Trong kỷ nguyên số, báo chí cách mạng (BCCM) không thể duy trì vai trò dẫn dắt dư luận xã hội chỉ bằng tốc độ phát hành hay độ phủ nền tảng. Năng lực dẫn dắt bền vững chỉ thực sự được hình thành khi ba trụ cột: Lý luận, Tuyên truyền và Cổ động được tích hợp hữu cơ trong cùng một chiến lược đồng bộ về nội dung, công nghệ, tổ chức tòa soạn và cơ chế tương tác xã hội. Nói cách khác, để giữ vững dòng thông tin chủ lưu trong bối cảnh hiện nay, báo chí phải giữ được khung tư duy đúng, dòng thông tin chuẩn xác và khả năng quy tụ các hành động xã hội tích cực trên môi trường số. Cách xác lập chức năng, nhiệm vụ và việc triển khai Chương trình hành động chuyển đổi số của Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW là minh chứng rõ nét cho yêu cầu cấp bách đó.

Kỷ nguyên số yêu cầu BCCM thực hiện sứ mệnh của mình bằng công nghệ mới, quy trình mới, nhịp độ mới và hình thức thể hiện mới. Với vai trò là một cơ quan báo chí chủ lực Quốc gia, VOV được định vị rõ ràng: vừa là Đài Phát thanh Quốc gia, vừa là cơ quan báo chí truyền thông chủ lực đa phương tiện, đa ngôn ngữ; vừa đăng, phát thông tin chính thống của Đảng, Nhà nước, vừa cung cấp sản phẩm nội dung số và truyền thông đa phương tiện trên cả hạ tầng truyền thống và không gian mạng. Từ định vị chiến lược này, báo chí số không đơn thuần là việc “đưa nội dung sẵn có lên mạng”, mà phải là một cuộc tái cấu trúc toàn diện chuỗi giá trị: từ sản xuất tri thức, tổ chức thông tin cho đến dẫn dắt hành động xã hội.

Trong dòng chảy số hóa, ba trụ cột này có mối quan hệ biện chứng không thể tách rời:

- Lý luận phải đi trước để định nghĩa vấn đề và xác lập hệ quy chiếu.

- Tuyên truyền phải đi cùng để bảo đảm dòng thông tin chính thống, kịp thời và có tính định hướng cao.

- Cổ động phải theo sát để biến nhận thức thành niềm tin, biến niềm tin thành sự đồng thuận và từ đồng thuận chuyển hóa thành hành động xã hội tích cực.

Nếu tách rời ba trụ cột này thành những phân khu biệt lập, báo chí rất dễ rơi vào trạng thái khô cứng, trượt theo lối tuyên truyền một chiều, hoặc chỉ còn là sự hô ứng cảm tính trước những đợt sóng dư luận ngắn hạn. Ngược lại, khi được tích hợp sâu sắc báo chí mới thực sự làm tròn vai trò vừa là lực lượng tư tưởng, vừa là hệ thống thông tin công, vừa là thiết chế huy động xã hội mạnh mẽ.

Từ tiếng nói cách mạng đến xung kích thời đại số

Ngày 7/9/1945 không chỉ ghi nhận ngày Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) chính thức cất tiếng chào đời, mà còn đánh dấu sự xuất hiện của một thiết chế truyền thông Quốc gia ngay sau Cách mạng Tháng Tám và ngày thành lập nước. Trong hai cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại giành độc lập dân tộc, VOV đã khẳng định vai trò xung kích không thể thay thế trên mọi mặt trận.

Đến cuối những năm 1990, VOV liên tục tiên phong mở rộng các loại hình báo chí mới:

- Báo in (Báo Tiếng nói Việt Nam) ra số đầu tiên ngày 2/11/1998.

Bước sang thập niên 2000, VOV tiếp tục tạo ra bước ngoặt lớn cho ngành phát thanh khi chuyển đổi quy trình sản xuất từ tuyến tính (cắt ghép trên băng từ) sang phi tuyến tính (biên tập bằng phần mềm máy tính), đồng thời số hóa kho tư liệu phát thanh từ băng từ sang ổ cứng. Đây là những "viên gạch đầu tiên" đặt nền móng cho tiến trình chuyển đổi số ngày nay. Bên cạnh đó, tái cấu trúc các kênh, hệ theo Nghị định 16/2008/NĐ-CP, VOV đã thành lập Kênh phát thanh có hình (năm 2008), Kênh Phát thanh Giao thông Quốc gia (tháng 11/2009). Điều đó chứng minh VOV không bị động trước thời đại số, mà đã chủ động chuyển mình chiến lược từ rất sớm.

Tái cấu trúc sản phẩm tri thức trong môi trường phân mảnh

Điểm mới của thời đại số không nằm ở việc thay đổi sứ mệnh cốt lõi, mà ở chỗ buộc báo chí phải thực hiện sứ mệnh đó trong một môi trường phức tạp: công chúng bị phân mảnh, thời gian tiếp cận ngắn lại, luồng thông tin hỗn tạp và sự thao túng dư luận bằng thuật toán, tin giả (fake news) hay thông tin xuyên tạc diễn ra ngày càng tinh vi.

Trong bối cảnh đó, lý luận không thể tồn tại dưới dạng những bài viết hàn lâm dài dòng, phát hành chậm. Lý luận phải được “số hóa”, nghĩa là tích hợp hàm lượng tri thức cao vào các lớp giải thích ngắn gọn, sâu sắc, dễ tiếp cận mọi lúc, mọi nơi nhưng không đơn giản hóa vấn đề, đồng thời phải có khả năng đi cùng hoặc đi trước để định hướng dòng tin nóng. Nếu như các cơ quan lý luận chính trị trung ương như Tạp chí Cộng sản hay Báo Nhân Dân khẳng định lý luận là trụ cột của thể chế, thì đối với VOV, chức năng này được cụ thể hóa bằng vai trò nòng cốt trong công tác tư tưởng - văn hóa, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và định hướng dư luận xã hội trên mạng lưới phát thanh Quốc gia và không gian mạng.

Bước đi đầu tiên của báo chí số là phải tái cấu trúc sản phẩm lý luận theo logic tiếp nhận mới của công chúng. Một bài viết lý luận vẫn cần độ sâu, nhưng phải được đóng gói dưới dạng “gói tri thức đa tầng” bao gồm:

- Bài viết gốc chuyên sâu.

-Bản giải thích ngắn/tóm tắt.

- Đồ họa/dữ liệu (Infographic/Data journalism).

- Sản phẩm đa phương tiện: video, audio, podcast.

- Chuyên mục Hỏi - Đáp (Q&A) và kho dẫn chiếu dữ liệu gốc để công chúng đối soát.

Muốn làm được điều này, tòa soạn phải quản trị tri thức như một hạ tầng dùng chung thay vì coi đó là một sản phẩm xuất bản đơn lẻ. Đây cũng chính là tinh thần được VOV nhấn mạnh tại các diễn đàn chuyển đổi số: “Công nghệ là điều kiện cần, nhưng con người, quy trình sản xuất và văn hóa tòa soạn mới là điều kiện quyết định để chuyển đổi số thành chuyển đổi năng lực”.

Chiến lược số cho trụ cột tuyên truyền và thông tin

Trong môi trường số, tuyên truyền phải được hiểu đúng là việc tổ chức, truyền tải và củng cố dòng thông tin chính thống có kiểm chứng, có thứ bậc ưu tiên và có năng lực định hướng hành vi xã hội. Điều này đòi hỏi cơ quan báo chí chủ lực phải chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình “phát hành một lần” (publish once) sang mô hình “dòng chảy thông tin liên tục” (continuous information stream): tin nhanh, tin xác minh, bài giải thích, dữ liệu nền, so sánh chính sách, trích dẫn nguồn gốc và cập nhật liên tục theo vòng đời sự kiện.

Thực tiễn từ VOV cho thấy việc đầu tư đồng bộ vào hạ tầng số là nền tảng cốt lõi. Đồng thời, các quy định pháp lý hiện hành về cấp phép và tổ chức hoạt động báo chí (báo nói, báo hình, báo in, báo điện tử…) đang được sửa đổi, bổ sung theo hướng thích ứng linh hoạt, tạo hành lang thông thoáng cho mô hình truyền thông hội tụ và đa loại hình phát triển.

Chiến lược số cho trụ cột cổ động và huy động xã hội

Cổ động trong thời đại số không thể dừng lại ở những khẩu hiệu mang tính biểu tượng, mà phải được thiết kế thành các cơ chế mang tính tương tác: cơ chế tham gia, cơ chế lan tỏa và cơ chế chuyển hóa hành vi. Báo chí không chỉ nói cho công chúng nghe, mà phải tạo không gian để công chúng phản hồi, bởi chính họ là một kho dữ liệu hiện trường khổng lồ giúp giám sát và thực hành xã hội. Mô hình VOV Giao thông là một minh chứng điển hình. Từ một kênh phát thanh thuần túy, đơn vị này đã tự định vị xuất sắc thành “Kênh phát thanh tương tác số 1 Việt Nam”, vận hành đồng thời nhiều đầu mối khu vực, duy trì hotline tương tác trực tiếp 24/7 và tổ chức nội dung đa nền tảng (multimedia, podcast, chương trình phát lại). Tại đây, cổ động không tách rời dịch vụ công; chính việc phục vụ thiết thực, sát sườn với đời sống dân sinh đã biến tiếng nói của cơ quan báo chí thành động lực quy tụ và điều hướng hành động của công dân.

Năng lực thực thi chiến lược chuyển đổi số ở VOV

Nhìn vào bức tranh chuyển đổi số thực tế tại VOV giai đoạn 2024–2026, có ba điểm sáng cốt lõi:

- Thứ nhất, chuyển đổi số được đặt ở tầm nhìn chiến lược toàn diện: Đây không phải là nhiệm vụ riêng của khối kỹ thuật mà là bài toán sinh tồn của toàn Đài. Sau Hội thảo quốc tế năm 2024 về “Chuyển đổi số phát thanh: Thực tiễn quốc tế và Việt Nam”, bước sang năm 2025, VOV đã ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 57 và Đề án chuyển đổi số tổng thể, đặt trong hệ sinh thái chung của các cơ quan Đảng. Việc tổ chức các hội nghị trực tiếp kết hợp trực tuyến quy mô lớn cho thấy tiến trình này đã đi vào quỹ đạo quản trị và thực thi thực chất.

- Thứ hai, công nghệ hóa kỹ năng sản xuất trực tiếp: Chuyển đổi số tại VOV đã thẩm thấu vào từng dòng tác nghiệp. Điển hình như buổi tập huấn ngày 25/6/2025 do Trung tâm R&D phối hợp với Báo Điện tử VOV tổ chức nhằm đưa Trí tuệ nhân tạo (AI) vào các công đoạn cụ thể: hỗ trợ viết bài chuẩn SEO, biên tập nội dung, chuyển văn bản thành giọng nói (Text-to-Speech), sản xuất video, tạo infographic và thiết kế ảnh đại diện... Đáng chú ý, VOV tiếp cận AI một cách “tỉnh táo”: AI phục vụ nâng cao năng suất và giải phóng sức sáng tạo, nhưng trách nhiệm nghề nghiệp, quy trình kiểm chứng và quyền quyết định cuối cùng tối thượng vẫn thuộc về con người.

- Thứ ba, phát huy tối đa lợi thế hỗn hợp: Thế mạnh độc quyền của VOV chính là năng lực kết nối hài hòa giữa phát thanh truyền thống với nền tảng số, giữa tính chính thống mang tầm vóc Quốc gia với tính tương tác linh hoạt của mạng xã hội. Lợi thế tự nhiên này cho phép VOV thực hiện đồng thời ba nhiệm vụ: giải thích chính sách sâu sắc - cung cấp thông tin thời gian thực chuẩn xác - tổ chức chiến dịch truyền thông công cộng có sức lay động lớn. Mục tiêu tiếp theo là cần tổ chức tòa soạn theo chuỗi sản phẩm và chuỗi giá trị số, xóa bỏ tư duy chia cắt theo các phòng ban loại hình cũ.

Kiến nghị và định hướng chiến lược

Để tiếp tục tối ưu hóa mô hình ba trụ cột trên không gian số, VOV cần tập trung vào 5 định hướng trọng tâm sau đây:

1. Coi lý luận là “hạ tầng mềm” của chuyển đổi số: Xây dựng kho tri thức số, bộ dữ liệu nền, hồ sơ vấn đề tích hợp để tái sử dụng nội dung lý luận theo nhiều lớp trình bày đa phương tiện.

2. Tái cấu trúc quy trình theo mô hình Tòa soạn hội tụ thực chất: Đảm bảo một vấn đề trung tâm phải được triển khai đa định dạng, đa nền tảng, phù hợp với các khung thời gian khác nhau nhưng tuân thủ duy nhất một chuẩn mực biên tập nghiêm ngặt.

3. Chuẩn hóa khung kiến trúc ứng dụng AI: Thiết lập nguyên tắc đạo đức và kỹ thuật rõ ràng: con người chịu trách nhiệm cuối cùng, minh bạch nguồn dữ liệu đầu vào, tăng cường các bộ lọc kiểm chứng và bảo đảm an toàn thông tin tuyệt đối.

4. Số hóa công tác cổ động thành các chiến dịch tương tác xã hội: Mỗi chiến dịch truyền thông lớn cần gắn liền với cơ chế phản hồi hai chiều, cộng tác viên hiện trường, khai thác dữ liệu từ công dân và đo lường hiệu quả xã hội thực tế thay vì chỉ chạy theo các chỉ số tiếp cận bề nổi.

5. Chuyển dịch hệ tiêu chí đánh giá (KPIs) báo chí số: Thay vì phụ thuộc thuần túy vào “lượt xem” (views) hay “lượt tải” (clicks), cần chuyển trọng tâm sang đo lường độ tin cậy, mức độ hoàn tất tiếp nhận thông tin, năng lực dẫn dắt nghị sự và hiệu quả chuyển hóa hành vi của công chúng.

Đứng trước cột mốc đầu tiên sau một trăm năm BCCM Việt Nam, giá trị cốt lõi không nằm ở việc tự hào nhắc lại một thế kỷ vinh quang đã qua, mà cần khẳng định BCCM tiếp tục giữ vững vai trò tiên phong, dẫn dắt trong một môi trường số đầy cạnh tranh, biến động và hỗn loạn.

Muốn vậy, cần tái tích hợp lý luận, tuyên truyền và cổ động thành một chiến lược báo chí số thống nhất. Khi lý luận đủ sức soi sáng, thông tin đủ sức định hướng và cổ động đủ sức quy tụ, dòng thông tin chủ lưu với đại diện tiêu biểu là Đài Tiếng nói Việt Nam VOV tiếp tục là dòng chảy kiến tạo niềm tin, bồi đắp đồng thuận xã hội và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số.