Kiến nghịluật hóa nguyên tắc thanh toán, quyết toán

Đề cập cơ chế thanh toán và nghiệm thu đối với "Hợp đồng trọn gói" tại khoản 1 Điều 39 của dự thảo luật, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội khóa XVI nhận thấy, đây là vấn đề vướng mắc, gây tâm lý hoang mang, sợ sai, sợ trách nhiệm và làm chậm tiến độ giải ngân đầu tư công tại không ít các bộ, ngành, địa phương.

Khoản 1 Điều 39 quy định giá hợp đồng trọn gói là không thay đổi trong suốt thời gian thực hiện hợp đồng tương ứng với phạm vi công việc, trừ các trường hợp bất khả kháng hoặc thay đổi phạm vi.

Theo đại biểu, về mặt lý thuyết, hợp đồng trọn gói là phương thức quản trị theo kết quả đầu ra, theo đó: nhà thầu tự chịu rủi ro về hao phí, định mức và được thụ hưởng lợi nhuận nếu tối ưu hóa được biện pháp thi công.

Thế nhưng trên thực tế, khi quyết toán vốn đầu tư, thanh tra, kiểm tra và kiểm toán vào cuộc, các cơ quan chức năng vẫn giữ nguyên tư duy bóc tách dự toán chi tiết, đo đạc lại từng mét khối đào đắp, đối chiếu từng hóa đơn nguyên vật liệu thực tế để hồi tố định mức và xuất toán.

“Nghịch lý ở chỗ: lúc giá nguyên vật liệu thị trường tăng thì bắt nhà thầu chịu vì "trọn gói", nhưng khi họ tiết kiệm được khối lượng hay chi phí hợp lý thì lại bị quy kết là sai phạm và trừ tiền. Thực tế này khiến chủ đầu tư “run tay, chùn tay” không dám nghiệm thu, nhà thầu kiệt quệ tài chính và làm méo mó hoàn toàn bản chất kinh tế của hợp đồng trọn gói”, theo ông Đỗ Đức Hồng Hà.

Đại biểu cho rằng, nếu tại kỳ họp này, Luật Đấu thầu (sửa đổi) chỉ dừng lại ở việc định nghĩa hợp đồng trọn gói như quy định cũ mà không luật hóa nguyên tắc thanh toán, quyết toán, thì điểm nghẽn này sẽ không được tháo gỡ.

Từ đó, ông Đỗ Đức Hồng Hà kiến nghị bổ sung quy định mang tính nguyên tắc pháp lý tại khoản 1 Điều 39 theo hướng: “Đối với hợp đồng trọn gói, việc nghiệm thu và thanh toán được thực hiện căn cứ vào giá hợp đồng, tỷ lệ phần trăm hoặc giá trị từng đợt thanh toán tương ứng với tiến độ và sản phẩm, khối lượng công việc hoàn thành được nghiệm thu theo đúng yêu cầu của hợp đồng, không thực hiện việc chiết tính lại định mức, đơn giá chi tiết, khối lượng thực tế thực hiện nếu không có sự thay đổi về phạm vi công việc hoặc thiết kế đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Kết quả thanh toán, quyết toán này là căn cứ hợp pháp để cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan thanh tra, kiểm tra, kiểm toán thực hiện nhiệm vụ”.

Bảo vệ bí mật kinh doanh và dữ liệu cá nhân

Góp ý về phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi), đại biểu Lê Hồng Hà, Tổng Giám đốc Vietnam Airlines băn khoăn về quy định lựa chọn "áp dụng một phần" Luật Đấu thầu, theo đó cho phép các tổ chức không thuộc phạm vi điều chỉnh được chọn áp dụng toàn bộ hoặc một phần Luật Đấu thầu.

Tuy nhiên, luật chưa quy định rõ khi áp dụng một phần thì các quy định đi kèm (như tổ chuyên gia, tổ thẩm định, bảo đảm dự thầu, bảo đảm thực hiện hợp đồng, bảo đảm cạnh tranh, xử lý tình huống, xử lý vi phạm) có bắt buộc áp dụng đồng bộ hay không; đồng thời, chưa rõ việc này có làm phát sinh nghĩa vụ đăng tải thông tin lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia hay trách nhiệm giải quyết kiến nghị và xử lý vi phạm hay không.

Đại biểu đề nghị bổ sung vào dự thảo nguyên tắc khi chọn áp dụng một hình thức/quy trình lựa chọn nhà thầu thì phải áp dụng đồng bộ các quy định tương ứng, cũng như làm rõ các nghĩa vụ đi kèm về đăng tải thông tin, giải quyết kiến nghị và xử lý vi phạm.

Về công khai thông tin gắn liền với bảo vệ bí mật kinh doanh và dữ liệu cá nhân, đại biểu Lê Hồng Hà cho rằng, từ thực tiễn doanh nghiệp (Vietnam Airlines) khi làm nhà thầu, hồ sơ dự thầu của doanh nghiệp chứa nhiều bí mật kinh doanh và dữ liệu cá nhân. Do đó, dự thảo cần làm rõ nghĩa vụ công khai thông tin chỉ áp dụng đối với các hoạt động đấu thầu thuộc phạm vi điều chỉnh của luật, không áp dụng đối với hoạt động mua sắm do doanh nghiệp tự quyết định; đồng thời quy định việc công khai thông tin đấu thầu phải đảm bảo không làm lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, dữ liệu cá nhân và các thông tin khác được pháp luật bảo vệ.