Góp ý về dự thảo luật, đại biểu Lê Nữ ThùyDương (Đoàn ĐBQH TP Đồng Nai), Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, dự thảo Luật quy định bốn nhóm đối tượng áp dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt, gồm: dự án đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, hạ tầng số và công nghệ chiến lược; dự án công nghệ số trọng điểm, chip bán dẫn, trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo; dự án trung tâm dịch vụ logistics quốc tế, kho dự trữ năng lượng, dự trữ hàng hóa cho khu vực và quốc tế. Đại biểu đồng tình với định hướng tập trung nguồn lực ưu đãi cho các dự án có tác động lan tỏa.

Trên tinh thần đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung vào đối tượng áp dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt một số cụm ngành có tính lan tỏa, gắn với chuỗi giá trị, gồm dược liệu công nghệ cao; công nghiệp hàng không và dịch vụ kỹ thuật hàng không, trong đó có bảo dưỡng, sửa chữa, đại tu tàu bay (MRO); đồng thời xem xét đưa lĩnh vực sản xuất nông sản, thực phẩm công nghệ cao, ứng dụng tự động hóa, công nghệ chế biến và quản lý chất lượng bằng trí tuệ nhân tạo (AI) vào diện được Nhà nước ưu đãi, thu hút đầu tư đặc biệt, góp phần bảo đảm an ninh lương thực.

Theo đại biểu, định hướng này phù hợp với quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết số 10-NQ/TW về chuyển từ thu hút đầu tư theo địa giới hành chính sang thu hút theo cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; lấy chất lượng, hiệu quả, chuyển giao công nghệ, tham gia chuỗi cung ứng, giá trị gia tăng làm tiêu chí chủ yếu. “Việc xác định rõ các lĩnh vực này giúp xác định cụ thể đối tượng được hưởng ưu đãi, thu hút đầu tư ngay khi Luật có hiệu lực”, đại biểu nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung nhóm dự án có yếu tố xanh, thân thiện với môi trường như: khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp công nghệ cao kết hợp mô hình sinh thái; dự án cung cấp điện sạch (điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối, điện rác); dự án xử lý rác thải, xử lý nước, chất thải rắn, chất thải độc hại; dự án xử lý môi trường đất, nguồn nước, hồ, sông và không khí. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung các tiêu chí về giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng năng lượng sạch, công nghệ xanh hoặc thực hiện cam kết trung hòa phát thải ròng (Net Zero) bên cạnh các tiêu chí về quy mô vốn, tiến độ giải ngân.

Ngoài ra, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương cho rằng, dự thảo Luật đang giới hạn ưu đãi đầu tư đặc biệt chỉ dành cho dự án đầu tư mới và dự án đầu tư mở rộng chưa bảo đảm tối ưu hóa chính sách ưu đãi này. Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu mở rộng cơ chế ưu đãi đầu tư đặc biệt đối với các dự án đã được cấp quyết định chủ trương đầu tư; theo đó, dự án đang hoạt động thuộc lĩnh vực được ưu đãi thì nhà đầu tư được lựa chọn áp dụng.

Luật hóacơ chế chấm điểm lựa chọn nhà đầu tư

Về lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư Đại biểu Lê Nữ Thùy Dương đề nghị tiếp tục nghiên cứu bổ sung hình thức chấm điểm lựa chọn nhà đầu tư đối với dự án không sử dụng vốn ngân sách nhà nước, theo hướng: trường hợp chỉ có một nhà đầu tư quan tâm nộp hồ sơ đề xuất dự án hợp lệ đối với dự án tại địa bàn ưu đãi đầu tư và thuộc ngành, nghề ưu đãi đầu tư (kể cả dự án chưa có trong Danh mục dự án thu hút đầu tư của địa phương) thì thực hiện chấp thuận nhà đầu tư; trường hợp có từ hai nhà đầu tư quan tâm trở lên cùng nộp hồ sơ đề xuất dự án trong thời hạn hợp lệ thì thực hiện chấm điểm lựa chọn nhà đầu tư, với tiêu chí chấm điểm do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành phù hợp với tình hình thực tế, định hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và hội đồng xét duyệt bảo đảm công khai, công bằng; các trường hợp còn lại tiếp tục thực hiện đấu giá, đấu thầu theo quy định của pháp luật.

Theo đại biểu, thực tế cho thấy, các quy trình đấu thầu kéo dài gây tốn kém thời gian, chi phí cho cả Nhà nước và doanh nghiệp, dẫn đến đình trệ dự án và giảm hiệu quả đầu tư.

Trong khi Luật chưa quy định rõ cơ chế “chấm điểm”, các địa phương phải vận dụng linh hoạt hoặc phụ thuộc vào các nghị quyết đặc biệt. Việc luật hóa quy trình này sẽ giúp các địa phương có hành lang pháp lý rõ ràng để lựa chọn nhà đầu tư có năng lực thực sự; đồng thời bảo đảm phạm vi, tiêu chí của các trường hợp không thông qua đấu giá, đấu thầu được xác định rõ ngay trong Luật.

Cần giải bài toán “ốc đảo FDI” trong nền kinh tế

Góp ý về dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi), đại biểu Lê Quang Mạnh, Đoàn ĐBQH TP.HCM cho rằng, cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách nhằm tăng cường liên kết giữa khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) với doanh nghiệp trong nước, qua đó nâng cao năng suất chung của nền kinh tế và tạo động lực cho tăng trưởng bền vững.

Phân tích thực trạng phát triển của khu vực FDI trong những năm qua, đại biểu cho rằng, nền kinh tế Việt Nam đang tồn tại tình trạng mà báo chí thường gọi là “một nền kinh tế có hai nền kinh tế”, hay hình ảnh những “ốc đảo FDI” trong nền kinh tế. Mức độ liên kết, gắn kết và lan tỏa của khu vực FDI đối với phần còn lại của nền kinh tế, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước, vẫn còn rất hạn chế.

Đại biểu nhấn mạnh, đây là một trong những nguy cơ lớn đối với tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế Việt Nam. Nếu chúng ta không cơ cấu lại, không tạo được một cấu trúc sản xuất có tính gắn kết giữa các khu vực, từ doanh nghiệp lớn đến doanh nghiệp vừa và nhỏ, giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, thì sẽ rất khó nâng cao năng suất chung của nền kinh tế và đạt được các mục tiêu tăng trưởng trong những năm tới.

Do đó, đại biểu cho rằng, việc dự thảo Luật chỉ quy định khuyến khích tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật và lộ trình nội địa hóa là chưa đủ, khó tạo ra chuyển biến thực chất trong thực tiễn.

“Một tư tưởng chính sách lớn như vậy mà chỉ dừng lại ở một câu khuyến khích các tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật và lộ trình nội địa hóa thì không có nhiều giá trị trong thực tiễn”, đại biểu Lê Quang Mạnh nêu quan điểm.

Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện quy định theo hướng thiết kế các cơ chế, chính sách đủ mạnh, có tính khả thi để biến nhu cầu mua sắm, sản xuất và cung ứng của doanh nghiệp FDI thành cơ hội phát triển cho doanh nghiệp Việt Nam.

Việt Nam không thể áp đặt một cách hành chính các tỷ lệ nội địa hóa đối với doanh nghiệp FDI. Tuy nhiên, hoàn toàn có thể thiết kế các cơ chế chính sách phù hợp nhằm khuyến khích và thúc đẩy doanh nghiệp FDI tăng cường liên kết với các nhà cung cấp trong nước.

Chẳng hạn, cần nghiên cứu quy định cụ thể về trách nhiệm công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật, lộ trình nội địa hóa của doanh nghiệp FDI gắn với việc áp dụng các chính sách ưu đãi; xác định rõ mức độ công bố thông tin, trách nhiệm thực hiện và cơ chế theo dõi, đánh giá việc thực hiện các cam kết.

Cùng với đó, cần có các chính sách hỗ trợ trực tiếp, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực sản xuất, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và từng bước tham gia vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.