Sáng 22/4, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương - một bước đi được nhiều đại biểu đánh giá là mang tính lịch sử trong tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia.

Đồng Nai đã vượt khỏi vai trò “đô thị vệ tinh”

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm (đoàn Quảng Trị) nhấn mạnh việc nâng cấp Đồng Nai không chỉ là thay đổi địa vị hành chính mà là bước chuyển chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa địa phương này trở thành cực tăng trưởng trọng điểm quốc gia.

Với vị trí cửa ngõ Đông Nam Bộ, cùng các dự án hạ tầng mang tính đột phá như Sân bay quốc tế Long Thành và mạng lưới cao tốc liên vùng, Đồng Nai được nhìn nhận đã vượt khỏi vai trò “đô thị vệ tinh”, từng bước định hình là trung tâm logistics và dịch vụ quốc tế.

Tuy nhiên, đại biểu Tâm cũng chỉ ra một thực tế quan trọng: mô hình quản lý cấp tỉnh hiện nay không còn phù hợp với quy mô kinh tế và yêu cầu liên kết vùng ngày càng phức tạp. Việc chuyển sang mô hình thành phố trực thuộc Trung ương là tất yếu để nâng cao năng lực quản trị và cạnh tranh toàn cầu.

"Sau khi sáp nhập với Bình Phước, Đồng Nai đạt quy mô hơn 4,4 triệu dân, diện tích trên 12.700 km² với 95 đơn vị hành chính cấp xã - vượt các tiêu chuẩn theo quy định", đại biểu Tâm thông tin.

Dù đánh giá cao tiềm năng, đại biểu Nguyễn Minh Tâm cảnh báo nguy cơ phát triển thiếu kiểm soát nếu quy hoạch không đi trước một bước, đặc biệt trong bối cảnh áp lực từ các dự án bất động sản gia tăng.

Đại biểu đề xuất xây dựng quy hoạch đặc thù, tích hợp chặt chẽ liên kết vùng với các trục chiến lược như vành đai 3, vành đai 4, kết nối Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long. Đồng thời, cần ưu tiên nguồn lực cho các tuyến giao thông kết nối trực tiếp khu công nghiệp với Sân bay Long Thành và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải.

“Chi phí logistics vẫn là điểm nghẽn lớn. Nếu không tháo gỡ, lợi thế hạ tầng sẽ không chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh thực tế”, đại biểu nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, yêu cầu phát triển đô thị phải gắn với môi trường và an sinh xã hội được đặt ra rõ ràng. Đề xuất chuyển đổi Khu công nghiệp Biên Hòa 1 thành trung tâm đổi mới sáng tạo và đô thị nén hiện đại được xem là giải pháp then chốt nhằm giảm áp lực ô nhiễm cho hệ thống sông Đồng Nai.

Một vấn đề khácđược đưa ra là lượng lớn trụ sở, tài sản công dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, đặc biệt tại các khu “đất vàng” ở Biên Hòa.Đại biểu đề nghị xử lý dứt điểm theo nguyên tắc “6 rõ”: rõ chủ trương, nhu cầu, thẩm quyền, trình tự, thời gian và trách nhiệm, tránh lãng phí nguồn lực.

Song song, việc kiện toàn bộ máy cần tinh gọn nhưng hiệu lực, đẩy mạnh chuyển đổi số và đặc biệt là thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng cao - yếu tố cốt lõi của chính quyền đô thị hiện đại. Đáng chú ý, bài toán nhà ở xã hội được nhiều đại biểu cảnh báo. Với lực lượng lao động lớn, nếu không có chính sách căn cơ, Đồng Nai có thể đối mặt với rủi ro mất ổn định xã hội trong tương lai.

“4 lợi thế vàng” và nền tảng bứt phá

Đại biểu Nguyễn Thị Thủy (đoàn Thái Nguyên)đánh giá cao công tác chuẩn bị hồ sơ với gần 300 trang tài liệu, trong đó đề án riêng dài 156 trang, đồng thời nhấn mạnh 4 nền tảng chiến lược của Đồng Nai.

Trước hết là dư địa phát triển mở rộng sau sáp nhập với Bình Phước - địa phương có tốc độ tăng trưởng cao, được kỳ vọng trở thành động lực mới.

Thứ hai là các chỉ số kinh tế ấn tượng: top 4 cả nước về thu ngân sách, đóng góp hơn 5% GDP, thu nhập bình quân đầu người xếp thứ 4, tỷ trọng công nghiệp - dịch vụ trên 80% và tăng trưởng hai con số trong năm 2025.

Thứ ba là nền tảng văn hóa - lịch sử hơn 300 năm với hệ sinh thái di sản phong phú, tạo dư địa lớn cho phát triển du lịch và kinh tế văn hóa.

Thứ tư là lợi thế quốc phòng - an ninh với đường biên giới dài khoảng 258 km, vừa thúc đẩy giao thương vừa đảm bảo ổn định khu vực. Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý hai thách thức lớn: bảo vệ môi trường và phát triển nhà ở xã hội cho người lao động.

Cũng tại hội trường, đại biểu Lê Hữu Trí khẳng định việc thành lập thành phố Đồng Nai đã hội đủ điều kiện về chính trị, pháp lý và thực tiễn, phù hợp với các định hướng quy hoạch quốc gia. Đại biểu thông tin, với dân số gần 5 triệu người, quy mô kinh tế đứng thứ 4 cả nước và đóng góp khoảng 5% GDP, Đồng Nai được xem là nền tảng cho một đô thị có khả năng dẫn dắt tăng trưởng.Hệ thống hạ tầng đa phương thức - từ đường bộ, đường sắt, đường thủy đến hàng không quốc tế - giúp Đồng Nai trở thành trung tâm trung chuyển lớn của khu vực phía Nam.

Không chỉ vậy, vị trí chiến lược về quốc phòng - an ninh với đường biên giới dài gần 259 km cũng đặt Đồng Nai vào vai trò “bản lề” trong tổ chức không gian an ninh khu vực.Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh cần sớm có cơ chế đặc thù đủ mạnh để tạo đột phá, đồng thời phát triển cân bằng giữa các khu vực và nâng cao chất lượng sống người dân.

Tầm nhìn “đô thị sân bay” và vai trò mở đường cho cả vùng

Đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) cho rằng việc thành lập thành phố Đồng Nai là dấu mốc lịch sử, mở ra giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng và năng lực quản trị. Với quy mô GDP khoảng 700.000 tỷ đồng, thu ngân sách vượt 100.000 tỷ và hệ thống hạ tầng đồng bộ, Đồng Nai đã vượt khỏi khuôn khổ một tỉnh công nghiệp thông thường.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở năng lực thực thi: chuyển từ tăng trưởng chiều rộng sang chiều sâu, xây dựng chính quyền đô thị hiện đại và nâng cao chất lượng sống người dân.

“Đồng Nai không thể chỉ là trung tâm công nghiệp, mà phải trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, logistics và dịch vụ chất lượng cao, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu”, theo đại biểu An.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đưa ra góc nhìn mới khi nhấn mạnh mô hình “đô thị sân bay” (aerotropolis) xoay quanh Sân bay quốc tế Long Thành.Theo đại biểu, nếu được khai thác đúng, Đồng Nai sẽ trở thành trung tâm tổ chức dòng chảy hàng hóa, dịch vụ, vốn và tri thức ở quy mô toàn cầu.

Đặc biệt, Đồng Nai có thể trở thành cửa rahiệu quả cho Tây Nguyên - khu vực giàu tiềm năng nhưng bị hạn chế bởi chi phí logistics cao.Từ đó, đại biểu đề xuất 5 nhóm giải pháp: hoàn thiện thể chế, ban hành cơ chế đặc thù, thúc đẩy liên kết vùng, đảm bảo an sinh xã hội và phát triển trung tâm khoa học - công nghệ tầm quốc gia.

Có thể thấy, việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương không chỉ là bước nâng cấp hành chính, mà là phép thử lớn đối với năng lực tổ chức phát triển trong bối cảnh mới. Nếu tận dụng tốt cơ hội và xử lý hiệu quả các “điểm nghẽn”, Đồng Nai không chỉ bứt phá cho riêng mình mà còn có thể trở thành động lực lan tỏa cho toàn vùng Đông Nam Bộ và nền kinh tế quốc gia.