Sáng 24/6, tại Hà Nội, Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức "Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh", thu hút sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng, quy hoạch và phát triển đô thị.

Tại diễn đàn, các chuyên gia nhận định Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải xây dựng hệ thống hạ tầng năng lượng thông minh nhằm đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, hỗ trợ quá trình chuyển đổi số, phát triển đô thị xanh và thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính.

Hạ tầng năng lượng thông minh - nền tảng của đô thị thế hệ mới

Phát biểu tại diễn đàn, KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho biết quá trình đô thị hóa đang tạo áp lực rất lớn lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hạ tầng năng lượng.

Theo ông, các đô thị hiện nay tiêu thụ khoảng 70% tổng năng lượng và phát thải hơn 75% lượng khí nhà kính toàn cầu. Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, việc phát triển các mô hình đô thị thông minh, đô thị xanh và đô thị phát thải carbon thấp đã trở thành xu hướng tất yếu.

KTS Trần Ngọc Chính cho rằng hạ tầng năng lượng thông minh là một trong những nội dung quan trọng được quy định tại Nghị định 269/2025/NĐ-CP về phát triển đô thị thông minh.Theo đó, hệ thống này bao gồm nhiều cấu phần như nguồn năng lượng thông minh, lưới điện thông minh, hệ thống đo đếm thông minh, lưu trữ năng lượng, hệ thống quản lý năng lượng thông minh, trung tâm điều hành năng lượng thông minh, hạ tầng công nghệ số, hạ tầng giao thông điện và các công trình, khu đô thị thông minh.

"Hạ tầng năng lượng thông minh là nền tảng cốt lõi của đô thị thông minh, là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng sống của người dân", KTS Trần Ngọc Chính nhấn mạnh.

Theo vị chuyên gia này, phát triển hạ tầng năng lượng thông minh cần được tích hợp ngay từ khâu quy hoạch, trong đó xác định rõ không gian phát triển năng lượng tái tạo, hành lang hạ tầng năng lượng, mạng lưới trạm sạc xe điện, các khu đô thị trung hòa carbon và hệ thống giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy phát triển công trình xanh, giao thông xanh, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu đô thị và huy động các nguồn lực tài chính xanh như tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư xanh và các mô hình hợp tác công - tư.

Quy hoạch đô thị phải tích hợp đồng thời không gian, năng lượng và dữ liệu

Đồng quan điểm, PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng), cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển đô thị mới, trong đó năng lượng, carbon và khả năng chống chịu khí hậu trở thành những yếu tố trung tâm của công tác quy hoạch.

Nếu trước đây đô thị thông minh chủ yếu được nhận diện thông qua các cảm biến, camera, trung tâm điều hành hay nền tảng số thì hiện nay yêu cầu cao hơn là đô thị phải vận hành hiệu quả hơn, phát thải ít hơn và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh đô thị hóa, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh, quy hoạch đô thị không thể chỉ dừng lại ở việc phân khu chức năng hay bố trí hạ tầng kỹ thuật truyền thống.

"Quy hoạch đô thị thế hệ mới cần tích hợp đồng thời ba logic là không gian - năng lượng - dữ liệu", PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương nhấn mạnh.

PGS.TS.KTSNguyễn Vũ Phương cũng cho rằng, các đô thị Việt Nam hiện đang đối mặt với hàng loạt thách thức như nhu cầu năng lượng tăng mạnh, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, ngập úng, ô nhiễm không khí, suy giảm diện tích cây xanh và quá tải hạ tầng.Đặc biệt, khu vực công trình xây dựng hiện chiếm khoảng 35-40% tổng năng lượng tiêu thụ tại đô thị. Trong khi đó, giao thông đô thị đang trở thành nguồn tiêu thụ năng lượng và phát thải ngày càng lớn do sự gia tăng phương tiện cá nhân và quá trình đô thị hóa mở rộng.

Vì vậy, theo PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương, bài toán năng lượng đô thị không thể giải quyết bằng cách tăng nguồn cung điện đơn thuần mà cần được xử lý ngay từ khâu tổ chức không gian đô thị, mô hình giao thông, thiết kế công trình, hạ tầng xanh và hệ thống dữ liệu quản trị.

Ông đề xuất phát triển mô hình "Đô thị năng lượng xanh thông minh" dựa trên năm cấu phần chính gồm: năng lượng thông minh, giao thông xanh, công trình xanh, hạ tầng xanh thích ứng khí hậu và dữ liệu đô thị.

Trong đó, năng lượng thông minh bao gồm lưới điện thông minh, điện mặt trời mái nhà, hệ thống lưu trữ năng lượng và quản lý phụ tải; giao thông xanh gắn với giao thông công cộng và hạ tầng sạc xe điện; còn dữ liệu đô thị đóng vai trò giám sát năng lượng, phát thải carbon và hiệu quả vận hành theo thời gian thực.

Bảo đảm cung ứng điện cho các đô thị trong bối cảnh nhu cầu tăng cao

Ở góc độ ngành năng lượng, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Phát triển hệ thống điện, Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), cho biết nhu cầu điện của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng ở mức cao trong những năm tới.

Ông Cường cho biết, mặc dù công suất đặt của hệ thống điện năm 2025 đạt khoảng 92 GW nhưng nguồn điện nền có khả năng điều khiển chỉ đạt khoảng 68 GW, tương đương 74% tổng công suất, phần còn lại là các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời.

Chuyên gia Bộ Công Thươngcảnh báo, nếu không cải thiện tiến độ đầu tư các nguồn điện nền, nguy cơ thiếu công suất điện nền có thể xuất hiện trong những năm tới, nhất là khi nền kinh tế tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, hệ thống nguồn điện có thể đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng trưởng khoảng 12,4% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là phải bảo đảm tiến độ đầu tư các dự án nguồn điện và hạ tầng truyền tải.

Để xây dựng hệ thống năng lượng thông minh, ông Nguyễn Mạnh Cường đề xuất nâng cấp hạ tầng điều khiển và giám sát hệ thống điện nhằm phát triển thị trường điện cạnh tranh và quản lý nhu cầu phụ tải.

Cùng với đó là hình thành hệ thống giám sát điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ tại hộ gia đình và khu công nghiệp; phát triển các nguồn lưu trữ năng lượng như BESS và thủy điện tích năng để điều hòa công suất các nguồn năng lượng tái tạo.

Ông Cường cho rằng, cần phát triển các nguồn điện linh hoạt như LNG hoặc các nguồn nhiệt điện có khả năng điều chỉnh nhanh để bảo đảm nguồn cung khi điện gió, điện mặt trời biến động.Đáng chú ý, chuyên gia này cũng đề xuất cần có chiến lược phát triển hợp lý các trung tâm dữ liệu - lĩnh vực đang tiêu thụ lượng điện rất lớn - ưu tiên bố trí tại khu vực miền Trung và miền Nam, nơi có tiềm năng năng lượng tái tạo cao hơn.

Các chuyên gia thống nhất nhận định rằng hạ tầng năng lượng thông minh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong quá trình phát triển. Việc tích hợp năng lượng thông minh vào quy hoạch đô thị, hạ tầng kỹ thuật và chiến lược phát triển kinh tế sẽ là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam xây dựng các đô thị xanh, thông minh, nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững trong những thập niên tới.