Chất lượng đại biểu gắn với cơ cấu

Phát biểu tại tọa đàm: “Bảo đảm chất lượng đại biểu trong kỷ nguyên phát triển mới” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, TS. Lê Thanh Kim, Phó Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân cho rằng, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về hoàn thiện thể chế, thúc đẩy phát triển và nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia, nhân dân đặt kỳ vọng cao về vai trò của các cơ quan dân cử. Điều đó đồng nghĩa với việc đội ngũ đại biểu trong các cơ quan dân cử cần không ngừng nâng cao năng lực và bản lĩnh hoạt động nghị trường. Đại biểu quốc hội (ĐBQH) phải am hiểu về chính sách, pháp luật, có tư duy phản biện, khả năng phân tích những vấn đề lớn của đất nước, của địa phương, đồng thời giữ mối liên hệ chặt chẽ với cử tri.

TS. Lê Thanh Kim cho rằng, thực tiễn hoạt động của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp thời gian qua cho thấy, nhiều đại biểu đã phát huy rất tốt vai trò của mình; tích cực tham gia thảo luận, đóng góp nhiều ý kiến chất lượng, mạnh dạn nêu lên những vấn đề mà người dân quan tâm. Những đóng góp đó đã góp phần quan trọng nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các cơ quan dân cử.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng của đời sống kinh tế - xã hội, yêu cầu đối với đại biểu cũng ngày càng toàn diện hơn. Cử tri hiện nay không chỉ mong muốn một đại biểu “đúng tiêu chuẩn”, mà còn kỳ vọng đó phải là người thực sự dám nói, dám làm và dám chịu trách nhiệm trước cử tri và đất nước.

Cùng chung ý kiến, yêu cầu đối với đại biểu ngày càng toàn diện hơn, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội (nay là Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội) Nguyễn Văn Phúc cho rằng, mỗi đại biểu Quốc hội phải đáp ứng 5 tiêu chí sau:

Thứ nhất, ĐBQH cần có nhãn quan chính trị để góp phần định hình và đưa ra những quyết sách lớn. Khi ban hành một đạo luật, yếu tố quan trọng nhất chính là khía cạnh chính trị của đạo luật, vì vậy nhãn quan chính trị của các ĐBQH có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Thứ hai là trình độ chuyên môn. Việc quyết định các vấn đề quốc kế dân sinh trên nhiều lĩnh vực như kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ… đòi hỏi ĐBQH phải có kiến thức và trình độ chuyên môn vững vàng.

Thứ ba, ĐBQH cần là người có kinh nghiệm, đặc biệt nếu đã có kinh nghiệm thực tiễn trong hoạt động của Quốc hội thì càng thuận lợi. Hiện nay có 235 ứng viên tái cử ĐBQH, chiếm 27,2%, đây là nguồn ứng cử viên rất quan trọng. Bên cạnh đó, yếu tố độ tuổi cũng cần được quan tâm. Độ tuổi được giới thiệu ứng cử ĐBQH từ 40 - 60 chiếm 74,42%. Đây được xem là giai đoạn chín muồi, khi các ứng viên đã tích lũy nhiều kinh nghiệm, có bản lĩnh chính trị và đảm bảo sức khỏe để thực hiện tốt nhiệm vụ.

Thứ tư là tiêu chí về kỹ năng. Khi có kỹ năng tốt, ĐBQH có thể chuyển hóa nhãn quan chính trị, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm của mình thành những sản phẩm cụ thể như các đạo luật, nghị quyết hay báo cáo giám sát có chất lượng.

Thứ năm, người ứng cử ĐBQH cần có bản lĩnh. ĐBQH giữ vai trò thẩm tra, giám sát; do đó chỉ những người có bản lĩnh mới có thể tham gia phản biện, tranh luận và thuyết phục các đại biểu khác. Sự sôi động và chất lượng của mỗi kỳ họp Quốc hội phụ thuộc rất nhiều vào bản lĩnh của các đại biểu.

“Các tiêu chí nói trên sẽ tạo nên đại biểu chất lượng, gắn với cơ cấu đúng, đủ, hợp lý sẽ quyết định chất lượng hoạt động của Quốc hội. Bởi chất lượng hoạt động Quốc hội phụ thuộc vào từng ĐBQH, phụ thuộc vào cơ cấu tổng thể, vì vậy, mối quan hệ giữa cơ cấu và chất lượng từng đại biểu là vấn đề phải được quan tâm, đổi mới trong mỗi lần bầu cử”, ông Nguyễn Văn Phúc nhìn nhận.

Cũng quan tâm đến cơ cấu, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Nguyễn Lâm Thành cho rằng, trong cuộc bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, quy trình rõ ràng và chặt chẽ hơn khi thực hiện 3 bước hiệp thương: thỏa thuận cơ cấu, thành phần và số lượng người ứng cử; lập danh sách sơ bộ và tiến hành lấy ý kiến cử tri ở các khu vực; dựa vào những tiêu chuẩn và ý kiến của cử tri để đưa ra danh sách cuối cùng. Việc lấy ý kiến cử tri ở nơi công tác và nơi cư trú đối với người ứng cử là một quá trình thực hành dân chủ, được coi là “bộ lọc xã hội” rất quan trọng.

"Việc chú ý cơ cấu đại diện của các tầng lớp là yêu cầuquan trọng đối với Quốc hội. Bầu cử lần này đã tăng mạnh hơn yêu cầu về tiêu chuẩn đại biểu ở 4 nhóm vấn đề: phẩm chất đạo đức; năng lực công tác cả về tư duy, năng lực thực tiễn; sự gắn bó với nhân dân, lối sống; không vi phạm quy định về pháp luật. Đây là lưới lọc rất quan trọng nhằm bảo đảm chất lượng của các ứng cử viên ĐBQH. Quá trình hiệp thương được chuẩn bị kỹ lưỡng, thực hiện đúng quy trình khoa học và bài bản. Nhờ đó, danh sách các ứng cử viên cho cuộc bầu cử sắp tới được lựa chọn một cách chặt chẽ, góp phần bảo đảm chất lượng và hiệu quả”, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Nguyễn Lâm Thành nhận xét.

Coi trọng thực tiễn

PGS.TS Nguyễn Quang Tuyến, Trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội nhận xét, ĐBQH nhiệm kỳ này sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng hai con số, vì vậy, việc giải quyết những vấn đề trọng đại của quốc gia đòi hỏi phải bám sát thực tiễn.

Một trong những kênh quan trọng để nắm bắt thực tiễn là hoạt động tiếp xúc cử tri, lắng nghe ý kiến và nguyện vọng của người dân. Thông qua các buổi tiếp xúc cử tri, người dân có thể biết được chương trình hành động của các ứng cử viên ĐBQH, từ đó xem xét, đánh giá mức độ phù hợp của những chương trình này với tâm tư, nguyện vọng của mình và lựa chọn bầu ra những người thực sự xứng đáng.

PGS.TS. Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đặc biệt ấn tượng với các thông tin về ứng cử viên đi kèm với chương trình hành động bởi theo ông những thông tin này giúp cử tri hiểu rõ hơn về định hướng và tầm nhìn của từng ứng cử viên, đồng thời thể hiện cam kết phụng sự và tinh thần cống hiến của họ nếu được cử tri tín nhiệm. Trong bối cảnh hiện nay, bên cạnh các hoạt động truyền thống như tiếp xúc cử tri hay lấy ý kiến tại nơi cư trú, uy tín xã hội, đạo đức công vụ và tầm ảnh hưởng của ứng cử viên cũng cần được thể hiện rõ ràng hơn, kể cả trên không gian mạng. Vì vậy, việc xây dựng các kênh thông tin chính thống, đáng tin cậy để cử tri có thể tìm hiểu sâu hơn về năng lực chuyên môn, tầm ảnh hưởng cũng như quá trình công tác của các ứng cử viên là hết sức cần thiết. “Nhờ có thông tin chi tiết, việc bầu chọn vì thế không còn dựa trên cảm nhận định tính, mà chuyển sang dựa trên dữ liệu, thông tin và tiêu chí cụ thể hơn”, PGS.TS. Trần Thành Nam nêu ý kiến.

PGS.TS. Trần Thành Nam mong muốn được tiếp cận nhiều hơn với các thông tin truyền thông về khung năng lực của ĐBQH, từ tầm nhìn, giá trị, bản lĩnh đến khả năng hoạch định chính sách trong những lĩnh vực mới như kinh tế số, công nghệ bán dẫn hay đổi mới sáng tạo. Đây là những tiêu chí quan trọng trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. “Chúng tôi kỳ vọng vào chất lượng của các ĐBQH khóa tới, kỳ vọng vào những con người có thể đảm nhận những nhiệm vụ mới, khó và đầy thách thức, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển lâu dài của đất nước trong tương lai”, PGS.TS. Trần Thành Nam nhấn mạnh.