Bài học thực tiễn từcác khu Ramsar

TheoBan quản lýVườn quốc gia Côn Đảo, đặc khu Côn Đảo, TP.HCM (huyện Côn Đảo, Bà Rịa- Vũng Tàu cũ), qua 13 năm được công nhận là khu Ramsar, toàn bộ diện tích rừng, biển và đất ngập nước tại đây được bảo tồn gần như nguyên trạng.

Theo ông Nguyễn Khắc Pho, Giám đốc Vườn Quốc gia Côn Đảo cho biết, trong bối cảnh phát triển hiện nay đòi hỏi các địa phương phải đảm bảo phát triển kinh tế hài hoà, hợp lý với môi trường. Trong đó, quy hoạch sử dụng đất nên hướng đến tính bền vững, hạn chế người dân lấn chiếm đất rừng làm nhà ở, nơi kinh doanh…

Để giải quyết triệt để áp lực từ quá trình gia tăng dân số cơ học và lấn chiếm đất rừng, Vườn quốc gia Côn Đảo đã chủ động triển khai Đề án cho thuê môi trường rừng để phát triển du lịch sinh thái kết hợp bảo tồn thiên nhiên. Đãcó20 địa điểm được quy hoạch, trongđó3 khu vực đãcó nhà đầu tưký hợp đồng thuê rừngvới nguồnvốn khoảng 615 tỉ đồng.

Ông Pho cho biết thêm, đơn vị cũng thực hiện các chương trình lâm nghiệp, giao khoán bảo vệ 5.123 ha rừng nhằm tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

"Bên cạnh thuận lợi thì hiện nay các Khu ramsar cũng có những thách thức, nhất là việc tổ chức thực hiện, quản lý các quy hoạch sử dụng nguồn lực đất đai, tài nguyên rừng, đất ngập nước trong các khu Ramsar để phát triển kinh tế. Phải làm sao vừa phát kinh tế nhưng phải hài hoà, hợp lý và phải thực hiện đúng mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội nhưng phải bền vững trong kỷ nguyên mới",ông Pho cho hay.

Vườn quốc gia Cát Tiên, TP. Đồng Nai, một trong những khu dự trữ sinh quyển thế giới ở Việt Nam hiện là "ngôi nhà" của 300 loài chim, chiếm gần 50% số loài chim và hơn 450 loài bướm chiếm hơn 50% số loài tại Việt Nam.

Nơi đây còn có trạm cứu hộ linh trưởng nguy cấp Đảo Tiên (57 ha)cùngnhiều loài động vật quý hiếm như:vượn đen má vàng, voọc bạc, chà vá chân đen, cu li chậm lùn…

Ông Phạm Ngọc Dương, Trưởng phòng Khoa học và Hợp tác Quốc tế, Vườn quốc gia Cát Tiên cho hay, trong Vườn có khu Ramsar Bàu Sấu là một trong những khu đất ngập nước quan trọng có tầm cỡ quốc tế.

Kinh nghiệm lớn nhất của Cát Tiên trongviệc bảo tồn khu Ramsarlà đang áp dụng mô hình quản lýhữu hiệu,đưa ra các quyết định dựa trên các bằng chứng khoa học.

"Chúng tôi đẩy mạnh các hoạt động giám sát đa dạng sinh học,nhằm đánh giá biến động của các quần thể động vật hoang dã và ảnh hưởng của môi trường sinh tháiđể đưa ra các quyết định về bảo tồn, phát triển khu Ramsar Cát Tiên, đây là những kinh nghiệm mà chúng tôi đã và đang thực hiện". ông Dương chia sẻ.

Nâng cao vị tế Việt Nam trên bản đồ bảo tồn

Ramsar là những khu vực được quốc tế công nhận là vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế. Hiện ở Việt Nam có trên 10 triệu ha đất ngập nước, trong đó có khoảng 300 vùng đất ngập nước có tầm quan trọng đặc biệt cho phát triển kinh tế- xã hội.

Ông Nguyễn Xuân Dũng, Trưởng phòng Sinh thái và Cảnh quan thiên nhiên, Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, với 9 khu Ramsar đã được công nhận hiện Việt Nam đã có những cam kết mạnh mẽ trong bảo tồn, sử dụng bền vững các vùng đất ngập nước.

Tuy nhiên, thực tế quản lý các vùng đất ngập nước đang gặp nhiều rào cản như: thiếu hụt nguồn nhân lực chuyên môn, hệ thống dữ liệu nền và cơ chế giám sát dài hạn còn mang tính rời rạc. Đáng lo ngại hơn, tình trạng cháy rừng diễn biến phức tạp,áp lực du lịch cơ học… dễ dẫn đến suy thoái sinh cảnh, ô nhiễm môitrường…

Ông Dũng cho rằng, cần công nhận thêm các khu Ramsar ở các vùng đất ngập nước còn lại để việc bảo tồn và phát triển bền vững hệ sinh thái đất ngập nước được tốt hơn.

"Trong cái thời gian tới,sẽ có thêm một số khu Ramsar nữa được công nhận. Và việc công nhận các cái khu Ramsar hiện nay sẽ góp phần cho việc mà bảo tồn, sử dụng bền vững và đặc biệt là phát triển, đóng góp cho sự phát triển kinh tế xã hội tốt hơn trong tương lai", ông Dũng nói.

Chương trình Bảo tồn các hệ sinh thái nước ngọt của Tổ chức Quốc tế bảo tồn thiên nhiên (WWF) đang tích cực hỗ trợ phục hồi sinh cảnhđặc trưng của mỗi khu vực và xây dựng cơ sở dữ liệu về đa dạng sinh học cho các khu Ramsar ở Việt Nam theo tiêu chuẩn toàn cầu.

Cụthể, WWF đã triển khai tại3khu Ramsarlà Láng Sen, U Minh Thượng và Mũi Cà Mau, hướng tới chia sẻ bộ dữ liệu này cho các khu vực còn lại để cập nhật lên hệ thống chung.

Ông Hoàng Việt, Giám đốcChương trình Bảo tồn các hệ sinh thái nước ngọt của WWF- Việt Namchia sẻ,WWF sẽ tăng cường đào tạo nguồn nhân lực cho các Vườn quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên, đặc biệt là các khu Ramsar về: giám sát đa dạng sinh học, phục hồi các vùng đất ngập nước, bảo vệ và quản lý các nguồn thức ăn cho các loài chim, thuỷ sản... phù hợp để tạo ra chuỗi thức ăn hoàn chỉnh, giúp phục hồi sinh cảnh cho mỗi vùng.

"Với sự hợp tác này WWF mong muốn xây dựng được một mạng lưới tất cả các khu đất ngập nước ở Việt Nam, bao gồm các khu Ramsar và các khu đất nước khác đang trong các quá trình xây dựng các cơ chế bảo vệ, bảo tồn, cùng nhau tạo thành một mạng lưới mạnh mẽ. Nếu có một mạng lưới kết nối mạnh mẽ giữa các khu Ramsar và các khu đất ngập nước, thì có thể nâng cao được vị thế, tầm quan trọng của Việt Nam ở trên bản đồ về bảo tồn toàn cầu", ông Hoàng Việt thông tin thêm.

Theo các nhà khoa học, đầu tư bảo tồn các khu đất ngập nước chính là đầu tư cho tương lai, tạo lá chắn vững bền bảo vệ một Việt Nam xanh trước các thách thức của thời đại mới. Để việc bảo tồn thành công, không thể thiếu sự đồng hành của chính quyền địa phương và cộng đồng cư dân. Người dân sống trong và xung quanh các vùng đất ngập nước không chỉ là người sử dụng tài nguyên, mà cần trở thành chủ thể của bảo tồn, cần hưởng lợi từ những sinh kế bền vững và lâu dài.