Áp lực chi phí và tiến độ đè nặng các dự án

Biến động mạnh của thị trường nhiên liệu thời gian gần đây đang tác động trực tiếp tới các dự án hạ tầng giao thông trên cả nước. Theo thống kê, trong giai đoạn từ 26/2 đến 10/3/2026, giá xăng dầu điều hành đã tăng từ 40% đến 60% so với kỳ cơ sở đối với hai mặt hàng chủ chốt là xăng RON 95-III và dầu diesel 0.05S.

Riêng giá dầu DO – loại nhiên liệu chủ yếu phục vụ máy móc thi công – có thời điểm tăng từ khoảng 17.629 đồng/lít vào tháng 1/2026 lên trên 30.230 đồng/lít, chưa bao gồm chi phí vận chuyển đến công trường.

Giá xăng dầu tăng kéo theo chi phí vận chuyển leo thang, khiến giá nhiều vật liệu xây dựng như đá, cát, thép, xi măng… cũng đồng loạt tăng. Chỉ trong quý I/2026, giá các vật liệu xây dựng cơ bản đã tăng trên 10%.

Trong khi đó, đối với các dự án hạ tầng giao thông, chi phí nhiên liệu thường chiếm từ 30-50% tổng chi phí máy thi công. Vì vậy, những biến động lớn về giá nhiên liệu đang tác động trực tiếp và nghiêm trọng đến toàn bộ cơ cấu chi phí của các dự án.

Không chỉ chi phí tăng cao, nhiều nhà thầu còn phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu tại các công trường.

Tại miền Bắc, dự án cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị – Chi Lăng (Lạng Sơn) có nhu cầu dầu trung bình khoảng 90.000 lít/ngày. Tuy nhiên, mỗi cửa hàng xăng dầu chỉ cho phép mua khoảng 500 lít, trong khi mỗi đơn vị thi công cần từ 5.000 đến 20.000 lít/ngày. Dù nhà thầu chấp nhận hỗ trợ thêm 20-30% chi phí vận chuyển so với biểu giá nhà nước, nguồn cung vẫn không đáp ứng đủ. Đồng thời, cước vận chuyển vật liệu từ mỏ về công trường đã tăng 30-40% so với đầu tháng 2/2026.

Tại dự án cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh (Cao Bằng), lượng tiêu thụ dầu DO trung bình khoảng 150.000 lít/ngày. Tuy nhiên, nguồn cung tại hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng không phải lúc nào cũng đáp ứng đủ. Nhiều cửa hàng từ chối bán dầu theo hình thức thùng phi hoặc xe téc nhỏ phục vụ máy móc cố định tại công trường. Giá dầu DO tại một số thời điểm đã tăng tới 72% so với tháng 1/2026, chưa bao gồm chi phí vận chuyển.

Ở miền Nam, tại công trường dự án mở rộng cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây, các nhà thầu phải cử nhân sự túc trực tại nhiều cây xăng khác nhau để thu gom từng lít dầu phục vụ cho hệ thống máy móc thi công.

Tình trạng thiếu nhiên liệu khiến nhiều mũi thi công phải hoạt động cầm chừng hoặc tạm dừng, không thể duy trì phương thức “3 ca, 4 kíp” theo chỉ đạo của Chính phủ. Điều này làm gia tăng rủi ro chậm tiến độ tại nhiều dự án giao thông trọng điểm.

Trong khi đó, phần lớn hợp đồng thi công hiện nay được ký theo đơn giá tại thời điểm lập dự án và chưa có cơ chế hấp thụ những biến động bất thường của thị trường, khiến tổng mức đầu tư thực tế đứng trước nguy cơ vượt dự toán.

Nhà thầu phải “gom từng lít dầu” để duy trì máy móc thi công

Đối mặt với áp lực kép về chi phí và nguồn cung, các nhà thầu và doanh nghiệp dự án đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm duy trì tiến độ thi công.

Về nguồn cung nhiên liệu, nhiều đơn vị chủ động làm việc trực tiếp với Sở Công Thương và UBND các địa phương để được ưu tiên phân bổ nguồn xăng dầu. Một số doanh nghiệp cũng chấp nhận hỗ trợ thêm chi phí vận chuyển để bảo đảm nguồn cung cho công trường.

Về mặt kỹ thuật, các nhà thầu tập trung tối ưu lịch vận hành máy móc nhằm hạn chế chạy không tải, rút ngắn quãng đường vận chuyển vật liệu, ưu tiên sử dụng thiết bị tiết kiệm nhiên liệu. Đồng thời, tăng cường triển khai các hạng mục ít phụ thuộc vào máy móc như gia công thép, lắp đặt cấu kiện đúc sẵn và công tác hoàn thiện.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp dự án và nhà thầu hiện đang chủ động gánh phần chi phí phát sinh mà chưa có cơ chế bù đắp cụ thể, tạo áp lực lớn lên dòng tiền và năng lực tài chính.

Ông Nguyễn Quang Huy, Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả, cho biết doanh nghiệp đã chủ động tìm kiếm thêm nhà cung cấp và tăng cường dự trữ nhiên liệu tại các công trường.

“Chúng tôi đồng thời tái tổ chức kế hoạch thi công, ưu tiên nguồn nhiên liệu cho các mũi thi công trọng điểm để tránh dàn trải”, ông Huy cho biết.

Theo ông, doanh nghiệp cũng đang phối hợp với các nhà thầu xây dựng phương án bù tiến độ khi nguồn cung nhiên liệu được cải thiện. Tuy nhiên, nếu tình trạng thiếu hụt kéo dài, tiến độ các dự án khó tránh khỏi bị ảnh hưởng.

Trước diễn biến phức tạp của thị trường nhiên liệu, cơ quan quản lý nhà nước đã bước đầu triển khai các biện pháp điều hành nhằm ổn định giá và bảo đảm nguồn cung.

Tối 11/3/2026, Bộ Công Thương đã áp dụng cơ chế trích lập và chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Theo đó, giá bán tối đa của dầu diesel 0.05S không cao hơn 26.470 đồng/lít; dầu hỏa không cao hơn 24.419 đồng/lít; dầu madút 180CST 3.5S không cao hơn 19.001 đồng/kg.

Bộ Công Thương cũng cho biết sẽ phối hợp với các cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu của các doanh nghiệp kinh doanh và tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường để có biện pháp điều hành phù hợp.

Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề, các biện pháp ngắn hạn này vẫn chưa giải quyết triệt để vấn đề.

Các doanh nghiệp dự án và hiệp hội xây dựng đã kiến nghị Chính phủ xem xét ba nhóm giải pháp chính: ưu tiên bảo đảm nguồn cung nhiên liệu cho các dự án hạ tầng trọng điểm; cho phép điều chỉnh chi phí nhiên liệu trong hợp đồng xây dựng khi giá biến động lớn; đồng thời xây dựng cơ chế cập nhật kịp thời chỉ số giá xây dựng và giá vật liệu.

Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam đề xuất cho phép tính bù trừ chênh lệch chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu và giá hợp đồng, áp dụng từ tháng 3/2026 cho đến khi thị trường xăng dầu ổn định.

Trong bối cảnh nhiều dự án giao thông trọng điểm đang bước vào giai đoạn thi công cao điểm, việc bảo đảm nguồn cung nhiên liệu và ổn định chi phí được đánh giá là yếu tố then chốt để duy trì tiến độ và hiệu quả đầu tư.

Doanh nghiệp chủ động ứng phó nhưng cầnNhà nước vào cuộc hỗ trợ

Trước khó khăn về nguồn cung và chi phí, các địa phương và cơ quan quản lý đã bắt đầu triển khai các biện pháp hỗ trợ.

Ngày 9/3/2026, UBND tỉnh Cao Bằng ban hành Công điện khẩn số 06/CĐ-UBND yêu cầu các sở, ngành, địa phương và chủ đầu tư khẩn trương rà soát, cập nhật và công bố giá vật liệu xây dựng, nhiên liệu và nhân công theo diễn biến thị trường.

Cùng ngày, doanh nghiệp dự án Đồng Đăng – Trà Lĩnh đã gửi văn bản kiến nghị UBND tỉnh Cao Bằng chỉ đạo các đơn vị cung ứng xăng dầu ưu tiên nguồn cung cho các nhà thầu thi công cao tốc, đồng thời phối hợp bình ổn giá nhiên liệu, vật liệu đầu vào và nhân công.

Doanh nghiệp cũng đề xuất địa phương báo cáo Chính phủ, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính và Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam sớm có giải pháp bình ổn giá nhiên liệu và cập nhật kịp thời biến động thị trường vào thông báo giá vật liệu xây dựng, làm cơ sở điều chỉnh giá hợp đồng theo quy định.

Trong khi đó, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khi kiểm tra dự án mở rộng cao tốc TP.HCM – Trung Lương – Mỹ Thuận đã cho biết Bộ sẽ báo cáo Chính phủ để có giải pháp tháo gỡ tình trạng thiếu vật liệu xây dựng.

Bộ trưởng cũng đề nghị các địa phương linh hoạt trong cấp phép khai thác mỏ và nâng công suất khai thác nhằm bảo đảm nguồn vật liệu phục vụ thi công dự án.

“Nguồn cát khai thác phải được ưu tiên phục vụ cho dự án TP.HCM – Trung Lương – Mỹ Thuận, không sử dụng cho mục đích kinh doanh bên ngoài. Trường hợp phát hiện vi phạm phải xử lý nghiêm, thậm chí đình chỉ hoạt động”, Bộ trưởng nhấn mạnh.