Kiểm soát từng tàu cá, siết trách nhiệm từ cơ sở

Sáng 13/10, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp Ban Chỉ đạo Quốc gia về phòng chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) và phát triển bền vững ngành thuỷ sản.

Báo cáo tại cuộc họp Ban Chỉ đạo, các địa phương như TP.HCM, An Giang, Quảng Ngãi, Lâm Đồng, Quảng Ninh… cho biết, sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời chấn chỉnh những hạn chế, đồng thời nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở và lực lượng chức năng. Trọng tâm là quản lý chặt tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, kiểm soát tàu ra vào cảng, xử lý vi phạm về thiết bị giám sát hành trình (VMS) và bảo đảm dữ liệu trên hệ thống thống nhất với tình hình thực tế.

Tại TP.HCM, công tác quản lý tập trung vào nhóm tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, chủ yếu do vướng mắc về đăng kiểm, giấy phép khai thác hoặc chậm hoàn thành các thủ tục theo quy định.

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạnh cho biết, đến tháng 9/2026, thành phố có 385 tàu thuộc nhóm này. Để kiểm soát, địa phương triển khai đồng bộ ba biện pháp: xác định cụ thể tình trạng của từng tàu; kiểm soát trực tiếp tại nơi neo đậu; giao trách nhiệm cho chính quyền cơ sở và lực lượng chức năng tại vùng biển quản lý.

Theo báo cáo của thành phố, 100% tàu cá không đủ điều kiện hoạt động đã được neo chốt tại các vị trí xác định, có tọa độ và hình ảnh phục vụ theo dõi, giám sát. Việc quản lý được thực hiện theo từng phương tiện, gắn thông tin trên hệ thống với kiểm tra thực tế, nhằm hạn chế nguy cơ tàu không đủ điều kiện vẫn ra khơi.

Thời gian tới, TP.HCM tiếp tục quản lý chặt toàn bộ đội tàu, ưu tiên nhóm tàu không đủ điều kiện hoạt động; tăng cường giám sát hành trình, kết nối dữ liệu và phối hợp với các địa phương khác. Thành phố cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, hoàn thiện hệ thống quản trị nghề cá theo hướng liên thông thông tin đăng ký, đăng kiểm, giấy phép khai thác, giám sát hành trình và hoạt động xuất, nhập cảng.

Trong khi đó, Quảng Ninh tập trung hoàn thiện dữ liệu và nâng cao hiệu quả quản lý đội tàu. Phó Chủ tịch UBND TP Quảng Ninh Nguyễn Văn Công cho biết, địa phương đã hoàn thành quản lý thống nhất hơn 4.160 tàu cá từ 6 m trở lên, cập nhật đầy đủ trên hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia VNFishbase.

Tuy nhiên, theo địa phương, hoàn thành cập nhật dữ liệu mới là một phần của yêu cầu quản lý. Việc kiểm tra, đánh giá trách nhiệm tổ chức thực hiện tại cơ sở cần được duy trì thường xuyên; công tác phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm phải bảo đảm đúng quy định, kịp thời, dứt điểm, không để vụ việc kéo dài hoặc phát sinh điểm nóng.

Thực tế này đặt ra yêu cầu các địa phương phải gắn trách nhiệm của từng đơn vị với tình trạng cụ thể của đội tàu. Dữ liệu đăng ký, đăng kiểm và giấy phép cần được đối chiếu với hiện trạng phương tiện, vị trí neo đậu và điều kiện hoạt động. Những tàu đã xóa đăng ký, tàu không đủ điều kiện hoặc tàu thuộc diện nguy cơ cao phải được rà soát, theo dõi chặt chẽ, tránh tình trạng thông tin trên hệ thống không phản ánh đúng thực tế.

Cùng với quản lý tàu cá tại địa phương, các tỉnh, thành phố cần tăng cường phối hợp trong kiểm soát tàu khai thác ngoài địa bàn; thực hiện khai báo rời, cập cảng trên hệ thống điện tử eCDT; rà soát việc xóa đăng ký tàu cá và xử lý các vụ việc tàu cá bị nước ngoài bắt giữ còn tồn đọng hoặc mới phát sinh. Những trường hợp vi phạm quy định về mất kết nối VMS, vượt ranh giới cho phép khai thác trên biển cũng cần được xác minh, xử lý theo quy định.

Hoàn thiện dữ liệu, xử lý dứt điểm vi phạm

Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo, công tác quản lý tàu cá được đánh giá đang từng bước chuyển từ phương thức dựa nhiều vào hồ sơ thủ công sang khai thác dữ liệu điện tử. Việc kết nối thông tin về đội tàu, giám sát hành trình và truy xuất nguồn gốc góp phần hỗ trợ cơ quan chức năng theo dõi hoạt động khai thác, đồng thời nâng cao khả năng kiểm tra, đối chiếu giữa các khâu.

Theo báo cáo tại cuộc họp, số tàu cá Việt Nam bị nước ngoài bắt giữ giảm qua các năm: từ 65 tàu năm 2023 xuống 58 tàu năm 2024, 35 tàu năm 2025 và 13 tàu trong 9 tháng năm 2026. Tuy nhiên, riêng tháng 9/2026 vẫn có 5 tàu vi phạm. Kết quả này cho thấy nguy cơ khai thác trái phép vẫn còn, đòi hỏi các địa phương duy trì kiểm soát thường xuyên, không chủ quan trước những chuyển biến đã đạt được.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tiếp tục khắc phục đầy đủ 38 khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC), bảo đảm kết quả thực hiện có thể kiểm chứng. Trong đó, việc rà soát, cập nhật dữ liệu tàu cá phải đi đôi với kiểm tra thực địa; không để tàu đã xóa đăng ký hoặc không đủ điều kiện vẫn hoạt động, không để dữ liệu thiếu hoặc chậm cập nhật làm ảnh hưởng đến hiệu quả giám sát và truy xuất nguồn gốc thủy sản.

Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố ven biển được yêu cầu trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả chống khai thác IUU tại địa phương. Các địa phương phải khẩn trương rà soát, huy động lực lượng công an, quân đội ở cơ sở phối hợp với chính quyền địa phương, hoàn thành cập nhật 100% dữ liệu lên hệ thống VNFishbase. Việc báo cáo phải thống nhất với hồ sơ quản lý và tình hình thực tế, tránh tình trạng hoàn thành trên hệ thống nhưng chưa được kiểm chứng ngoài thực địa.

Bên cạnh đó, các lực lượng chức năng cần phối hợp kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến, nhất là tại các vùng biển giáp ranh, chồng lấn; tăng cường phát hiện và xử lý hành vi gian lận nguồn gốc thủy sản, tổ chức đưa tàu đi khai thác trái phép. Bộ Nông nghiệp và Môi trường được yêu cầu tăng cường trao đổi với EC, tiếp nhận và làm rõ các vấn đề liên quan, đồng thời nghiên cứu, nhân rộng những mô hình quản lý hiệu quả tại địa phương.

Mục tiêu gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU trong năm 2026 đòi hỏi các giải pháp phải được triển khai đồng bộ, từ hoàn thiện dữ liệu, kiểm soát đội tàu đến xử lý nghiêm vi phạm. Cùng với đó, phát triển sản xuất hợp pháp, nâng cao giá trị thủy sản và bảo đảm sinh kế ổn định cho ngư dân cũng là những nhiệm vụ cần được chú trọng, góp phần xây dựng ngành thủy sản minh bạch, có trách nhiệm và phát triển bền vững.