Mỹ không kích đảo Greater Tunb của Iran

Quân đội Mỹ ngày 15/7 đã tiến hành không kích đảo Greater Tunb ở eo biển Hormuz, nhằm vào các trận địa phòng thủ và cơ sở phóng tên lửa của Iran trong chiến dịch kéo dài khoảng 90 phút.

Trong thông báo đăng trên mạng xã hội X, Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM) cho biết lực lượng này đã sử dụng vũ khí dẫn đường chính xác để tấn công các hệ thống phòng thủ ven biển cùng các cơ sở cất giữ và phóng tên lửa hành trình trên đảo Greater Tunb.

Theo CENTCOM, đợt không kích đã tiếp tục làm suy giảm năng lực của Iran trong việc tấn công các tàu thương mại hoạt động tại eo biển Hormuz.

Cuộc tấn công diễn ra trong bối cảnh quân đội Mỹ tái áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran theo chỉ thị của Tổng thống Donald Trump. CENTCOM cho biết chỉ trong vòng 17 giờ, lực lượng Mỹ đã buộc hai tàu thương mại đang tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa phải đổi hướng.

Khi các hoạt động quân sự ngày càng tập trung vào eo biển Hormuz và các đảo xung quanh, Greater Tunb đã nổi lên như một trong những địa điểm được theo dõi sát sao nhất trong cuộc xung đột Mỹ - Iran đang leo thang.

Vì sao đảo Greater Tunb có ý nghĩa chiến lược?

Đảo Greater Tunb nằm trong Vịnh Ba Tư, gần eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Ấn Độ Dương.

Giá trị chiến lược của hòn đảo chủ yếu xuất phát từ vị trí nằm sát các tuyến hàng hải nước sâu mà tàu chở dầu và tàu chiến quốc tế phải đi qua.

Do phần lớn vùng Vịnh Ba Tư có mực nước nông, các tàu trọng tải lớn không thể di chuyển tự do trên toàn bộ khu vực mà phải bám theo các luồng nước sâu, khiến chúng đi sát các đảo do Iran kiểm soát. Greater Tunb là một trong ba hòn đảo nằm ở phía tây của chuỗi đảo chiến lược này.

Theo các nhà nghiên cứu Enayatollah Yazdani của Iran và Ma Yanzhe của Trung Quốc, Greater Tunb là một trong số 7 hòn đảo (gồm cả Abu Musa, Lesser Tunb, Hengam, Qeshm, Larak và Hormuz) tạo thành "vòm phòng thủ" của Iran trên eo biển Hormuz.

Hai nhà phân tích này cho rằng nếu nối các hòn đảo đó thành một đường cong sẽ thấy rõ lợi thế chiến lược của Iran trong việc kiểm soát an ninh tại eo biển Hormuz. Chuỗi đảo trải dài từ cửa ngõ eo biển Hormuz vào sâu trong Vịnh Ba Tư, giúp Iran duy trì sự hiện diện quân sự trên toàn bộ tuyến hàng hải trọng yếu.

Trong đó, Hormuz, Larak, Qeshm và Hengam nằm ở phía đông, gần đất liền Iran, còn Abu Musa, Greater Tunb và Lesser Tunb nằm ở phía tây, sâu hơn trong Vịnh Ba Tư.

Mặc dù có diện tích nhỏ nhất trong nhóm bảy hòn đảo, Greater Tunb, Lesser Tunb và Abu Musa lại giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Khoảng cách hẹp giữa ba hòn đảo cùng đặc điểm độ sâu vùng biển xung quanh khiến các tàu chiến và tàu chở dầu cỡ lớn buộc phải đi qua khu vực này.

Điều đó tạo điều kiện cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) có thể triển khai tàu cao tốc, tàu rải thủy lôi hoặc máy bay không người lái nhằm kiểm soát tuyến hàng hải và chặn tàu đối phương trong trường hợp cần thiết.

Các quan chức Iran từng ví chuỗi đảo này là những "tàu sân bay cố định không thể bị đánh chìm", nhấn mạnh vai trò của chúng như các căn cứ quân sự tiền tiêu có thể duy trì hoạt động lâu dài, không chịu những hạn chế như tàu chiến trên biển.

Việc kiểm soát bảy hòn đảo giúp Iran mở rộng đáng kể phạm vi hiện diện quân sự và năng lực giám sát vượt ra ngoài đường bờ biển đất liền.

Từ các vị trí này, Tehran có thể theo dõi hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz cũng như các khu vực sâu hơn trong Vịnh Ba Tư, qua đó tăng cường khả năng kiểm soát một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Greater Tunb là tâm điểm tranh chấp

Hiện Iran kiểm soát đảo Greater Tunb, song Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng tuyên bố chủ quyền đối với hòn đảo này cùng với Lesser Tunb và Abu Musa. Iran giành quyền kiểm soát ba hòn đảo vào năm 1971, đúng thời điểm Anh rút khỏi khu vực và UAE tuyên bố độc lập.

Kể từ đó, UAE nhiều lần đưa vấn đề ra Liên Hợp Quốc, kêu gọi đàm phán nhằm giải quyết tranh chấp, đồng thời để ngỏ khả năng đưa vụ việc lên Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) nếu hai bên không đạt được thỏa thuận. Trong khi đó, Iran khẳng định họ có đầy đủ cơ sở lịch sử và địa lý để khẳng định chủ quyền đối với ba hòn đảo này.