4 nhóm chính sách trọng tâm

Ngày 2/6, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội nghị tham vấn chính sách Luật Phòng, chống thiên tai (thay thế) với sự tham gia của nhiều ban, bộ, ngành, chuyên gia và địa phương. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dự thảo luật mới tập trung xử lý 4 nhóm vấn đề lớn đang gây nhiều vướng mắc trong thực tiễn.

Nhóm đầu tiên là phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa các cơ quan từ Trung ương tới địa phương trong công tác phòng chống và khắc phục hậu quả thiên tai; đồng thời xây dựng chính sách đặc thù cho lực lượng làm công tác phòng chống thiên tai.

Hiện nay, công tác chỉ đạo và điều phối còn chồng chéo giữa Bộ Quốc phòng và Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Trong khi Bộ Quốc phòng là cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia thì Bộ Nông nghiệp và Môi trường lại trực tiếp tham mưu, triển khai các nhiệm vụ chuyên môn về phòng chống thiên tai.

Điều này dẫn tới tình trạng “một nhiệm vụ nhưng có tới hai cơ quan thường trực”, gây khó khăn trong điều hành và phối hợp khi xảy ra thiên tai lớn.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất trở thành cơ quan thường trực trong công tác phòng chống thiên tai nhằm bảo đảm thống nhất đầu mối chỉ huy, điều phối và tổng hợp thiệt hại.

Nhóm chính sách thứ hai liên quan tới thẩm quyền tổng hợp thiệt hại, nhu cầu cứu trợ và hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai. Theo cơ quan soạn thảo, hiện quy định pháp luật còn chồng chéo giữa Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia và Bộ Tài chính về đề xuất sử dụng nguồn dự phòng ngân sách nhà nước.

Nhóm thứ ba là thống nhất đầu mối kêu gọi, tiếp nhận hỗ trợ khẩn cấp từ quốc tế trong các tình huống thiên tai. Dự thảo đề xuất giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm đầu mối thay vì cơ chế phân tán như hiện nay.

Nhóm chính sách cuối cùng tập trung vào việc bảo đảm yêu cầu phòng chống thiên tai trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, hạ tầng và đô thị nhằm hạn chế nguy cơ ngập lụt, sạt lở và cản trở thoát lũ.

Sửa đổi cần bảo đảm tính đồng bộ, tránh tình trạng sửa một luật kéo theo hàng loạt luật khác phải điều chỉnh

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn 2020-2025, thiên tai tại Việt Nam diễn biến ngày càng cực đoan và khó lường với 21/22 loại hình thiên tai đã xuất hiện. Trung bình mỗi năm thiên tai khiến khoảng 302 người chết và mất tích, thiệt hại kinh tế hơn 45.000 tỷ đồng. Riêng năm 2025, thiệt hại do thiên tai ước tính lên tới hơn 104.700 tỷ đồng, mức cao nhất từ trước tới nay.

Nhiều chuyên gia tại hội nghị đề nghị bổ sung mạnh hơn các chính sách về chuyển đổi số, dữ liệu lớn (Big Data), AI và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia liên thông phục vụ công tác dự báo, cảnh báo sớm thiên tai.

Các địa phương cũng phản ánh nhiều bất cập sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp khiến công tác chỉ huy, phối hợp ứng phó thiên tai ở cơ sở còn lúng túng.

Đại diện Bộ Quốc phòng cho rằng, cần làm rõ hơn vai trò giữa các cơ quan để tránh chồng chéo, đồng thời khẳng định lực lượng vũ trang vẫn giữ vai trò nòng cốt trong công tác cứu hộ, cứu nạn khi thiên tai xảy ra.

Trong khi đó, đại diện Bộ Tư pháp và nhiều chuyên gia đồng tình với việc xây dựng luật thay thế nhưng lưu ý cần rà soát kỹ ngôn ngữ pháp lý để bảo đảm thống nhất với các luật hiện hành, tránh phát sinh thêm thủ tục hành chính.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau hai lần sửa đổi vào các năm 2020 và 2025, tổng số điều dự kiến sửa đổi, bổ sung của Luật Phòng, chống thiên tai đã vượt quá một nửa số điều hiện hành. Vì vậy, việc xây dựng luật mới thay thế toàn diện là cần thiết nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ, hiện đại và phù hợp với bối cảnh thiên tai ngày càng khốc liệt do biến đổi khí hậu.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, Luật Phòng, chống thiên tai là luật tổng hợp, liên quan nhiều lĩnh vực nên việc sửa đổi cần bảo đảm tính đồng bộ, tránh tình trạng sửa một luật kéo theo hàng loạt luật khác phải điều chỉnh.

Theo ông Hiệp, dự thảo luật lần này cần tập trung vào các vấn đề mới như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, dữ liệu lớn, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo, cảnh báo thiên tai và vận hành hồ chứa. “Công nghệ hiện nay cho phép dự báo theo thời gian thực thì luật cũng phải mở đường cho việc đó”, ông Hiệp nói.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng các chính sách đủ mạnh về hạ tầng chống chịu thiên tai, quy hoạch dân cư, quỹ đất di dân và cơ chế vận hành liên hồ chứa.