Định vị lại kinh tế Nhà nước theo nguyên tắc thị trường

Phát biểu tại tọa đàm “Để kinh tế Nhà nước dẫn dắt, mở đường trong kỷ nguyên mới” do Báo Tiền Phong tổ chức sáng nay 6/2, TS. Nguyễn Như Quỳnh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế (Bộ Tài chính) cho biết, Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế Nhà nước tiếp tục khẳng định kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế – một quan điểm nhất quán đã được xác lập trong Hiến pháp và các kỳ Đại hội Đảng. Tuy nhiên, theo ông Quỳnh, điểm mới của Nghị quyết là vai trò này được thể hiện toàn diện, rõ nét và cụ thể hơn.

Theo TS. Nguyễn Như Quỳnh, điểm đột phá của Nghị quyết 79 nằm ở cách tiếp cận mới trong định vị kinh tế Nhà nước. Theo đó, nguồn lực Nhà nước được yêu cầu hạch toán đầy đủ, vận hành theo nguyên tắc thị trường, song vẫn phải bảo đảm các mục tiêu kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh.

Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu tách bạch rõ ràng giữa việc sử dụng nguồn lực Nhà nước để cung cấp hàng hóa, dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị với hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp. Điều này nhằm bảo đảm tính minh bạch và công bằng trong đánh giá hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước.

“Nghị quyết 79 xác định tập trung nguồn lực đầu tư phát triển một số tập đoàn, doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt trong các ngành then chốt, chiến lược; đồng thời khuyến khích DNNNđầu tư ra nước ngoài ở những lĩnh vực có lợi thế so sánh hoặc nhu cầu thị trường lớn”, TS. Nguyễn Như Quỳnh nêu rõ.

Cùng với đó là định hướng cơ cấu lại đầu tư, kinh doanh vốn Nhà nước theo hướng chuyên nghiệp, tiến tới hình thành mô hình quỹ đầu tư quốc gia; tập trung phát triển một số đơn vị sự nghiệp công lập quan trọng, có khả năng cạnh tranh quốc tế; đồng thời mở ra các không gian phát triển mới như kinh tế không gian, công nghiệp vũ trụ và các lĩnh vực công nghệ cao mà khu vực tư nhân chưa đủ điều kiện tham gia.

Theo TS. Nguyễn Như Quỳnh, với Nghị quyết 79, vai trò của doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) đã có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây, doanh nghiệp Nhà nước được giao thực hiện vai trò chủ đạo trên diện rộng, thì nay được định vị tập trung vào một số ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược và giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt phát triển.

“Sự thay đổi này đòi hỏi cả cơ quan quản lý Nhà nước và bản thân doanh nghiệp Nhà nước phải điều chỉnh tư duy quản lý, tư duy đầu tư và tầm nhìn phát triển trong giai đoạn mới”, TS. Nguyễn Như Quỳnh nhấn mạnh.

Doanh nghiệp Nhà nước làm “vốn mồi” dẫn dắt các ngành chiến lược

Ở góc độ triển khai, ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính) cho biết, Nghị quyết 79 đặt ra các mục tiêu rất cụ thể và tham vọng đối với khu vực doanh nghiệp Nhà nước.

“Đây là những mục tiêu ở mức cao, đòi hỏi sự nỗ lực rất lớn từ phía các doanh nghiệp”, ông Tuấn nói.

Cụ thể, đến năm 2030, phấn đấu có khoảng 50 doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất khu vực, trong đó có 1–3 doanh nghiệp lọt vào Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Xa hơn, đến năm 2045, mục tiêu có khoảng 60 doanh nghiệp trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn của khu vực và khoảng 5 doanh nghiệp nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất toàn cầu.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Nghị quyết 79 đã đề ra 14 nhóm giải pháp lớn, trong đó giải pháp đặc biệt quan trọng là tập trung đầu tư phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp Nhà nước mạnh, quy mô lớn, đóng vai trò dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược.

Nghị quyết cũng xác định rõ các nhóm ngành, lĩnh vực trọng yếu, bao gồm: quốc phòng, an ninh; năng lượng; vận tải, logistics; tài chính – ngân hàng; khoa học – công nghệ, điện tử – viễn thông, hạ tầng số; khai thác, chế biến khoáng sản chiến lược; hóa chất; xây dựng, vật liệu xây dựng; nông, lâm nghiệp.

Theo ông Doãn Thanh Tuấn, việc lựa chọn lĩnh vực và doanh nghiệp trọng điểm cần dựa trên các tiêu chí chặt chẽ. Trước hết, các ngành được lựa chọn phải thực sự là “mạch máu” của nền kinh tế, có vai trò bảo đảm an ninh quốc gia, an ninh kinh tế và an sinh xã hội, đồng thời là những lĩnh vực khu vực tư nhân không muốn hoặc chưa đủ điều kiện tham gia. Bên cạnh đó, đây phải là các lĩnh vực mang tính chiến lược, có khả năng dẫn dắt chuỗi công nghiệp, tạo nền tảng để hình thành các ngành công nghiệp cốt lõi, có năng lực cạnh tranh.

Về phía doanh nghiệp, các tiêu chí lựa chọn bao gồm: hoạt động trong ngành, lĩnh vực then chốt; có quy mô đủ lớn, hoạt động hiệu quả; đặc biệt là có năng lực phát triển và làm chủ công nghệ nền tảng, có khả năng định hướng, dẫn dắt toàn ngành, làm chủ chuỗi giá trị và kết nối các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác cùng tham gia.

“Vai trò lan tỏa và dẫn dắt của các doanh nghiệp này là yếu tố cốt lõi. DNNNphải đóng vai trò như “vốn mồi”, kích hoạt và dẫn dắt nguồn lực đầu tư của toàn xã hội, từ đó góp phần hoàn thành các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới”, ông Tuấn nhấn mạnh.