Ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường hiện hành, chất thải rắn sinh hoạt được phân thành ba nhóm gồm chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm và chất thải sinh hoạt khác. Tuy nhiên, quá trình triển khai thời gian qua cho thấy điều kiện hạ tầng thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải cũng như năng lực quản lý giữa các địa phương còn nhiều khác biệt.

Theo ông Tăng Thế Cường, dự thảo luật sửa đổi vẫn giữ nguyên nguyên tắc tách riêng nhóm chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế nhưng trao quyền cho UBND cấp tỉnh lựa chọn phương án phân loại cụ thể phù hợp với điều kiện thực tế, công nghệ xử lý và hạ tầng hiện có.

Đây được xem là bước điều chỉnh đáng chú ý so với dự thảo từng được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra lấy ý kiến hồi tháng 4/2026. Khi đó, cơ quan soạn thảo đề xuất hai phương án gồm giữ nguyên mô hình phân loại rác thành ba nhóm hoặc đơn giản hóa còn hai nhóm bằng cách gộp chất thải thực phẩm vào nhóm chất thải sinh hoạt khác.

Tuy nhiên, thay vì áp dụng một mô hình thống nhất trên toàn quốc, dự thảo mới lựa chọn hướng phân cấp cho địa phương quyết định cách thức tổ chức thực hiện.

Theo báo cáo đánh giá thi hành Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, việc phân loại rác tại nguồn sau nhiều năm triển khai vẫn chủ yếu dừng ở quy mô thí điểm và chưa được thực hiện đồng bộ trên phạm vi cả nước. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự thiếu đồng bộ giữa quy định pháp luật, hạ tầng thu gom - xử lý chất thải và cơ chế tổ chức thực hiện.

Số liệu của Cục Môi trường cho thấy, đến giữa năm 2025 chỉ có 34 trong số 63 tỉnh, thành phố trước sáp nhập triển khai mô hình phân loại rác tại nguồn, song chưa có địa phương nào thực hiện trên phạm vi toàn tỉnh.

Hiện khoảng 63% lượng chất thải rắn sinh hoạt trên cả nước vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, trong đó nhiều bãi chôn lấp chưa đáp ứng yêu cầu vệ sinh môi trường. Trong khi đó, rác thực phẩm chiếm hơn một nửa tổng lượng chất thải sinh hoạt phát sinh nhưng năng lực xử lý thành phân hữu cơ mới đạt khoảng 13%.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy dù người dân đã thực hiện phân loại rác tại nguồn, chất thải sau đó vẫn được thu gom chung do thiếu phương tiện vận chuyển và hệ thống xử lý riêng biệt. Bên cạnh đó, không ít địa phương gặp khó khăn về quỹ đất, nguồn vốn đầu tư hoặc vẫn phụ thuộc vào các dự án xử lý rác bằng công nghệ chôn lấp đã được ký kết từ nhiều năm trước.

Tại Hải Phòng, tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được xử lý bằng phương pháp chôn lấp có thời điểm lên tới khoảng 85%, cao hơn nhiều so với mục tiêu giảm tỷ lệ chôn lấp xuống dưới 30% theo định hướng quản lý chất thải quốc gia.

Theo ông Tăng Thế Cường, việc tăng quyền chủ động cho địa phương được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình triển khai, giúp các tỉnh, thành phố lựa chọn mô hình phân loại phù hợp với điều kiện thực tế, từng bước nâng cao tỷ lệ tái chế, giảm lượng chất thải phải chôn lấp và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn.

Dự kiến, dự thảo Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp vào tháng 10/2026.