Hoàn thiện cơ chế, nâng cao hiệu quả công tác dư luận xã hội

Ngay từ khi ra đời, Đảng luôn coi trọng việc nắm bắt dư luận xã hội (DLXH), tâm tư, ý chí và nguyện vọng của nhân dân. Quan điểm này được thể hiện xuyên suốt trong các văn kiện của Đảng, với yêu cầu coi trọng điều tra DLXH, tổ chức khảo sát những vấn đề cần thiết phục vụ công tác lãnh đạo, quản lý nhà nước. Qua từng giai đoạn, nhận thức và chỉ đạo về công tác DLXHkhông ngừng được bổ sung, hoàn thiện, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Thông báo Kết luận số 274-TB/TW (2009) của Ban Bí thư khẳng định, công tác điều tra xã hội học, nắm bắt DLXH có vai trò quan trọng trong việc giúp Đảng và Nhà nước nắm bắt tư tưởng, tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, làm cơ sở khoa học để xây dựng, ban hành và đánh giá chủ trương, chính sách.

Kết luận số 100-KL/TW (2014) của Ban Bí thư tiếp tục yêu cầu đổi mới phương thức, nâng cao chất lượng, tính khoa học, khách quan và hiệu quả tham mưu của công tác DLXH .

Chỉ thị số 47-CT/TW (2025) của Ban Bí thư xác định công tác DLXHlà nội dung quan trọng của công tác tư tưởng, công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý xã hội, là khâu bắt buộc trong quá trình xây dựng, thực hiện, đánh giá chủ trương, chính sách. Hay Quy định số 19-QĐ/TW (2026) nhấn mạnh yêu cầu chủ động nắm bắt, phân tích, dự báo và định hướng dư luận.

Đồng thời, Hiến pháp năm 2013 và các luật như Luật Dân chủ ở cơ sở năm 2022, Luật Báo chí, Luật Tiếp cận thông tin... tạo cơ sở pháp lý để phát huy vai trò của công tác DLXHnhư cầu nối thông tin giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân.

Tham luận tại hội thảo "Công tácDLXHtrong triển khai, thực hiện nghị quyết Đại hội XIV của Đảng", GS.TS. Phùng Hữu Phú, nguyên Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương phân tích, quán triệt, vận dụng, phát triển sáng tạo những nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng xác định công tác DLXH là một bộ phận quan trọng của công tác chính trị, tư tưởng; là một kênh không thể thiếu trong hoạch định, tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng; là sợi dây gắn bó mật thiết Đảng với nhân dân, tăng cường sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận xã hội; là vũ khí đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Trong những năm gần đây, trước sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, nền tảng truyền thông số và những diễn biến mới của DLXH, Đảng đã đổi mới tư duy, hoàn thiện nhận thức, đề ra những định hướng chiến lược đối với công tác DLXH.

Đảng đề ra cácnguyên tắc, phương châm, những giải pháp lớn nhằm đổi mới, phát huy cao độ tính chủ động và hiệu quả trong nắm bắt, dự báo, định hướng, xử lý DLXH, đưa công tác DLXHtrở thành một hệ thống quản trị thông tin hiện đại, chủ động, khoa học.

Hệ thống cảnh báo sớm trên mặt trận tư tưởng

PGS.TSVũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản cho rằng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta luôn nhất quán quan điểm “Dân là gốc”, “Dân là chủ”, Dân là trung tâm, là mục tiêu, là động lực, là nguồn lực phát triển đất nước.

Đại hội XIV của Đảng khẳng định, quán triệt sâu sắc quan điểm “Dân là gốc”, nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của nhân dân.

"Thông qua việc phản ánh ý kiến, tâm tư và nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân, công tác DLXH cung cấp nguồn thông tin phản hồi giúp Đảng, Nhà nước và các cơ quan chức năng kiểm chứng tính đúng đắn, tính phù hợp và tính khả thi của chủ trương, chính sách; đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân, phòng ngừa khủng hoảng và tạo dựng sự đồng thuận xã hội",PGS.TSVũ Văn Phúc nhấn mạnh.

Theo TS. Phạm Tất Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, để bảo đảm sự thống nhất giữa chủ trương, đường lối với thực tiễn xã hội, giữa ý chí chính trị với nhu cầu, lợi ích chính đáng của nhân dâncần có cơ chế phản hồi hiệu quả. Công tác DLXH chính là một trong những cơ chế quan trọng đó.

Thông qua việc nắm bắt, điều tra, nghiên cứu DLXH,tiếng nói của nhân dân được phản ánh một cách sinh động, đa chiều, sát thực tiễn; giúp cấp ủy, chính quyền nhận diện rõ những vấn đề người dân quan tâm. Từ đó, các cơ quan lãnh đạo, quản lý có thêm căn cứ thực tiễn để nghiên cứu, đánh giá, ban hành và điều chỉnh chủ trương, chính sách phù hợp.

TS. Phạm Tất Thắng cho rằng, công tác DLXH cần được xem như một hệ thống “cảnh báo sớm” của Đảng và Nhà nước. Giá trị quan trọng của công tác DLXH không chỉ nằm ở việc phản ánh những gì đang diễn ra, mà còn ở khả năng dự báo những gì có thể xảy ra.

Thông qua phân tích xu hướng DLXH, nhận diện các nhóm vấn đề xã hội nhạy cảm, dự báo phản ứng của người dân đối với chủ trương, chính sách mới, công tác DLXH giúp các cơ quan lãnh đạo chủ động xây dựng phương án truyền thông, giải thích chính sách, tháo gỡ bức xúc và xử lý nguy cơ ngay từ khi mới xuất hiện.

“Trong bối cảnh chuyển đổi số và quản trị quốc gia hiện đại, công tác DLXH cần chuyển mạnh từ tư duy “phản ứng sau sự việc” sang tư duy “chủ động dự báo và phòng ngừa”. Đây là bước chuyển từ chức năng nắm bắt thông tin đơn thuần sang chức năng tham mưu chiến lược, góp phần giữ vững ổn định chính trị, củng cố đồng thuận xã hội và tạo môi trường thuận lợi để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước”, TS. Phạm Tất Thắng nhấn mạnh.

Công tác DLXH có vai trò quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông xã hội, cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa ngày càng diễn ra quyết liệt, phức tạp và tinh vi. Không gian mạng trở thành một mặt trận đặc biệt, nơi các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị lợi dụng để phát tán tin giả, thông tin sai sự thật, xuyên tạc lịch sử, bóp méo chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Công tác DLXHcó vai trò đặc biệt quan trọng như một hệ thống cảnh báo sớm trên mặt trận tư tưởng.

Thông qua việc thường xuyên theo dõi, phân tích và dự báo các xu hướng dư luận, các cơ quan chức năng có thể kịp thời phát hiện những vấn đề nhạy cảm, những luồng thông tin tiêu cực hoặc các chiến dịch truyền thông có dấu hiệu chống phá ngay từ khi mới xuất hiện; từ đó chủ động cung cấp thông tin chính thống, định hướng dư luận, ngăn chặn sự lan rộng của thông tin sai lệch.

"Không chỉ thực hiện chức năng phát hiện, cảnh báo và định hướng, công tác DLXH còn góp phần củng cố "thế trận lòng dân". Thực tiễn cho thấy, ở những nơi người dân được cung cấp thông tin đầy đủ, được lắng nghe, đối thoại và giải quyết kịp thời những bức xúc chính đáng thì niềm tin xã hội được củng cố, tạo điều kiện để các luận điệu xuyên tạc khó phát huy tác động. Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số phải gắn chặt với việc nâng cao chất lượng công tác DLXH, tăng cường đối thoại với nhân dân", theo TS. Phạm Tất Thắng.