Cuộc họp của EU diễn ra trong bối cảnh khối 27 nước thành viên muốn có tiếng nói lớn hơn trong tìm kiếm giải pháp cho xung đột Nga - Ukraine, cũng như bảo đảm các lợi ích của châu Âu được đại diện trong bất kỳ tiến trình hòa bình nào trong tương lai.

Trọng tâm của cuộc tranh luận là đề xuất của Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa về việc thiết lập một kênh liên lạc trực tiếp với điện Kremlin. Theo ông, đây không phải là nỗ lực mở ra một kênh đàm phán song song với tiến trình do Mỹ dẫn dắt hay nhằm đưa EU vào vai trò trung gian hòa giải, mà nhằm bảo đảm châu Âu có thể trực tiếp truyền đạt quan điểm và tiếp nhận thông điệp từ Nga.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ủng hộ đề xuất khi cho rằng toàn bộ châu lục đang đối mặt với những thách thức an ninh nghiêm trọng, vì vậy châu Âu cần tham gia định hình một nền hòa bình công bằng và bền vững.

Thủ tướng Ireland Micheál Martin cũng chia sẻ quan điểm này khi nhấn mạnh: “Tôi nghĩ việc mở ra một kênh liên lạc không phải là một sai lầm. Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa đã nói rất rõ ràng rằng châu Âu không làm trung gian và sẽ không đóng vai trò trung gian. Nhưng rõ ràng, trong phạm vi thẩm quyền của châu Âu nếu các cuộc đàm phán bắt đầu, ông ấy sẽ đại diện cho Liên minh châu Âu”.

Trên thực tế, đây là một vấn đề gây tranh cãi tại Liên minh châu Âu. Trong nhiều tháng qua, các nước thành viên vẫn chưa thể tìm được tiếng nói chung về việc có nên thiết lập một cơ chế đối thoại chính thức với Nga hay không. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho rằng bất kỳ tiến trình hòa bình nào trong tương lai đều phải có sự tham gia của Ukraine, Nga, châu Âu và Mỹ. Theo ông, EU chưa cần quyết định ai sẽ đại diện cho khối khi các cuộc đàm phán thực chất vẫn chưa được khởi động. Ông đồng thời nhấn mạnh vai trò của nhóm E3 gồm Đức, Pháp và Anh trong các nỗ lực ngoại giao hiện nay.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng khẳng định: “Chúng tôi không phải là bên trung gian hòa giải, chúng tôi đứng về phía Ukraine. Đồng thời, có một nguyên tắc rất rõ ràng mà chúng tôi luôn bảo vệ. Đó là khi các cuộc đàm phán diễn ra, châu Âu phải có mặt tại bàn đàm phán. Điều này xuất phát từ việc các lợi ích của châu Âu gắn chặt với những diễn biến tại Ukraine, từ sự hỗ trợ mà chúng tôi đã cung cấp, tiến trình mở rộng mà các nước châu Âu quan tâm cho đến các khoản hỗ trợ tài chính và cho vay nhằm giúp Ukraine duy trì ổn định kinh tế.”

Trong khi đó, một số quốc gia thành viên, đặc biệt là các nước nằm ở sườn phía Đông EU tiếp tục cho thấy sự thận trọng. Ngoại trưởng Estonia Margus Tsahkna cho rằng châu Âu không nên đóng vai trò “trung gian hòa giải trung lập”, mà cần tập trung củng cố vị thế của Ukraine nhằm buộc Nga tham gia các cuộc đàm phán nghiêm túc.

Điện Kremlin cùng ngày tuyên bố sẵn sàng duy trì liên lạc với châu Âu, với điều kiện EU từ bỏ cách tiếp cận dựa trên sức ép và đối đầu. Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov tiếp tục bày tỏ hoài nghi về khả năng EU đóng vai trò trung gian công bằng, đồng thời cảnh báo rằng bất kỳ sự đối đầu trực tiếp nào giữa NATO và Nga đều có thể dẫn tới những hệ lụy nghiêm trọng, kể cả nguy cơ leo thang hạt nhân.