Đề nghị làm rõ cơ chế bố trí vốn và điều phối liên vùng

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 6/8, thảo luận tại tổ về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, các đại biểu Quốc hội Đoàn thành phố Hà Nội bày tỏ thống nhất cao với sự cần thiết đầu tư dự án.

Theo các đại biểu, đây không chỉ là công trình hạ tầng giao thông trọng điểm giúp giảm áp lực giao thông cho khu vực Thủ đô mà còn mở ra không gian phát triển mới, thúc đẩy liên kết vùng và khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế của các địa phương.

Tham gia thảo luận, đại biểu Quốc hội Dương Đức Hải bày tỏ đồng tình với phương án ưu tiên đầu tư khoảng 116 km đoạn phía Đông của tuyến trong giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, theo đại biểu, đường Vành đai 5 chỉ phát huy đầy đủ hiệu quả khi được đầu tư khép kín toàn tuyến, vì vậy cần quan tâm chuẩn bị đầu tư đối với đoạn đi qua địa bàn Hà Nội.

Đại biểu đề nghị trong giai đoạn 2026-2030 cần bố trí nguồn vốn cho công tác chuẩn bị đầu tư, cắm mốc giới và từng bước thực hiện giải phóng mặt bằng để tạo quỹ đất cho đoạn tuyến qua Thủ đô.

Để bảo đảm tính khả thi, đại biểu Dương Đức Hải kiến nghị quy định rõ cơ cấu vốn giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương đối với từng dự án thành phần. Đồng thời, HĐND cấp tỉnh cần ban hành nghị quyết cam kết bố trí đầy đủ phần vốn đối ứng trước khi phê duyệt dự án đầu tư.

Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất quy định rõ các mốc giải ngân theo từng năm để làm cơ sở theo dõi, đánh giá và xây dựng cơ chế xử lý đối với những dự án thành phần chậm tiến độ hoặc địa phương không bố trí đủ vốn theo cam kết, như điều chuyển vốn, thay đổi cơ quan chủ quản và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, đại biểu Dương Đức Hải cho rằng cần quán triệt nguyên tắc tái định cư phải đi trước một bước, hoàn thành các khu tái định cư với đầy đủ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội trước khi ban hành quyết định thu hồi đất.

Đối với ba dự án thành phần do thành phố Hà Nội làm cơ quan chủ quản, đại biểu đề nghị làm rõ trong Nghị quyết việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026, đặc biệt là cơ chế tách công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành các dự án độc lập nhằm tạo thuận lợi cho việc huy động và sử dụng nguồn lực.

Ngoài ra, đại biểu kiến nghị thành lập Ban Chỉ đạo liên vùng do Chính phủ đứng đầu để thống nhất chỉ đạo các vấn đề liên tỉnh như tiến độ, đơn giá, nguồn vật liệu xây dựng và các nội dung phát sinh trong quá trình triển khai, đồng thời quy định chế độ báo cáo Quốc hội hằng năm về tiến độ và kết quả giải ngân trên toàn tuyến.

Bổ sung định hướng phát triển hạ tầng xanh và khai thác hiệu quả quỹ đất

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan đề nghị bổ sung định hướng phát triển hạ tầng xanh và hạ tầng số ngay trong Nghị quyết về chủ trương đầu tư nhằm đáp ứng mục tiêu phát thải ròng bằng "0" và thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia.

Theo đại biểu, cần bổ sung quy định dự án được đầu tư theo định hướng hạ tầng xanh, hạ tầng số, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững. Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ cụ thể hóa trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư các yêu cầu về hệ thống giao thông thông minh, cơ sở dữ liệu số, vật liệu xanh, công nghệ tiết kiệm năng lượng, quản lý phát thải carbon và các giải pháp nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan cũng đề nghị nguyên tắc đầu tư phải gắn với quy hoạch sử dụng đất, phát triển không gian kinh tế và khai thác hiệu quả quỹ đất hai bên tuyến theo quy hoạch được phê duyệt, qua đó hình thành các trung tâm logistics, công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và dịch vụ của toàn Vùng Thủ đô.

Bên cạnh đó, đại biểu kiến nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất theo hướng công khai, minh bạch, kiểm soát đầu cơ và ưu tiên sử dụng nguồn thu để tái đầu tư phát triển hạ tầng.

Cùng quan điểm, đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà bày tỏ ủng hộ cơ chế đặc thù cho phép thu hồi đất một lần theo quy mô quy hoạch và giữ lại một phần nguồn thu từ khai thác quỹ đất hai bên tuyến để tái đầu tư.

Theo đại biểu, việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên toàn tuyến ngay từ đầu sẽ góp phần khắc phục tình trạng chậm tiến độ, đội vốn do giải phóng mặt bằng kéo dài. Đồng thời, cơ chế khai thác quỹ đất hai bên tuyến cũng phù hợp với mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), góp phần tạo nguồn lực theo nguyên tắc "lấy hạ tầng nuôi hạ tầng", giảm áp lực cho ngân sách nhà nước.

Cần xác định rõ lộ trình ưu tiên đầu tư

Tham gia góp ý, đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Việt cho rằng khi được đầu tư, đường Vành đai 5 sẽ mở ra không gian phát triển rất lớn cho Hà Nội, đặc biệt đối với những khu vực còn nhiều tiềm năng nhưng hạ tầng giao thông chưa đồng bộ như Hương Sơn, Mỹ Đức, Ba Vì và một số địa bàn phía Tây Thủ đô.

Theo đại biểu, khi kết nối giao thông được cải thiện, các khu vực này sẽ có điều kiện thu hút nhà đầu tư, phát triển các loại hình du lịch sinh thái, du lịch tâm linh và hình thành chuỗi liên kết với các điểm đến như Tràng An, Bái Đính (Ninh Bình), Ba Vì và Hòa Bình.

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đề nghị cần tính toán kỹ lộ trình đầu tư, xác định rõ các hạng mục ưu tiên triển khai trước, những nội dung cần đưa vào quản lý ngay và các giải pháp khai thác hiệu quả quỹ đất hai bên tuyến để tạo thêm nguồn lực phát triển.

Đồng thời, cấp ủy và chính quyền các địa phương cần chủ động làm tốt công tác tuyên truyền, vận động người dân tạo sự đồng thuận trong bồi thường, giải phóng mặt bằng, góp phần đẩy nhanh tiến độ và nâng cao hiệu quả thực hiện dự án.