Những ngày đầu xuân năm mới 2026, trong chuyến hành trình đến với vùng cao nguyên đá Hà Giang (nay thuộc tỉnh Tuyên Quang), tôi được về thăm Trường PTDT bán trú THCS Tân Lập, xã Tân Quang, tỉnh Tuyên Quang, ngôi trường bán trú tại vùng đặc biệt khó khăn với chủ yếu con em đồng bào dân tộc Mông, Dao, Pà Thẻn đang học tập và sinh hoạt mỗi ngày.

Trong ánh nắng nhẹ của mùa xuân, giữa tiết trời dễ chịu, chúng tôi men dọc con đường nhỏ uốn lượn như nét vẽ ôm sát triền núi, mở ra một thung lũng lòng chảo tách biệt giữa đại ngàn, dẫn lối đến ngôi trường nằm nép mình trên sườn đồi.

Theo lời của thầy cô nơi đây, đó chỉ là “những ngày dễ chịu hiếm hoi”. Bước sang mùa mưa, con đường này trở thành thử thách thực sự với sạt lở, lũ quét, sương mù dày đặc. Có những ngày giáo viên không thể đến trường đúng giờ, thậm chí phải quay về giữa chừng vì đường bị chia cắt

Trường PTDT bán trú THCS Tân Lập nằm ở xã vùng III đặc biệt khó khăn, cách trung tâm thành phố Tuyên Quang khoảng 120km, gần như một “ốc đảo” giữa núi rừng. Trong điều kiện ấy, có những thầy cô lặng lẽ bám trường, bám lớp. Và cũng ở nơi này, suốt gần 18 năm qua, có một người phụ nữ âm thầm đứng sau bếp ăn và phòng y tế, góp phần giữ nhịp sinh hoạt an toàn cho ngôi trường vùng cao.

Vào núi lo "sức khỏe học đường"

Cô Hà Thị Khoa, cán bộ y tế Trường PTDT bán trú THCS Tân Lập đã gắn bó với ngôi trường này từ những ngày đầu rời giảng đường đại học. Gần 18 năm qua, con đường hơn 10km từ nhà đến trường đã trở thành hành trình quen thuộc, bất kể nắng hay mưa, hè hay đông.

“Với trường bán trú, học sinh ở lại 24/24 nên cán bộ y tế gần như cũng phải liên tục”, cô Khoa chia sẻ. Từ những cơn đau bụng, đau răng, cảm sốt thông thường đến những ca trầy xước, bong gân sau giờ đá bóng, chỉ cần học sinh cần là cô có mặt.

Ngày làm việc của cô bắt đầu từ 6 giờ sáng. Khi học sinh ăn bán trú đủ ba bữa mỗi ngày, cán bộ y tế phải có mặt từ rất sớm để kiểm tra vệ sinh, chất lượng nguyên liệu thực phẩm. Từ khâu tiếp nhận, sơ chế, chế biến, chia suất ăn đến lưu mẫu trong vòng 24 giờ, mọi bước đều được thực hiện theo đúng quy trình “trước, trong, sau”.

“7 giờ sáng, khi các con bắt đầu nhận suất ăn, tôi đã có mặt dưới bếp. Không phải chỉ nhìn qua loa, mà phải kiểm tra xem có đúng thực đơn không, khẩu phần có đảm bảo không, thực phẩm có an toàn không. Mỗi bữa ăn đều phải lưu mẫu đầy đủ”, cô nói.

Ngoài an toàn thực phẩm, cấp phát thuốc và theo dõi sức khỏe học sinh là nhiệm vụ xuyên suốt. Trước mỗi cuối tuần, cô kiểm tra tình trạng sức khỏe của từng em; nếu chưa ổn, phải liên hệ gia đình và giáo viên trực để phối hợp xử lý. Sau mỗi giờ học, đặc biệt là sau giờ thể thao, phòng y tế lại đông hơn với những vết trầy xước, bong gân. Khi ấy, cô Khoa không chỉ là cán bộ y tếmà như một người mẹ thầm lặng bên cạnh học trò.

Theo cô Khoa, công tác y tế học đường ở vùng cao vẫn gặp không ít khó khăn, trong đó có rào cản từ nhận thức của một bộ phận phụ huynh. “Các em đến tuổi biết yêu, khi nhà trường thông báo thì nhiều phụ huynh coi đó là chuyện bình thường, thậm chí còn động viên con yêu sớm”, cô Khoa chia sẻ.

Bên cạnh đó, dù nhà trường duy trì kế hoạch tuyên truyền hằng tuần về sức khỏe vị thành niên, phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, việc phối hợp với phụ huynh vẫn chưa thật sự thuận lợi. Ở vùng núi cao, sóng điện thoại chập chờn, có khi cả nửa ngày mới liên lạc được, khiến việc trao đổi thông tin càng thêm khó khăn. Có phụ huynh quan tâm, phối hợp tốt, nhưng cũng có những việc rất nhỏ, như đóng góp củi để đun nước nóng cho học sinh tắm mùa đông, nhà trường phải nhiều lần nhắc nhở mới thực hiện.

Ít ai biết rằng, đằng sau dáng người nhỏ bé ấy là một hoàn cảnh nhiều mất mát. Hơn 10 năm nay, cô Khoa sống chung với bệnh suy giáp; chồng mất vì ung thư cách đây hơn 6 năm, một mình cô nuôi con đang học lớp 11. Dù vậy, cô vẫn đều đặn uống thuốc, ba tháng tái khám một lần và kiên trì bám trường, bám lớp. Nhà trường cũng luôn tạo điều kiện để cô vừa hoàn thành công việc, vừa đảm bảo sức khỏe.

Công tác chăm sóc sức khỏe học sinhđược nhà trường đặc biệt quan tâm

Giữa bộn bề công việc, cán bộ y tế học đường vẫn là người “đi sớm, về muộn”, lặng lẽ gắn bó với bếp ăn và phòng y tế. Ngày nắng, con đường đến trường chỉ là dốc núi. Nhưng ngày mưa, mưa rét, sương mù dày đặc, nỗi lo sạt lở luôn thường trực. Dẫu vậy, mỗi sáng, cô Hà Thị Khoa vẫn khoác áo mưa, lên đường. Bởi ở cuối con dốc ấy, có những đứa trẻ đang chờ một bữa ăn an toàn, một viên thuốc kịp thời và sự chở che thầm lặng của người làm y tế học đường nơi vùng đặc biệt khó khăn.

Dù còn nhiều khó khăn nhưng công tác y tế học đường luôn nhận được sự quan tâm từ phía nhà trường và chính quyền. Phòng y tế được bố trí riêng, trang thiết bị cơ bản đầy, đủ cán bộ y tế được tạo điều kiện tham gia các lớp tập huấn chuyên môn.Hiện, Trường PTDT bán trú THCS Tân Lập có 156 học sinh, trong đó 132 em ăn ở bán trú với 18 cán bộ, giáo viên, nhân viên.

Cô Nguyễn Thị Chung, Hiệu trưởng Trường PTDT bán trú THCS Tân Lập cho biết,ngoài công tác giáo dục thì công tác chăm sóc sức khỏe học sinh cũng được nhà trường đặc biệt quan tâm. Thường xuyên quan sát nắm bắt tình trạng sức khỏe học sinh để kịp thời xử lý. Bởi có sức khoẻ thì mới học tập tốt.

"Ngoài công tác chuyên môn,còn được đồng nghiệp gọi với cái tên thân thương là “chuyên gia tâm lý” bởi mỗi khi có học sinh bị đau ốm là cô lại nhẹ nhàng quan tâm chăm sóc, trò chuyện để các em quên đi những cơn đau", cô Nguyễn Thị Chung, Hiệu trưởng Trường PTDT bán trú THCS Tân Lập chia sẻ.

Đối với những trường tổ chức ăn bán trú thì rất cần đội ngũ nhân viên y tế thường trực để vừa đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời cũng là để chăm sóc sức khoẻ cho học sinh. Theo cô Chung, nhà trường hiện có 156 học sinh, đa số là con em đồng bào dân tộc thiểu số ở địa phương. Với đặc thù một trường THCS, học sinh rất hiếu động, nô đùa dễ dẫn đến tai nạn, thương tích. Bên cạnh đó, sức đề kháng của các em cũng yếu, hay ốm vặt nên việc có nhân viên y tế chuyên trách là rất cần thiết. Và đội ngũ này cũng rất vất vả khi quán xuyến số lượng lớn học sinh.