"Thuận thiên" mới là chìa khóa tạo nên kỳ tích

Trong bối cảnh Hà Nội đang định hình chiến lược phát triển sông Hồng với tầm nhìn 100 năm, KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nộicho rằng, điều quan trọng nhất không nằm ở việc xây dựng bao nhiêu cây cầu, bao nhiêu khu đô thị hay đại lộ ven sông. Theo ông, giá trị cốt lõi là tạo dựng một không gian phát triển bền vững, hài hòa giữa thiên nhiên, văn hóa và con người.

Ông nhấn mạnh, sông Hồng không đơn thuần là một dòng sông mà là trục phát triển chiến lược của Thủ đô, gắn liền với lịch sử hình thành Thăng Long - Hà Nội và có vai trò đặc biệt trong cấu trúc đô thị tương lai.

Theo KTS Trần Huy Ánh, phát triển sông Hồng là dự án có quy mô đặc biệt, được đặt trong tầm nhìn phát triển của Thủ đô suốt nhiều thế hệ. Đây không phải mục tiêu có thể hoàn thành trong vài năm mà cần sự kiên trì, nhất quán trong nhiều thập kỷ.

Nhắc đến "kỳ tích sông Hàn" của Seoul, KTS Trần Huy Ánh cho rằng,nhiều người thường chỉ nhìn vào diện mạo hiện đại của dòng sông mà quên rằng thành công ấy là kết quả của cả quá trình phát triển kinh tế - xã hội kéo dài hàng chục năm.

Bài học lớn nhất, theo ông, không phải sao chép mô hình của Hàn Quốc mà là cách Seoul từng bước đưa dòng sông trở về gần với tự nhiên, mở rộng không gian xanh và lấy môi trường sống của người dân làm trung tâm trong mọi quyết định quy hoạch.

"Thuận thiên" không chỉ là thích ứng với tự nhiên hay bảo đảm an toàn phòng, chống lũ mà còn là tôn trọng lịch sử, văn hóa và hệ sinh thái đã tồn tại hàng nghìn năm dọc hai bờ sông Hồng.

Sông Hồng trước hết phải là dòng sông của sự sống

Theo KTS Trần Huy Ánh, trước khi trở thành động lực phát triển kinh tế hay biểu tượng mới của Thủ đô, sông Hồng phải được nhìn nhận là nền tảng sinh tồn của hàng chục triệu người dân. Đây là nguồn cung cấp nước cho khoảng 10 triệu người dân Hà Nội và có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của khoảng 30 triệu người trong toàn lưu vực sông Hồng - sông Thái Bình.

Vì vậy, mọi quyết định quy hoạch cần ưu tiên bảo tồn hệ sinh thái, duy trì khả năng nuôi dưỡng sự sống và hạn chế tối đa những tác động làm biến đổi dòng chảy tự nhiên. "Sông Hồng trước hết là nền tảng sinh tồn, sau đó mới là động lực phát triển", KTS Trần Huy Ánh nhấn mạnh.

Một trong những vấn đề được chuyên gia đặc biệt lưu ý là việc bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa dọc hai bên bờ sông. Theo ông, những làng cổ, làng nghề ven sông đã tồn tại qua nhiều thế kỷ, vượt qua chiến tranh, thiên tai và những biến động lịch sử. Đây không chỉ là nơi cư trú mà còn lưu giữ tri thức bản địa và bản sắc văn hóa của Thăng Long - Hà Nội.

"Nếu chúng ta chưa thể tạo ra một giá trị tốt hơn thì không có lý do gì để xóa bỏ những giá trị đã được thời gian kiểm chứng", ông nói.

Thay vì thay thế toàn bộ cái cũ bằng những công trình mới, quy hoạch cần biến di sản thành một phần của không gian cảnh quan hiện đại, tạo nên bản sắc riêng cho Thủ đô.

Kiến tạo "kỳ tích sông Hồng" bằng bản sắc Hà Nội

Theo KTS Trần Huy Ánh, thành công của quy hoạch không được đo bằng số lượng dự án hay quy mô đầu tư mà bằng chất lượng sống của người dân.

Khi dòng sông được phục hồi gần với trạng thái tự nhiên, người dân có nhiều cơ hội tiếp cận mặt nước, không gian xanh được mở rộng, môi trường được cải thiện và các giá trị văn hóa tiếp tục được gìn giữ, đó mới là thước đo của một đô thị hiện đại.

Ông cũng nhắc lại quan điểm của chuyên gia đô thị Jane Jacobs rằng: "Thành phố chỉ có thể phục vụ tất cả mọi người khi chính nó được tạo ra bởi tất cả mọi người." Vì vậy, quá trình hiện thực hóa Đại lộ cảnh quan sông Hồng cần có sự tham gia của cộng đồng, giới chuyên gia, doanh nghiệp và các nhà quản lý để tạo nên sự đồng thuận xã hội.

Theo KTS Trần Huy Ánh, Hà Nội hoàn toàn có thể tạo nên một "kỳ tích sông Hồng", nhưng đó không phải là bản sao của bất kỳ thành phố nào trên thế giới. Điều làm nên thành công sẽ là khả năng phát huy lợi thế tự nhiên của dòng sông, gìn giữ bản sắc văn hóa, kiên định với tầm nhìn dài hạn và đặt con người ở vị trí trung tâm của mọi quyết định phát triển.

"Một 'Kỳ tích sông Hồng' sẽ không được tạo nên bằng việc đi theo dấu chân của người khác, mà bằng chính bản sắc, trí tuệ và khát vọng của Hà Nội", KTS Trần Huy Ánh khẳng định.

Đại lộ cảnh quan ven sông Hồng sẽ định hình bản sắc đô thị mới của Hà Nội

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm là định hướng phát triển không gian ven sông Hồng theo hướng kiến tạo bản sắc đô thị mới, thay vì chỉ mở rộng diện tích cây xanh như trước đây.

Theo định hướng quy hoạch, hệ thống công viên, quảng trường, không gian mở và các tuyến cảnh quan ven sông sẽ được kết nối với các di tích lịch sử, làng nghề truyền thống, không gian văn hóa và khu vực bảo tồn. Qua đó, dòng sông Hồng không chỉ giữ vai trò sinh thái mà còn trở thành không gian lưu giữ ký ức đô thị, góp phần phát huy các giá trị văn hóa đặc trưng của Thăng Long - Hà Nội.

Đây được xem là bước đi phù hợp với mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành đô thị xanh, văn hiến, văn minh và hiện đại, trong đó chất lượng không gian công cộng là một trong những tiêu chí quan trọng phản ánh chất lượng sống và trình độ phát triển đô thị.

Bên cạnh giá trị về cảnh quan và văn hóa, việc mở rộng hệ thống không gian xanh ven sông còn giúp tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, cải thiện vi khí hậu, nâng cao năng lực tiêu thoát nước tự nhiên và bảo vệ hệ sinh thái. Đây là những yêu cầu cấp thiết đối với một đô thị đặc biệt đang chịu áp lực lớn từ tốc độ đô thị hóa và gia tăng dân số. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, quá trình triển khai cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp, đồng thời tuân thủ nghiêm các quy định về phòng, chống lũ, bảo vệ đê điều, bảo vệ môi trường, gìn giữ di sản và sử dụng hiệu quả quỹ đất ven sông.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, nhận định sông Hồng có đặc điểm thủy văn phức tạp, chịu tác động từ toàn bộ lưu vực thượng nguồn. Vì vậy, mọi phương án phát triển không gian ven sông phải đặt yêu cầu kiểm soát lũ và bảo đảm an toàn lâu dài cho đô thị lên hàng đầu.

Theo ông, không gian ven sông nên ưu tiên các chức năng có khả năng thích ứng cao như công viên, cây xanh và không gian công cộng. Đối với các khu vực bố trí dân cư hoặc xây dựng công trình, cần kiểm soát chặt chẽ về cao độ, mật độ xây dựng và chức năng sử dụng đất, đồng thời tuân thủ đầy đủ các quy định về phòng, chống lũ và bảo vệ đê điều.

Việc đưa đại lộ cảnh quan cùng chuỗi công viên ven sông Hồng vào Quy hoạch Thủ đô không chỉ là định hướng cho một dự án riêng lẻ mà còn là bước chuyển chiến lược trong cấu trúc phát triển không gian của Hà Nội. Từ khu vực chủ yếu phục vụ nhiệm vụ phòng, chống lũ, hai bên bờ sông Hồng được định hướng trở thành hành lang sinh thái, văn hóa và phát triển đô thị quan trọng, góp phần tái định hình mối quan hệ giữa thành phố với dòng sông.

Khi từng bước được hiện thực hóa, đại lộ cảnh quan cùng hệ thống công viên, quảng trường và không gian công cộng ven sông Hồng được kỳ vọng sẽ trở thành biểu tượng mới của Hà Nội trong thế kỷ XXI, góp phần xây dựng một Thủ đô xanh hơn, đáng sống hơn, giàu bản sắc và có sức cạnh tranh cao hơn trong khu vực.