Tại Hội thảo lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá khu vực phía Nam chiều 3/7, TS. Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Trưởng khoa Xã hội học y tế và Dân số, Viện Chiến lược và Chính sách y tế cho biết, nhóm nghiên cứu đã phân tích 3 phương án đối với việc trưng bày thuốc lá tại điểm bán.

Bao gồm: giữ nguyên quy định hiện hành; cấm hoàn toàn việc trưng bày thuốc lá tại các cơ sở bán buôn, bán lẻ; hoặc chỉ cho phép trưng bày một bao của mỗi nhãn hiệu. Trong đó, nhóm nghiên cứu kiến nghị lựa chọn phương án cấm hoàn toàn việc trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Theo TS. Hạnh, việc trưng bày thuốc lá tại điểm bán thực chất vẫn là một hình thức quảng bá sản phẩm. Khi thường xuyên nhìn thấy bao thuốc lá, trẻ em và thanh thiếu niên có nguy cơ hút thử cao hơn, đồng thời người đang cai thuốc cũng dễ bị kích thích dẫn đến tái nghiện.

Dẫn các nghiên cứu quốc tế, bà cho biết trẻ em thường xuyên tiếp xúc với hình ảnh thuốc lá tại điểm bán có nguy cơ hút thử cao hơn khoảng 1,6 lần và nguy cơ trở thành người hút thuốc trong tương lai cao hơn gần 1,3 lần. Với người đang cai thuốc, khoảng 1/3 có thể hút trở lại khi thường xuyên nhìn thấy thuốc lá được bày bán.

Theo khảo sát năm 2024, mặc dù quy định hiện hành chỉ cho phép trưng bày số lượng thuốc lá hạn chế, vẫn có khoảng 40,9% cơ sở bán lẻ vi phạm. Điều này cho thấy việc trưng bày vẫn đang trở thành kênh quảng bá trực tiếp đối với sản phẩm thuốc lá.

TS. Hoàng Thị Mỹ Hạnh cho biết, kết quả mô phỏng từ kinh nghiệm quốc tế cho thấy nếu chính sách được thực thi hiệu quả, Việt Nam có thể giảm khoảng 5 triệu người hút thuốc trong vòng 7 năm, đồng thời tiết kiệm khoảng 4.000 tỷ đồng chi phí y tế mỗi năm. Mặc dù đây là con số ước tính, song cho thấy lợi ích đáng kể nếu việc thực thi đạt hiệu quả cao.

Bà cũng cho rằng chi phí tuân thủ của các cơ sở kinh doanh không lớn. Chi phí cải tạo tủ trưng bày chỉ dao động từ khoảng 50.000 đồng đến 1,2 triệu đồng và chỉ phát sinh một lần. Trong khi đó, tác động đến việc làm của ngành thuốc lá được đánh giá là không đáng kể do lao động trong lĩnh vực này chỉ chiếm khoảng 0,3% tổng lao động cả nước.

"Kinh nghiệm ở các quốc gia đã cấm toàn diện thì cho thấy rằng tỉ lệ sử dụng đã về mức tối thiểu, thậm chí chỉ có 0,02% ở người lớn và 0,9% ở trẻ em. Và đây là giải pháp ngăn chặn từ sớm ngăn chặn được các sản phẩm mới xuất hiện trên thị trường, mà chúng ta chưa chỉ mặt cụ thể nhưng chắc chắn các sản phẩm thuốc lá mới khác sẽ xuất hiện",TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh nói.

Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia cho biết, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm xây dựng “hàng rào pháp lý” đủ mạnh để bảo vệ sức khỏe người dân, đặc biệt là trẻ em, thanh thiếu niên và các thế hệ tương lai trước những tác hại ngày càng phức tạp của thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, mỗi năm thuốc lá cướp đi hơn 100.000 sinh mạng tại Việt Nam, bao gồm cả những người không hút thuốc nhưng thường xuyên phơi nhiễm với khói thuốc. Đằng sau con số này là gánh nặng bệnh tật, chi phí y tế rất lớn và tổn thất về sức lao động của xã hội.

Ông Trần Văn Thuấn nhấn mạnh dự thảo luật cần bảo đảm các quy định rõ ràng, khả thi, theo kịp thực tiễn quản lý, đặc biệt trong bối cảnh xuất hiện ngày càng nhiều sản phẩm thuốc lá mới và các hình thức kinh doanh trên môi trường số. Đồng thời, việc xây dựng chính sách phải đặt mục tiêu bảo vệ sức khỏe nhân dân, nhất là trẻ em và thanh thiếu niên, ở vị trí ưu tiên cao nhất.

Theo GS.TS Trần Văn Thuấn, Bộ Y tế mong muốn tiếp tục tiếp nhận các ý kiến khoa học và thực tiễn để hoàn thiện dự thảo luật theo hướng chặt chẽ, khả thi và hiệu quả hơn, góp phần giảm tiêu thụ thuốc lá và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.