Chiều 3/8, thảo luận tại tổ về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong triển khai các dự án, công trình phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc (tỉnh An Giang), nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị xây dựng cơ chế đủ rõ để bảo vệ cán bộ dám làm, khắc phục tâm lý "co cụm, đùn đẩy", đồng thời kiểm soát chặt chẽ nguy cơ trục lợi, thất thoát, lãng phí trong quá trình thực hiện.

Thảo luận tại tổ chiều 3/8 về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong triển khai các dự án, công trình phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc (tỉnh An Giang), các đại biểu Quốc hội thống nhất với sự cần thiết ban hành nghị quyết. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng cần quy định chặt chẽ phạm vi áp dụng, bảo đảm không để cơ chế đặc thù bị lợi dụng để trục lợi, đồng thời tạo hành lang pháp lý đủ rõ để cán bộ yên tâm triển khai các dự án trọng điểm.

Không để cơ chế đặc thù bị lợi dụng để trục lợi

Đại biểu Nguyễn Ngọc Hà, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị, nhấn mạnh APEC 2027 là lần thứ hai Việt Nam đăng cai tổ chức Hội nghị Cấp cao APEC, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về chính trị, đối ngoại đối với đất nước.

Đồng tình với việc Quốc hội ban hành nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù, đại biểu cho rằng cần làm rõ bản chất những điểm nghẽn đang phát sinh là do quy định của pháp luật hay do quá trình tổ chức thực hiện. Đây là cơ sở để Quốc hội xem xét, quyết định các cơ chế đặc thù phù hợp.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Hà, cần rà soát kỹ từng chính sách cụ thể để bảo đảm đúng thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời theo sát quá trình sửa đổi, hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện hành nhằm bảo đảm tính thống nhất giữa nghị quyết và các luật liên quan.

Đại biểu cũng lưu ý, Đặc khu Phú Quốc không chỉ là địa bàn phát triển kinh tế, du lịch mà còn giữ vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh ở khu vực Tây Nam của Tổ quốc. Vì vậy, việc triển khai các dự án cần đi kèm đánh giá tác động và các giải pháp bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Đối với phạm vi điều chỉnh của dự thảo nghị quyết, đại biểu đề nghị xác định rõ danh mục các dự án được áp dụng cơ chế đặc thù, tránh mở rộng sang các dự án khác, đồng thời bảo đảm tính khả thi và không hợp thức hóa các sai phạm có động cơ vụ lợi.

"Các cơ chế, chính sách không được lợi dụng để trục lợi; phải kiểm soát lãng phí, tiêu cực nhằm bảo đảm các dự án, công trình phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027 hoàn thành đúng tiến độ, góp phần thực hiện nhiệm vụ chính trị, đối ngoại của đất nước", đại biểu Nguyễn Ngọc Hà nhấn mạnh.

Đề xuất ba nhóm giải pháp đẩy nhanh tiến độ

Đại biểu Phạm Văn Thắng, Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang, cho rằng Đặc khu Phú Quốc nằm ở khu vực biển tiếp giáp Malaysia và Campuchia, vì vậy việc tổ chức APEC 2027 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về chính trị, đối ngoại, kinh tế, quốc phòng và an ninh, đồng thời là cơ hội để Phú Quốc bứt phá trở thành trung tâm du lịch tầm cỡ quốc tế.

Theo đại biểu, quỹ thời gian từ nay đến năm 2027 không còn nhiều, trong khi khối lượng công việc của các dự án rất lớn. Vì vậy, cần triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp.

Thứ nhất, đột phá về thủ tục đầu tư, quy hoạch, đất đai; rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư; cho phép áp dụng các cơ chế chỉ định thầu, đấu thầu đối với hạ tầng sân bay.

Thứ hai, thực hiện song song các thủ tục điều chỉnh quy hoạch cục bộ, đánh giá tác động môi trường, giao đất; rút ngắn thời gian thẩm định từ 6 đến 9 tháng; đồng thời tháo gỡ khó khăn về nguồn vật liệu xây dựng thông qua cơ chế đặc thù trong khai thác khoáng sản.

Thứ ba, áp dụng cơ chế thanh quyết toán linh hoạt, cho phép thanh toán theo tiến độ thực hiện thay vì chờ quyết toán toàn bộ dự án, qua đó tháo gỡ khó khăn về dòng tiền cho các nhà thầu.

Cần cơ chế bảo vệ cán bộ, khắc phục tâm lý "co cụm, đùn đẩy"

Đại biểu Trương Hồ Hải, Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang, cho rằng nghị quyết sẽ là "đòn bẩy" quan trọng giúp Phú Quốc chuẩn bị tốt nhất cho APEC 2027, góp phần nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, theo đại biểu, đây là dự án có tiến độ rất gấp trong bối cảnh nhiều dự án lớn thời gian qua đang được thanh tra, kiểm tra, điều tra, khiến không ít cán bộ, đơn vị thực hiện nảy sinh tâm lý e ngại.

Đại biểu chỉ rõ, đặc thù của các dự án phục vụ APEC 2027 là vừa thi công, vừa hoàn thiện thủ tục pháp lý, nên tiềm ẩn những rủi ro pháp lý mang tính khách quan.

"Các dự án phục vụ APEC 2027 vừa làm, vừa hoàn thiện thủ tục thi công song song nên có rủi ro pháp lý thuần túy của các hành vi. Hệ quả là cán bộ, ban quản lý dự án và nhà thầu sẽ rơi vào tâm lý làm thì sợ vướng pháp luật, không làm thì chậm tiến độ, bị đánh giá yếu kém, dẫn đến tình trạng 'co cụm, đùn đẩy'", đại biểu Trương Hồ Hải nêu.

Đại biểu kiến nghị nghị quyết cần quy định rõ trường hợp nào được bảo vệ, trường hợp nào phải chịu trách nhiệm; xác định cụ thể động cơ, mục đích, bản chất sai phạm và trách nhiệm của từng chủ thể trong chỉ đạo, điều hành để cán bộ yên tâm thực hiện nhiệm vụ.

Theo đại biểu, dù yêu cầu tiến độ rất gấp nhưng các quy định vẫn phải cụ thể, rõ ràng bởi ranh giới giữa sai sót khách quan và vi phạm pháp luật là rất mong manh. Nếu thiếu cơ chế bảo vệ phù hợp sẽ dẫn đến nguy cơ mất cán bộ, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án.

Vẫn bảo đảm đầy đủ quy trình, không bỏ sót quy định của pháp luật

Là địa phương trực tiếp triển khai các dự án phục vụ APEC 2027, ôngLê Quang Tùng, Bí thư Tỉnh ủy An Giang, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh An Giang, cho biết nhiều thủ tục sẽ phải thực hiện song song với quá trình thi công, như phê duyệt thiết kế, thẩm định phòng cháy, chữa cháy... bởi nhiều công trình chưa có tiền lệ, nếu hoàn tất toàn bộ thủ tục trước khi triển khai có thể mất tới một năm.

Theo Bí thư Tỉnh ủy An Giang, việc áp dụng cơ chế đặc thù không đồng nghĩa với việc bỏ qua quy định của pháp luật.

"Các thủ tục của dự án APEC dù có thực hiện theo trình tự đặc thù nhưng không bỏ sót bất kỳ quy định nào của Nhà nước. Trong quá trình triển khai, tỉnh và các đơn vị đều có kiểm toán đồng hành, kiểm tra khối lượng nhằm bảo đảm không xảy ra thất thoát", ông Lê Quang Tùng khẳng định.

Ông cũng thông tin về các mốc tiến độ của các công trình trọng điểm phục vụ APEC 2027. Theo đó, sân bay dự kiến hoàn thành trong tháng 3/2027; Trung tâm Hội nghị hoàn thành trước ngày 30/4/2027; tuyến giao thông trục chính hoàn thành trong tháng 6/2027; các hạng mục cấp nước sạch và xử lý nước thải hoàn thành trước tháng 6/2027; đến tháng 9/2027, các nhà đầu tư dự kiến hoàn thành thêm khoảng 14.000 phòng khách sạn.

Nhấn mạnh APEC 2027 là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của tỉnh, Bí thư Tỉnh ủy An Giang cho biết địa phương đang tập trung động viên đội ngũ cán bộ trong bối cảnh có nhiều người xin nghỉ công tác, đồng thời đã ban hành bốn chỉ thị nhằm tăng cường phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong triển khai các dự án.

"Nghị quyết sẽ tạo thêm niềm tin để đội ngũ cán bộ yên tâm triển khai nhiệm vụ. Các cơ chế đặc thù được xây dựng trên cơ sở kế thừa kinh nghiệm từ các công trình trọng điểm quốc gia, nhưng toàn bộ quy trình, thủ tục theo quy định của pháp luật vẫn sẽ được hoàn thiện đầy đủ", Bí thư Tỉnh ủy An Giang nhấn mạnh.