Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng nay (10/8), Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Băn khoăn về phí xuất khẩu lao động lên đến "tiền tỷ"

Góp ý về dự án LuậtNgười lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng,Đại biểu Trần Đình Gia (Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh) cho biết, Hà Tĩnh là địa phương có người tham gia lao động ở nước ngoài rất đông. Theo báo cáo của Sở Nội vụ, toàn tỉnh có khoảng từ 11.000 - 12.000 người tham gia lao động ở nước ngoài.

Tuy nhiên, thực tế triển khai cũng cho thấy một số vấn đề bất cập. Cụ thể, có việc một số người lao động khi sang đến nước bạn chỉ làm việc vài tháng rồi vi phạm hợp đồng lao động. Tình trạng này dẫn đến hệ lụy là một số thị trường từ chối nhận lao động từ Hà Tĩnh, làm ảnh hưởng rất lớn đến quyền lợi của những người có nguyện vọng đi làm chính đáng tại nước ngoài.

Bên cạnh đó, đại biểu nêu thực trạng về sự chênh lệch và thiếu minh bạch trong chi phí xuất khẩu lao động. Có những thị trường không phải đóng phí hoặc mức phí rất thấp, nhưng ở một số thị trường khác, người lao động phải đóng phí rất cao, có thể lên tới 300 - 400 triệu đồng, thậm chí là tiền tỷ.

"Không biết nguồn tiền này đi đâu, chúng tôi rất băn khoăn. Tôi mong rằng khi sửa luật lần này, chúng ta hạn chế tối đa hai tình trạng mà tôi vừa nêu", đại biểu Trần Đình Gia nhấn mạnh.

Để giải quyết những tồn tại này, đại biểu bày tỏ sự đồng tình cao với việc cần khẩn trương xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về quản lý người lao động ở nước ngoài. Việc chia sẻ thông tin, dữ liệu giữa các bộ, ngành và địa phương là hết sức quan trọng. Ngoài những cơ quan đã được quy định trong dự thảo Luật, đại biểu đề nghị các cơ quan thuộc ngành du lịch, y tế và một số đơn vị khác nắm giữ dữ liệu liên quan cũng cần phải chia sẻ thông tin liên thông.

Quy định nghiêm khắc để bảo vệ hình ảnh Việt Nam

Đáng chú ý, đại biểu Trần Đình Gia đề nghị pháp luật về đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài, cùng với các quy định pháp luật khác có liên quan, cần có cơ chế và chế tài nghiêm khắc hơn đối với những người vi phạm pháp luật lao động ở nước ngoài.

"Tôi đề xuất pháp luật của chúng ta quy định cấm xuất cảnh đối với những trường hợp tham gia lao động vi phạm pháp luật ở nước ngoài để làm lành mạnh môi trường lao động xuất khẩu. Điều này chúng ta hoàn toàn có thể làm được. Nếu một cá nhân, một doanh nghiệp không nộp thuế chúng ta cũng cấm xuất cảnh được, thì vì sao lại để một người ra lao động vi phạm pháp luật ở nước này, sau khi về nước lại tiếp tục đi lao động ở nước khác và làm một việc vi phạm y như cũ", đại biểu đặt vấn đề.

Theo đại biểu Đoàn Hà Tĩnh, việc quy định chặt chẽ, nghiêm khắc hơn sẽ buộc người Việt Nam khi ra nước ngoài phải có sự tôn trọng, chấp hành nghiêm chỉnh luật pháp của nước sở tại.

Điều này mang lại tác động kép: vừa giúp hình ảnh của Việt Nam trở nên tốt đẹp hơn trong con mắt của bạn bè quốc tế, vừa trực tiếp bảo vệ những người có nhu cầu chính đáng khi tham gia lao động ở nước ngoài.

Tránh rủi ro cho người lao động khi chờ đợi xuất cảnh

Góp ý đối với Khoản 2 Điều 18 về chuẩn bị nguồn lao động, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn ĐBQH Cần Thơ) đề nghị cần bổ sung quy định về thời hạn tối đa của doanh nghiệp trong việc chuẩn bị nguồn.

Đại biểu chỉ ra thực tế, có không ít trường hợp người lao động đã dành nhiều tháng để tham gia đào tạo, học nghề, nhưng cuối cùng doanh nghiệp lại không ký được hợp đồng với đối tác nước ngoài khiến người lao động không thể xuất cảnh.

"Khi đó phần lớn rủi ro nằm ở phía người lao động. Nếu hết thời hạn chuẩn bị nguồn mà không thực hiện việc đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài thì doanh nghiệp phải chấm dứt chương trình hoặc chuyển sang chương trình khác khi được người lao động đồng ý. Đồng thời, phải hoàn trả các khoản đã thu theo quy định và bồi thường thiệt hại nếu lỗi do doanh nghiệp", đại biểu Đào Chí Nghĩa kiến nghị.

Vấn đề thứ hai được đại biểu Đoàn Cần Thơ quan tâm là quy định tại Khoản 4 Điều 18. Dự thảo đang giao UBND cấp xã theo dõi, giám sát hoạt động tuyển chọn lao động. Theo đại biểu, quy định này chưa thực sự sát hợp với mô hình chính quyền địa phương hiện nay, bởi cấp xã không đủ lực lượng nhân sự cũng như thông tin để kiểm tra, giám sát các hoạt động dịch vụ mang tính chuyên môn này.

Do đó, đại biểu đề nghị chuyển từ cơ chế "theo dõi, giám sát" sang cơ chế "tiếp nhận thông tin, phối hợp xác minh và chuyển xử lý".

Cụ thể, UBND cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận thông tin tuyển chọn lao động trên địa bàn, phối hợp xác minh. Trường hợp phát hiện có dấu hiệu thu tiền trái quy định, tuyển dụng trái phép hoặc có dấu hiệu lừa đảo thì chuyển ngay hồ sơ sang cơ quan chuyên môn cấp tỉnh để xử lý. Việc điều chỉnh này vừa phù hợp với năng lực của cấp xã, vừa xác định rõ trách nhiệm, tránh tình trạng khi xảy ra vi phạm lại không quy trách nhiệm được cho cơ quan nào.

Cần quy trình ứng phó và nguồn kinh phí khẩn cấp bảo vệ người lao động ở nước ngoài

Liên quan đến cơ chế bảo vệ người lao động (Khoản 11 Điều 1 của dự thảo Luật sửa đổi điểm b, điểm e Khoản 2 Điều 26), đại biểu Đào Chí Nghĩa nhận định dự thảo đã quy định cơ bản đầy đủ trách nhiệm của doanh nghiệp trong giai đoạn tuyển chọn và đưa người lao động xuất cảnh. Tuy nhiên, khi người lao động sang làm việc ở nước ngoài, trách nhiệm bảo vệ chỉ mới dừng ở tính nguyên tắc, chưa hình thành một cơ chế ứng phó thực sự khi phát sinh sự cố tại nước sở tại.

Thực tế thời gian qua đã xảy ra nhiều trường hợp người lao động bị giữ hộ chiếu, nợ lương, bạo hành, tai nạn lao động; hoặc rủi ro khách quan do doanh nghiệp nước ngoài phá sản, chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh. Khi phát sinh tình huống này, doanh nghiệp trong nước, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và cơ quan quản lý cần có quy trình phối hợp rõ ràng để hỗ trợ kịp thời.

Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung, xác lập quy trình phối hợp cụ thể giữa Bộ Nội vụ, Bộ Ngoại giao, doanh nghiệp dịch vụ và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài khi phát sinh vụ việc ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Đồng thời, luật cần quy định thời hạn cụ thể để doanh nghiệp tiếp nhận, xử lý và báo cáo vụ việc thay vì chỉ quy định chung chung. "Đối với những vụ việc nghiêm trọng, phải xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc tạm ứng hoặc bố trí một khoản chi phí khẩn cấp để hỗ trợ bảo vệ và đưa người lao động về nước khi cần thiết", đại biểu Đào Chí Nghĩa nhấn mạnh.