Tỷ lệ chọi nghẹt thở, cuộc đua trường chuyên ngày càng khốc liệt

Mùa tuyển sinh lớp 10 năm 2026 tiếp tục chứng kiến sức hút đặc biệt của hệ thống trường chuyên tại Hà Nội.

Mở đầu mùa tuyển sinh, Trường THPT Chuyên Đại học Sư phạm nhận gần 7.500 hồ sơ cho 490 chỉ tiêu. Đáng chú ý, lớp chuyên Tiếng Anh có 2.095 thí sinh đăng ký cho 70 suất học, tương đương tỷ lệ chọi gần 1/30 (29,93) - mức cao nhất trong hệ thống trường chuyên năm nay.

Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên ghi nhận 3.972 hồ sơ đăng ký cho 545 chỉ tiêu, trong đó lớp chuyên Toán có hơn 1.000 hồ sơ. Trường THPT Chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn nhận 2.072 hồ sơ nhưng chỉ tuyển 150 học sinh, tương đương gần 14 thí sinh cạnh tranh một suất học.

Tại Trường THPT Chuyên Ngoại ngữ (ĐHQGHN), hơn 5.100 thí sinh cạnh tranh 630 chỉ tiêu. Nhiều lớp chuyên tiếp tục duy trì sức hút lớn, đặc biệt là tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Nhật và tiếng Hàn.

Ở khối trường chuyên thuộc Sở GD&ĐT Hà Nội, gần 17.000 lượt thí sinh đăng ký dự thi. Trường THPT Chu Văn An có tỷ lệ chọi cao nhất ở lớp chuyên Tiếng Trung với 27,49; Trường THPT chuyên Nguyễn Huệ ghi nhận lớp chuyên Tiếng Nga đạt 24,29; trong khi tại Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam, lớp chuyên Tiếng Nga đạt 20,89.

Những con số trên cho thấy cuộc đua vào trường chuyên ngày càng khốc liệt. Không khí cạnh tranh không chỉ diễn ra trong phòng thi mà kéo dài nhiều năm trước đó.

Trong những ngày qua tại các điểm thi của Chuyên Sư phạm,Chuyên Khoa học Tự nhiên, không khó để bắt gặp học sinh đến từ Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Dương, Nam Định, Thái Bình hoặc các huyện ngoại thành Hà Nội. Nhiều gia đình thuê trọ nhiều ngày, đưa đón con hàng chục km, thậm chí nghỉ làm để đồng hành cùng con.

Đi cùng sức nóng tuyển sinh là sự phát triển mạnh của các lớp luyện thi chuyên và các kỳ thi thử. Bảo Hân (Hà Nội), thí sinh dự thi chuyên Anh tại Trường THPT Chuyên Đại học Sư phạm, cho biết em từng nhiều lần bật khóc sau các bài thi thử không đạt kỳ vọng.

“Có những lần thi thử điểm thấp hơn kỳ vọng khiến em rất áp lực. Ngoài học trên lớp, em còn học thêm Tiếng Anh 4 buổi mỗi tuần nên gần như không có thời gian nghỉ ngơi. Điều em lo nhất không phải đề thi khó mà là không thể hiện được đúng năng lực sau nhiều tháng ôn tập”, nữ sinh chia sẻ.

Áp lực ấy cũng được cảm nhận rõ từ phía phụ huynh. Chị Thanh Hương (Sóc Sơn, Hà Nội) cho biết chi phí học thêm để thi chuyên không hề nhỏ. “Các lớp luyện thi chuyên thường từ 400.000 đồng cho 2 tiếng học, thậm chí cao hơn tùy giáo viên và trung tâm. Mỗi tháng, gia đình phải chi cả chục triệu đồng cho việc ôn thi”, chị Hương nói. Dù nhà cách Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam khoảng 40 km, tương đương gần 1,5 giờ di chuyển mỗi lượt bằng xe buýt, chị vẫn quyết tâm cho con theo đuổi mục tiêu vào trường chuyên, đồng thời cho con dự thi nhiều trường để tăng cơ hội trúng tuyển.

Theo chị Hương, mong muốn lớn nhất là con được học trong môi trường có cơ sở vật chất và trang thiết bị đồng bộ, nền nếp kỷ luật tốt, an toàn, hạn chế bạo lực học đường, cùng đội ngũ giáo viên có chuyên môn đồng đều và định hướng đầu ra rõ ràng cho đại học hoặc du học. “Những tiêu chí này lẽ ra phải là chuẩn chung của mọi trường công lập, nhưng thực tế chưa đồng đều, nên gia đình mới tìm đến trường chuyên”, chị nói.

Bên cạnh đó, hiệu quả của các kỳ thi thử do các trường tổ chức vẫn là chủ đề gây nhiều tranh luận. Không ít phụ huynh cho rằng đề thi thử và đề thi thật có sự khác biệt về độ khó và cấu trúc, nên giá trị chính của thi thử chủ yếu là giúp học sinh làm quen tâm lý phòng thi, hơn là dự báo kết quả.

Đồng thời, chi phí cho các kỳ thi thử và các lớp luyện thi khiến nhiều gia đình không khỏi hoài nghi khi hoạt động này ngày càng kéo dài, tạo cảm giác như một “khoản đầu tư” liên tục trong cuộc đua vào trường chuyên, thay vì chỉ là bước hỗ trợ ôn tập đơn thuần.

Đã đến lúc cần những đề thi không thể luyện trước?

Theo các chuyên gia giáo dục, những con số tuyển sinh năm nay phản ánh một thực tế đáng chú ý lànhu cầu vào lớp 10 chuyên hiện đã vượt xa quy mô của một kỳ thi tuyển chọn học sinh có năng khiếu học thuật đặc biệt.

Khi một lớp học có tỷ lệ chọi lên tới gần 1/30, câu hỏi đặt ra là bao nhiêu học sinh dự thi thực sự muốn theo đuổi một lĩnh vực chuyên sâu và bao nhiêu em đang tìm kiếm một môi trường học tập tốt hơn?

Thực tế cho thấy, phần lớn phụ huynh lựa chọn trường chuyên không hẳn vì định hướng nghiên cứu chuyên sâu một môn học. Điều họ tìm kiếm nhiều hơn là môi trường học tập chất lượng, đội ngũ giáo viên tốt và cơ hội phát triển rộng mở hơn so với mặt bằng chung.

Điều đó khiến trường chuyên ngày càng phải gánh thêm một vai trò khác ngoài sứ mệnh phát hiện, bồi dưỡng học sinh năng khiếu: trở thành điểm đến của nhóm học sinh khá, giỏi có nhu cầu tiếp cận môi trường giáo dục chất lượng cao.

TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam, từng cho rằng chất lượng giáo dục giữa các địa phương và giữa các nhà trường vẫn còn những khoảng cách nhất định. Chính điều này khiến nhiều phụ huynh có xu hướng tìm kiếm những môi trường học tập được đánh giá tốt hơn cho con em mình, từ đó làm gia tăng áp lực tuyển sinh vào các trường chuyên và trường chất lượng cao.

Nhìn từ góc độ này, làn sóng học sinh từ nhiều tỉnh, thành đổ về Hà Nội dự thi trường chuyên không chỉ phản ánh sức hút của mô hình đào tạo mũi nhọn mà còn cho thấy nhu cầu rất lớn của xã hội đối với môi trường giáo dục chất lượng cao.

Theo các chuyên gia, khi một mô hình giáo dục đồng thời phải thực hiện hai nhiệm vụ - đào tạo mũi nhọn và đáp ứng nhu cầu học tập chất lượng cao của số đông - sẽ nảy sinh nhiều hệ lụy.

Để phân loại hàng nghìn thí sinh cạnh tranh vài chục suất học, đề thi buộc phải nâng độ khó. Hệ quả là các lớp luyện thi phát triển mạnh, nhiều học sinh bắt đầu ôn luyện từ lớp 7, lớp 8. Thời gian dành cho thể thao, nghệ thuật, trải nghiệm thực tế và các kỹ năng mềm vì thế bị thu hẹp đáng kể.

Theo chuyên gia giáo dục độc lập TS Đỗ Thị Ngọc Quyên, khoảng 10-15 năm trở lại đây, tuyển sinh vào trường chuyên chưa thực sự tuyển chọn được học sinh có năng khiếu theo đúng sứ mệnh ban đầu.

“Về mặt kỹ thuật, các bài kiểm tra hiện nay hầu như chỉ đánh giá được năng lực tích lũy mà chưa đánh giá được năng lực tiềm ẩn hay tố chất thực sự của học sinh”, bà nhận định.

Từ thực tế đó, nhiều chuyên gia cho rằng đề thi chuyên cần được thiết kế theo hướng đánh giá năng lực thực chất, tập trung vào tư duy, khả năng giải quyết vấn đề và xử lý tình huống thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ hay các dạng bài có thể luyện tập theo khuôn mẫu.

Đề thi cũng cần liên tục đổi mới để học sinh không thể đoán trước hoặc luyện theo lối mòn. Khi đó, lợi thế sẽ thuộc về những em có tố chất và năng lực tư duy nổi trội thay vì những học sinh được đầu tư ôn luyện trong thời gian dài.

Giữa cuộc đua ngày càng khốc liệt với những tỷ lệ chọi lên tới gần 1/30, bài toán đặt ra không chỉ là chọn được những học sinh học giỏi nhất, mà còn là tìm ra những em thực sự có năng khiếu và phù hợp với sứ mệnh của trường chuyên trong giai đoạn mới.