Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng nay (23/8), Quốc hội thảo luận tại hội trường về về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách áp dụng cho việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh và Dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân.

Theo đó, 3 di tích được xem xét di dời gồm đền Tân Trăn, đình Đông Côi và đình Tam Sơn.Theo hồ sơ, 3 di tích đều đã được Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh xếp hạng di tích cấp tỉnh. Trong đó, đền Tân Trăn, xã Lâm Thao nằm trong phạm vi Dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân; đình Đông Côi, phường Thuận Thành và đình Tam Sơn, xã Lương Tài nằm trong phạm vi Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua tỉnh Bắc Ninh.

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH TP Huế) cho biết, qua nghiên cứu các hồ sơ, đại biểu Nguyễn Thị Sửu tán thành với dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc di chuyển cácdi tích. Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng, cần nhìn nhận rõ cả từ 2 phía. Phía trước là những công trình hạ tầng chiến lược tương lai, phía sau là những di tích mang theo ký ức lịch sử, tín ngưỡng và bản sắc cộng đồng.

Đình Đông Côi và đình Tam Sơn đều là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh của Bắc Ninh. Đông Côi là không gian thờ phụng 3 vị Thành hoàng mà theo truyền thống địa phương là ba anh em họ Nguyễn có công giúp Triệu Quang Phục chống quân Lương vào thế kỷ thứ 6. Các vị được các triều đại về sau phong sắc ban Mỹ tự và được nhân dân giữ gìn hương hỏa.

Trải qua chiều dài lịch sử, đến nay,di tích vẫn gắn bó mật thiếtvới đời sống của cộng đồng dân cư. Đình là nơi sinh hoạt tín ngưỡng lễ hội và kết nối ký ức làng quê. Đây chính là đặc trưng của vùng Kinh Bắc, nơi truyền thống đình chùa lễ hội và các tư liệu sắc phong tạo nên một không gian văn hóa liên tục qua nhiều thế hệ.

Đình Tam Sơn cũng cho thấy một lớp giá trị tương tự. Những tư liệu còn lưu giữ và sinh hoạt tín ngưỡng tại đình cho thấy đây là một thiết chế văn hóa của làng, nơi đạo lý uống nước nhớ nguồn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Vì vậy, nếu phải di chuyển không thể cho rằng đó chỉ là tháo dỡ một công trình rồi dựng lại ở một nơi khác.

Song, đặt cạnh những giá trị văn hóa ấy là quy mô, tính cấp thiết của các dự án. Riêng với dự án tuyến đường kết nối cảng hàng không quốc tế Gia Bình được xác định là một bộ phận của yêu cầu phát triển hạ tầng chiến lược cần hoàn thành đồng bộ để phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027. Dự án doanh trại gắn với yêu cầu quốc phòng an ninh. Cơ quan thẩm tra đánh giá việc hoàn thành đồng bộ cảng hàng không quốc tế Gia Bình có tuyến đường kết nối là nhiệm vụ cấp bách có yêu cầu tiến độ rất cao.

Vì vậy, đây không phải là những dự án có thể tùy tiện kéo dài tiến độ. Đại biểu Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh, vấn đề đặt ra là làm thế nào để phát triển mà không làm mất những giá trị cốt lõi của di sản. Tán thành việc Quốc hội cho phép di chuyển đình Đông Côi và đình Tam Sơn nhưng phải kèm nhữngđiều kiện pháp lý đủ chặt.

Từ thực tiễn đó, đại biểu Nguyễn Thị Sửuđề nghị dự thảoNghị quyết phải xác định rõ phạm vi, chỉ 2 di tích này trong phạm vi dự án tuyến đường kết nối cảng hàng không quốc tế Gia Bình với thủ đô Hà Nội. Không được dùng cơ chế hướng dẫn để mở rộng thêm đối tượng.

Thứ hai, việc di chuyển phải được đặt trong cơ chế đặc thù được Quốc hội quyết định tại Điều 2 Nghị quyết 256 ban hành năm 2025. Nhưng đồng thời phải có phương án cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định bảo đảm tối đa bảo tồn tối đa các yếu tố cấu thành và phát huy giá trị di tích sau di chuyển.

Thứ ba, công khai minh bạch và tham vấn cộng đồng phải là yêu cầu bắt buộc. Người dân không chỉ được biết di tích sẽ chuyển đến đâu mà phải được tham gia vào quá trình xây dựng phương án bảo tồn đời sống văn hóa gắn với di tích. Đây cũng là yêu cầu được cơ quan thẩm định nhấn mạnh.

Thứ tư, trách nhiệm phải đi cùng thẩm quyền. UBND tỉnh Bắc Ninh phải chịu trách nhiệm về hồ sơ khoa học, phạm vi ranh giới, phương án di chuyển và kết quả bảo tồn. Chính phủ chịu trách nhiệm chỉ đạo hướng dẫn kiểm tra và xử lý các cái vấn đề vượt thẩm quyền.

“Một con đường có thể mở ra không gian phát triển mới, một sân bay có thể tạo động lực mới cho cả vùng, một công trình quốc phòng an ninh có thể đáp ứng những yêu cầu chiến lược của đất nước. Nhưng một di tích khi mất đi những giá trị cốt lõi thì không thể không có gì tạo dựng lại. Bởi vậy tôi ủng hộ di chuyển nhưng xin nhấn mạnh một nguyên tắcdi chuyển không có nghĩa là làm cho di tích ở một chỗ khác, di chuyển phải làm một giải pháp để di sản tiếp tục tồn tại, tiếp tục được cộng đồng nhận diện, thực hành và truyền lại để chúng ta không phải lựa chọn giữa tương lai và quá khứmà là nối quá khứ với tương lai bằng một quyết định có trách nhiệm của Quốc hội”, đại biểu Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh.

Phát biểu làm rõ trước Quốc hội về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, đối với di tích đền Tân Trăn, Chính phủ sẽ chỉ đạo rà soát hiện trạng và các vấn đề liên quan đến nội dung tôn giáo và chưa đưa vào Nghị quyết này.

Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo Nghị quyết của Quốc hội theo tinh thần này và gửi báo cáo Quốc hội kèm theo báo cáo tiếp thu giải trình số 490 của Bộ Văn hóa, Thể thao vàDu lịch. Chính phủ sẽ tiếp tục tiếp thu hoàn thiện theo ý kiến của đại biểu, hoàn thiện hồ sơ dự án của Quốc hội và đặc biệt là chú trọng vấn đề trong quá trình tổ chức thực hiệnquy định của pháp luật có liên quan nhằm bảo tồn tối đa và phát huy giá trị của di tích, bảo đảm công khai minh bạch khách quan có tham vấn ý kiến của người dân và chỉ thực hiện khi thực sự cần thiết, không còn biện pháp thay thế để bảo tồn tại chỗ bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển theo đúng quan điểm của Đảng, Nhà nước và các quy định của pháp luật.

Trước ý kiến của đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho rằng: “Việc di chuyển di tích đền, đình đến địa điểm mới mang những yếu tố rất truyền thống và gắn với làng xã, gắn với cộng đồng dân cư và khi mà cộng đồng dân cư di chuyển, chúng tôi nghĩ rằng đình làng đi theo người dân cũng là điều phù hợp. Việc di chuyển đến địa điểm mới phải đảm bảo thực hiện theo đúng quy trình về tu bổ di tích, giữ gìn tối đa các yếu tố gốc của cấu thành di tích thực hiện theo các quy định của pháp luật và tiếp tục phát huy cái giá trị di sản để không chỉ là di chuyển địa điểm màtinh thần hồn cốt của đình, đền gắn với làng xã, gắn với truyền thống văn hóa lịch sử của các làng xã,dân tộcsẽ tiếp tục được phát huy giá trị trong địa điểm mới. Theo thẩm quyền thì UBND tỉnh Bắc Ninh sẽ tổ chức thực hiện và Chính phủ sẽ có trách nhiệm hướng dẫn theo sát trong quá trình này để bảo đảm được thực hiện theo đúng quy định và mục tiêu đề ra".