Hà Nội cần khách sạn cao cấp, nhưng có nhất thiết phải cạnh Hồ Gươm?

UBND các phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam (Hà Nội) đang tổ chức lấy ý kiến cộng đồng dân cư về phương án điều chỉnh cục bộQuy hoạch phân khu đô thị khu vực Hồ Hoàn Kiếm và phụ cận. Theo ý tưởng tổng thể, không gian Hồ Hoàn Kiếm được nghiên cứu tổ chức như một quảng trường lớn, mang tính biểu tượng của Thủ đô, kết nối với Quảng trường Cách mạng Tháng Tám và Nhà hát Lớn, qua đó hình thành quần thể “Lịch sử - Văn hóa - Nghệ thuật” tiêu biểu của Hà Nội.

Phạm vi nghiên cứu quy hoạch rộng khoảng 65,89ha. Phương án cũng đề xuất mở rộng không gian kết nối xung quanh hồ, đặc biệt ở khu vực phía Bắc và phía Đông. Tại phía Bắc, Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục được nghiên cứu mở rộng, đồng thời đề xuất bố trí một công trình biểu tượng có tên “Khải hoàn môn”. Toàn bộ nghiên cứu được đặt trong định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm.

Những ý tưởng này đang nhận được nhiều sự quan tâm bởi Hồ Gươm không chỉ là một không gian công cộng quan trọng mà còn là một trong những biểu tượng văn hóa, lịch sử đặc biệt của Hà Nội.Trao đổi về phương án quy hoạch, Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học,cho rằng: "Cần hết sức thận trọng với phương án tái cấu trúc khu vực Báo Hà Nội Mới và Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra công an TP Hà Nộitheo hướng phải đánh đổi những công trình có giá trị lịch sử để xây dựng khách sạn cao cấp cạnh Hồ Gươm. Quan điểm này không xuất phát từ tâm lý ngại thay đổi hay phản đối phát triển. Hà Nội cần phát triển. Thủ đô cần những khách sạn cao cấp, những công trình hiện đại, những dịch vụ chất lượng cao tương xứng với vị thế của một đô thị lớn và trung tâm du lịch quốc gia. Nhưng phát triển không có nghĩa là mọi công trình đều phải tìm đến những vị trí đắt giá nhất, nổi tiếng nhất và có giá trị biểu tượng nhất".

Theo Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, với khu vực Hồ Hoàn Kiếm, câu hỏi quan trọng cần được đặt ra là: "Có nhất thiết phải xây khách sạn cao cấp tại đây hay không?". Đây không chỉ là câu hỏi về kinh tế, hiệu quả khai thác đất hay khả năng thu hút khách du lịch. Đó còn là câu hỏi về lịch sử, cảnh quan, cấu trúc đô thị, sức chịu tải hạ tầng và cách Hà Nội ứng xử với những không gian có giá trị đặc biệt của Thủ đô.

Hồ Gươm không phải một khu đất phát triển thông thường

Theo chuyên gia, hồ Hoàn Kiếm là một trong những không gian đặc biệt nhất của Hà Nội. Giá trị của khu vực này không chỉ nằm ở mặt nước hay những công trình kiến trúc riêng lẻ. Giá trị còn nằm trong tổng thể cảnh quan, tỷ lệ không gian, những tuyến phố bao quanh, các quảng trường, công trình lịch sử, trục nhìn và ký ức đô thị được hình thành qua nhiều thế hệ.

"Vì vậy, khi nghiên cứu một dự án khách sạn cao cấp cạnh Hồ Gươm, không thể chỉ đặt câu hỏi dự án chiếm bao nhiêu mét vuông đất, cao bao nhiêu tầng hay mang lại bao nhiêu giá trị kinh tế. Cần đặt câu hỏi rộng hơn: Công trình đó sẽ làm thay đổi không gian xung quanh hồ như thế nào? Mật độ người và phương tiện tăng bao nhiêu? Cảnh quan hiện hữu bị tác động ra sao? Những công trình lịch sử còn giữ được vai trò và tỷ lệ vốn có hay không? Đặc biệt, nếu để xây khách sạn phải thay đổi hoặc loại bỏ một công trình có giá trị lịch sử, thì lợi ích của việc xây mới cần được cân nhắc với một tổn thất có thể không thể đảo ngược",TS. Đào Trung Hiếu trăn trở.

TS. Đào Trung Hiếu nêu quan điểm cần đánh giá đầy đủ công trình làmtrụ sở Báo Hà Nội Mới vàVăn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra công an TP Hà Nội. Công trình này có lịch sử từ cuối thế kỷ XIX và qua thời gian đã trở thành một bộ phận quen thuộc của cảnh quan hồ Hoàn Kiếm.

"Giá trị của một công trình như vậy không chỉ nằm ở tuổi đời của nó. Trong bảo tồn đô thị hiện đại, cần nhìn nhận giá trị của một công trình trong mối quan hệ với toàn bộ không gian xung quanh. Đó là tỷ lệ kiến trúc, khoảng trống, trục nhìn, cấu trúc phố, cảnh quan và ký ức của cộng đồng. Một khách sạn có thể xây ở nhiều nơi. Một dự án du lịch có thể chuyển sang một khu đất khác. Nhưng một công trình đã gắn với lịch sử Hà Nội từ cuối thế kỷ XIX, nếu bị xóa bỏ, thì không thể xây dựng lại đúng lịch sử ấy. Đó chính là lý do việc xác định giá trị của từng công trình phải được thực hiện trước khi đặt bài toán khai thác quỹ đất",TS. Đào Trung Hiếu nhấn mạnh.

Khách sạn cao cấp sẽ tạo thêm áp lực gì cho Hồ Gươm?

Chuyên gia cho rằng, một khách sạn cao cấp không đơn thuần là một tòa nhà để khách lưu trú. Hoạt động của khách sạn kéo theo khách lưu trú, nhân viên, taxi, xe đưa đón, xe dịch vụ, phương tiện hậu cần, giao nhận hàng hóa và các hoạt động vận hành diễn ra liên tục. Đối với một khu vực đã có mật độ hoạt động rất cao như Hồ Hoàn Kiếm, mỗi chức năng mới đều cần được tính toán về sức chịu tải.

Nếu một khách sạn cao cấp cạnh Hồ Gươm được xây dựng, cần lượng hóa cụ thể: Mỗi ngày công trình dự kiến đón bao nhiêu khách? Có bao nhiêu nhân viên làm việc? Bao nhiêu lượt taxi, ô tô và xe dịch vụ ra vào? Nhu cầu đỗ xe phát sinh là bao nhiêu? Hệ thống giao thông xung quanh có đáp ứng được hay không? Xe chữa cháy, xe cứu thương có thể tiếp cận công trình trong tình huống khẩn cấp? Khả năng thoát người khi xảy ra sự cố được tổ chức như thế nào? Công trình mới tác động ra sao đến các hoạt động hiện hữu quanh Hồ Gươm?

Đây phải là những đánh giá định lượng, công khai và có thể kiểm chứng. Bởi nếu chỉ nhìn vào lợi ích kinh tế mà không tính đầy đủ chi phí hạ tầng và tác động đô thị, chúng ta rất dễ rơi vào tình trạng đưa thêm một chức năng có cường độ khai thác cao vào một khu vực vốn đã chịu áp lực lớn.Một lập luận thường được đưa ra khi phát triển các khu vực trung tâm là tăng cường khai thác không gian ngầm. Tuy nhiên, không nên coi không gian ngầm là lời giải cho mọi vấn đề.

Nếu xây một khách sạn cao cấp tại lõi lịch sử, sau đó phải mở rộng hệ thống giao thông, bãi đỗ xe và hạ tầng kỹ thuật ngầm để xử lý những áp lực do chính công trình mới tạo ra, thì cần quay trở lại câu hỏi ban đầu: Có thực sự cần đặt khách sạn tại vị trí này không? Nếu câu trả lời là không bắt buộc, thì hoàn toàn có thể lựa chọn một địa điểm khác phù hợp hơn. Đây là cách tiếp cận quan trọng trong quy hoạch đô thị hiện đại: không phải cứ giải quyết được vấn đề kỹ thuật thì vị trí đó mặc nhiên trở thành vị trí phù hợp.

Hà Nội ngày nay có không gian phát triển rộng hơn rất nhiều. Thủ đô đang hình thành nhiều cực phát triển mới, nơi có quỹ đất lớn hơn, hạ tầng giao thông có thể được tổ chức đồng bộ và có khả năng mở rộng trong tương lai. Tại những khu vực này, Hà Nội hoàn toàn có thể nghiên cứu phát triển các khách sạn cao cấp, trung tâm thương mại, trung tâm tài chính và những công trình dịch vụ quy mô lớn. Điều này không làm giảm sức hấp dẫn của Hà Nội.

Ngược lại, nếu được quy hoạch tốt, những khách sạn và công trình hiện đại có thể trở thành hạt nhân hình thành các trung tâm đô thị mới. Khi đó, thành phố vừa có thêm không gian phát triển kinh tế, vừa giảm áp lực lên khu vực nội đô lịch sử. Đây không phải là đưa hoạt động du lịch, dịch vụ ra khỏi trung tâm Hà Nội. Đó là phân bố lại sự phát triển của Hà Nội theo hướng hợp lý hơn.

"Vì sao phải xây khách sạn ngay cạnh Hồ Gươm? Đây có lẽ là câu hỏi quan trọng nhất cần được trả lời. Nếu mục tiêu là phát triển du lịch cao cấp, Hà Nội cần những khách sạn chất lượng cao. Nếu mục tiêu là thu hút du khách quốc tế, Hà Nội cần hệ thống lưu trú đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Nhưng từ những nhu cầu đó không thể suy ra rằng khách sạn nhất thiết phải được xây cạnh Hồ Gươm. Một khách sạn cao cấp có thể đặt tại nhiều vị trí khác nhau mà vẫn phục vụ du khách đến Hà Nội. Thậm chí, một vị trí có giao thông thuận lợi, quỹ đất lớn, khả năng tổ chức bãi đỗ xe và hạ tầng kỹ thuật tốt có thể mang lại hiệu quả khai thác lâu dài hơn so với việc chen thêm một công trình có cường độ hoạt động cao vào lõi lịch sử", chuyên gia nhấn mạnh.

Theo TS. Đào Trung Hiếu, trước khi quyết định, cần chứng minh được ba vấn đề: Thứ nhất, vì sao cần xây khách sạn cao cấp; Thứ hai, vì sao phải xây khách sạn chính tại vị trí cạnh Hồ Gươm; Thứ ba, vì sao những địa điểm khác không phù hợp hơn.

"Nếu chưa trả lời thuyết phục được ba câu hỏi này, việc lựa chọn khu vực Hồ Gươm cần được xem xét lại. Đừng đặt bài toán khai thác đất trước bài toán di sản đối với khu vực Báo Hà Nội Mới và Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra công an TP Hà Nội, cần kiểm kê và đánh giá đầy đủ giá trị của từng công trình trước khi xác định phần nào có thể cải tạo, phần nào cần bảo tồn. Không nên bắt đầu bằng câu hỏi: Khu đất này có thể xây được khách sạn gì? Câu hỏi đầu tiên phải là: Khu vực này đang có những giá trị lịch sử, kiến trúc, cảnh quan và ký ức đô thị nào cần được bảo vệ? Sau khi xác định được giá trị, mới tính đến phương án khai thác phù hợp. Đối với những công trình có giá trị lịch sử, có thể nghiên cứu phương án bảo tồn và cải tạo thích ứng, kết hợp các chức năng văn hóa, công cộng, du lịch phù hợp. Điều đó không có nghĩa biến khu vực Hồ Gươm thành một bảo tàng bất động. Ngược lại, bảo tồn thích ứng chính là cách để những công trình cũ tiếp tục sống trong đời sống đô thị hiện đại", chuyên gia phân tích quan điểm.

Cần so sánh cả phương án không xây khách sạn, phát triển không nhất thiết phải đánh đổi Hồ Gươm

TS. Đào Trung Hiếu cho rằng, khi nghiên cứu dự án khách sạn cao cấp cạnh Hồ Gươm, cần đặt lên bàn cân nhiều phương án, trong đó không thể bỏ qua phương án không xây dựng. Theo ông, cần xem xét ít nhất ba kịch bản: Bảo tồn nguyên trạng các công trình có giá trị; bảo tồn, cải tạo thích ứng để đưa vào những chức năng văn hóa, công cộng hoặc dịch vụ phù hợp; và xây dựng mới.

Quan trọng hơn, cần trả lời câu hỏi: Nếu không xây khách sạn tại đây, Hà Nội có mất đi mục tiêu phát triển nào hay không? Nếu không, phương án bảo tồn càng cần được cân nhắc. Một khách sạn có thể lựa chọn địa điểm khác, nhưng những giá trị lịch sử của một công trình, một khi bị phá bỏ, rất khó có thể phục hồi nguyên vẹn.

Theo TS. Đào Trung Hiếu, phát triển không nên được đặt đối lập với bảo tồn. Hà Nội cần khách sạn cao cấp, công trình hiện đại và dịch vụ chất lượng cao, nhưng cũng cần giữ những không gian làm nên bản sắc Thủ đô. "Nếu khách sạn có thể xây ở nơi khác mà vẫn đạt mục tiêu kinh tế, trong khi xây tại Hồ Gươm có nguy cơ ảnh hưởng công trình lịch sử, cảnh quan và gia tăng áp lực lên lõi đô thị, cần ưu tiên phương án hạn chế những tổn thất không thể đảo ngược. Khách sạn có thể xây ở nơi khác, nhưng lịch sử của Hồ Gươm thì không thể di chuyển", TS. Đào Trung Hiếu nhấn mạnh thêm.