có các giải pháp can thiệp mang tính hệ thống, DN Việt Nam sẽ đứng trước nguy cơ bị gạt ra lề của chuỗi giá trị toàn cầu",ông Tài nhấn mạnh.

Nhiều DN cũng cho rằng, bằng góc nhìn chiến lược, hội thảo mở ra cơ hội hợp tác, liên kết kinh doanh bằng cầu nối tri thức và giải pháp thực tiễn, giúp các DN định hình lại lộ trình phát triển và chủ động đầu tư nguồn lực một cách hiệu quả nhất. Đây được xem là bước hỗ trợ quan trọng, giúp DN nội địa nâng cao sức cạnh tranh, nhanh chóng thích ứng với yêu cầu mới của thị trường toàn cầu.